Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Księga przypadków Sherlocka Holmesa

KSIĘGA PRZYPADKÓW SHERLOCKA HOLMESA

 
 

 

Przedmowa

 
 

Obawiam się, że Sherlock Holmes zacznie w końcu przypominać tych popularnych tenorów, którzy mając najlepsze czasy za sobą, z chęcią nadal składaliby ukłony na pożegnanie przed swoją pobłażliwą publicznością. Trzeba to przerwać. Czas, by wielki detektyw zniknął zarówno ze świata realnego, jak i z wyobraźni. Lubimy myśleć, że istnieje gdzieś cudowna otchłań dla wyobraźni dzieci, dziwne, nieprawdopodobne miejsce, w którym być może amanci Fieldinga oddają się uciechom miłosnym z pięknościami Richardsona, bohaterów Scotta ciągle rozpiera duma, czarujące londyńskie opryszki Dickensa nadal wzbudzają uśmiech, a materialiści Thackeraya idą drogą niechlubnej kariery. Być może Sherlock i jego Watson przycupną na chwilę w kąciku tej Wallhali, podczas gdy jakiś bardziej przebiegły detektyw wraz z mniej przebiegłym towarzyszem zajmą ich miejsce na scenie.

Kariera Holmesa była długa, choć możliwe, że to tylko wyolbrzymione złudzenie; podstarzali panowie, którzy zwracają się do mnie, mówiąc, że jego przygody towarzyszyły im w latach chłopięcych, nie spotykają się z mojej strony z oczekiwaną reakcją. Nikt nie lubi, gdy do ich osobistych przeżyć podchodzi się w tak nieuprzejmy sposób. Gwoli przypomnienia, Holmes zadebiutował w dwóch książkach: Studium w szkarłacie oraz Znak czterech, które ujrzały światło dzienne między 1887 a 1889 rokiem. W 1891 roku w „The Strand Magazine” opublikowano Skandal w Czechach, pierwsze z pokaźnego zbioru krótkich opowiadań. Utwór ten spotkał się z bardzo dobrym odbiorem czytelników, którzy czekali na kontynuację. I tak przez trzydzieści dziewięć lat publikowałem zbiory opowiadań, na które obecnie składa się przynajmniej pięćdziesiąt sześć krótkich utworów wydawanych pod następującymi tytułami: „Przygody Sherlocka Holmesa”, „Dzienniki Sherlocka Holmesa”, „Powrót Sherlocka Holmesa” oraz „Ostatni ukłon”. Oczywiście, jest jeszcze dwanaście niniejszych opowiadań opublikowanych w zbiorze pod tytułem The Case Book of Sherlock Holmes (Sherlock Holmes i kronika zagadek).

Holmes rozpoczął swoją karierę w samym środku epoki wiktoriańskiej, kontynuował ją za krótkich rządów króla Edwarda VII i utrzymał się w swym małym świecie do tych gorączkowych czasów, w których przyszło mi żyć. To prawda, że ci, którzy pierwszy raz poznali przygody detektywa w młodym wieku, w tej chwili obserwują swoje własne, dorosłe już dzieci, które czytają te same opowiadania w tym samym magazynie. To niezwykły przykład wytrwałości i lojalności brytyjskich czytelników.

Postanowiłem, że „Dzienniki Sherlocka Holmesa” będzie ostatnim tomem, w którym spotkamy Holmesa, ponieważ czułem, że moje literackie zapędy nie powinny już dłużej podążać w tym kierunku. Ta bladolica zwinna postać o wyraźnie zarysowanej twarzy zawłaszczyła sobie zbyt dużą część mojej wyobraźni. Jak pomyślałem, tak uczyniłem. Niestety, żaden koroner nie stwierdził zgonu, i tak po długiej przerwie z łatwością odpowiedziałem na, jakże pochlebne, oczekiwania czytelników i usprawiedliwiłem moje postępowanie zbyt pochopnym porywem. Nigdy nie żałowałem tej decyzji, a to dlatego, że nie zauważyłem, żeby te lżejsze formy literackie przeszkadzały mi w odkrywaniu nowych granic moich własnych możliwości w tak różnych dziedzinach, o które ociera się literatura, jak historia, poezja, powieści historyczne, parapsychologia czy dramat. Nie osiągnąłbym więcej, gdyby Holmes nie istniał, choć prawdopodobnie wtedy bardziej doceniono by moje poważniejsze utwory literackie.

Czytelniku, pożegnaj się zatem z Sherlockiem Holmesem! Dziękuję za Twą lojalność, mam nadzieję, że odwdzięczyłem Ci się za nią w ten szczególny sposób, jakim podczas czytania jest możliwość oderwania się od codziennych zmartwień i życiowych kłopotów oraz skierowania myśli na inny tor, co można osiągnąć jedynie, zatapiając się w czarownym królestwie fikcji literackiej.

ARTHUR CONAN DOYLE

Rozdział pierwszy

 

Znamienity klient

 
 

– Teraz mi już nie zaszkodzi. – Taka była odpowiedź Sherlocka Holmesa, gdy po raz dziesiąty na przestrzeni wielu lat poprosiłem go o zgodę na przedstawienie opowieści, którą obecnie przekazuję do waszych rąk, drodzy czytelnicy. Wreszcie mogłem opisać okres, który w pewnym sensie był najlepszym w karierze mojego przyjaciela.

Obaj mieliśmy słabość do łaźni tureckiej. Tylko tu, wśród pary, trwając w błogim znużeniu, Holmes stawał się mniej skryty i bardziej ludzki. W owym przybytku, który mieścił się przy Northumberland Avenue, znajdował się na wyższym piętrze odosobniony kącik, w którym stały dwie kanapy. To właśnie na nich leżeliśmy 3 września 1902 roku, w dniu, w którym rozpoczęła się ta historia. Zapytałem mojego przyjaciela, czy nie ma jakiejś ciekawej sprawy. W odpowiedzi wyciągnął nerwowym ruchem spod prześcieradła, którym był owinięty, długą chudą rękę i z wewnętrznej kieszeni wiszącego obok płaszcza wyjął kopertę.

– Może to tylko kaprys jakiegoś zarozumiałego głupca, a może to sprawa życia i śmierci – powiedział, podając mi list. – Wiem na ten temat niewiele więcej, niż zawiera ta wiadomość.

List został wysłany poprzedniego wieczora z Carlton Club1. Oto jego treść:

Sir James Damery przesyła panu Sherlockowi Holmesowi wyrazy szacunku. Chciałby zapowiedzieć swoją wizytę jutro o godzinie szesnastej trzydzieści. Sir James pragnie nadmienić, że sprawa, w jakiej ma zamiar zasięgnąć rady pana Holmesa, jest bardzo delikatna i jednocześnie niezmiernie pilna. Dlatego ufa, że pan Holmes dołoży wszelkich starań, by się ta rozmowa odbyła się, oraz potwierdzi spotkanie, dzwoniąc do Carlton Club.

 

– To, że wykonałem tę prośbę, rozumie się samo przez się, Watsonie – powiedział Holmes, gdy oddawałem mu list. – Czy wiesz coś o tym Damerym?

– Tylko tyle, że jego nazwisko jest znane w towarzystwie.

– Cóż, ja mogę ci powiedzieć nieco więcej. Zajmuje się on delikatnymi sprawami, które nie powinny ujrzeć światła dziennego. Pewnie pamiętasz jego pertraktacje z sir Georgem Lewisem dotyczące testamentu lorda Hammerforda. To światowy człowiek obdarzony ogromnym taktem. Ufam, że nas nie zwodzi i naprawdę potrzebuje naszej pomocy.

– Naszej?

– Gdybyś był tak dobry, Watsonie.

– Będę zaszczycony.

– Masz wolne do szesnastej trzydzieści. Na razie nie musimy zawracać sobie tym głowy.

W owym czasie mieszkałem na Queen Anne Street, mimo to na Baker Street zjawiłem się przed czasem. Punktualnie o pół do piątej zaanonsowano pułkownika sir Jamesa Damery’ego. Nie ma potrzeby opisywać wyglądu naszego gościa, ponieważ do historii i tak przejdzie jego uczciwość, prostolinijność, szeroka, dokładnie ogolona twarz, a przede wszystkim łagodny głos. Szczerość biła z jego szarych irlandzkich oczu, a pogodę ducha odzwierciedlały rozpromienione w uśmiechu usta. Słynął ze skrupulatnej dbałości o strój, której dowodem były lśniący cylinder, ciemny surdut i wszystkie detale, począwszy od perłowej szpilki w czarnym satynowym krawacie aż po lawendowe getry nałożone na lakierowane buty. Władcza postać arystokraty zdominowała niewielki pokój.

– Naturalnie, spodziewałem się obecności Watsona – powiedział, kłaniając się wytwornie. – Pańska pomoc może być niezbędna, doktorze, gdyż mamy do czynienia z człowiekiem, któremu przemoc nie jest obca i który naprawdę nie cofnie się przed niczym. To najgroźniejsza postać w całej Europie, panie Holmes.

– Spotkałem już w życiu kilku przeciwników, którym schlebiano w ten sposób – z uśmiechem odparł Holmes. – Pan nie pali? Nie będzie pan miał nic przeciwko, gdy zapalę fajkę? Jeśli człowiek, o którym pan wspomina, jest groźniejszy niż świętej pamięci profesor Moriarty lub żyjący pułkownik Sebastian Moran, warto go w rzeczy samej poznać. Jak on się nazywa?

– Słyszał pan o baronie Grunerze?

– Ma pan na myśli tego austriackiego mordercę?

Pułkownik Damery uniósł dłonie odziane w szykowne rękawiczki i uśmiechnął się:

– Nic panu nie umknie, panie Holmes! Doskonale! Widzę, że wyrobił pan już sobie o nim zdanie.

– Śledzenie doniesień o zbrodniach popełnianych w Europie leży w moim interesie. Jeżeli chodzi o wydarzenia w Pradze, nikt nie mógł mieć jakichkolwiek wątpliwości co do winy tego człowieka! Uratowały go jedynie kruczek prawny i podejrzana śmierć świadka. Jestem tak bardzo przekonany, że to on zabił swoją żonę podczas „wypadku” na przełęczy Splügen, jakbym złapał go na gorącym uczynku. Wiem także, że przyjechał do Anglii, i przeczuwałem, iż prędzej czy później zapewni mi pracę. Co zamierza baron Gruner? Zakładam, że nie chodzi o tamtą tragedię.

– Nie, to znacznie poważniejsza sprawa. Należy karać za zbrodnie, ale przede wszystkim trzeba im zapobiegać. Panie Holmes, strasznie jest patrzeć, jak na naszych oczach trwają przygotowania do obrzydliwego występku, potwornego wydarzenia, mieć świadomość, dokąd to wszystko może zaprowadzić, i nie wiedzieć, jak temu zapobiec.

Jest to okropne uczucie. Czyż można znaleźć się w bardziej nieznośnej sytuacji?

– Pewnie nie.

– Rozumiem zatem, że stanie pan po stronie klienta, którego reprezentuję.

– Nie sądziłem, że jest pan jedynie pośrednikiem. W czyim imieniu pan występuje?

– Panie Holmes, jestem zmuszony prosić, by nie zadawał pan tego pytania. Muszę być pewien, że szacowne nazwisko mojego klienta w żaden sposób nie zostanie wplątane w tę sprawę. Przemawiają przez niego jedynie uczciwość i rycerskość, nie chce jednak zdradzić, kim jest. Oczywiście, otrzymają panowie godziwe wynagrodzenie i swobodę działania. Proszę mi wierzyć, nazwisko mojego zleceniodawcy nie jest aż tak istotne.

– Przykro mi – odparł Holmes. – W każdej sprawie, którą prowadzę, jest zwykle tylko jedna zagadka do rozwiązania, gdy pojawia się druga, sytuacja się komplikuje.

Obawiam się, że muszę odmówić.

Nasz gość szczerze się zmartwił i spochmurniał, a jego szeroka wrażliwa twarz wyrażała rozczarowanie.

– Nie zdaje pan sobie sprawy z konsekwencji swego działania, panie Holmes – odparł. – Stawia mnie pan w bardzo kłopotliwej sytuacji, gdyż jestem przekonany, że gdybym powiedział panu, o co chodzi, z dumą poprowadziłby pan tę sprawę, jednak obietnica nie pozwala mi wyjawić wszystkiego. Jeśli pan pozwoli, ujawnię to, co mogę.

– Oczywiście, pod warunkiem, że wysłuchanie tego, co ma pan do powiedzenia, do niczego mnie nie zobowiąże.

– To zrozumiałe. Po pierwsze, na pewno słyszał pan o generale de Merville’u?

– De Merville, który wsławił się w przełęczy Chajberskiej? Słyszałem o nim.

– Generał ma córkę, Violet de Merville, kobietę młodą, bogatą, piękną i utalentowaną, pod każdym względem wspaniałą. To właśnie tę uroczą niewinną dziewczynę staramy się wyrwać ze szponów potwora.

– Czy baron Gruner ją uwięził?

– Owszem, i to w sposób najgorszy z możliwych, jeśli chodzi o kobiety: zakuł ją w kajdany miłości. Pewnie pan słyszał, że to wyjątkowo przystojny mężczyzna, znany ze swych nienagannych manier, obdarzony łagodnym głosem i otoczony mgiełką romansu i tajemnicy. A to się bardzo kobietom podoba. Powszechnie wiadomo, że płeć piękna zabiega o jego względy, co on sam zresztą często wykorzystuje.

– Jak doszło do spotkania tego człowieka i damy z wyższych sfer, jaką jest panna Violet de Merville?

– Poznali się podczas ekskluzywnego rejsu po Morzu Śródziemnym. Zebrało się doborowe towarzystwo, wszyscy płacili za podróż. Nic więc dziwnego, że organizatorzy zorientowali się, kto jest na pokładzie, gdy było już za późno. Zbrodniarz zdążył przylgnąć do młodej damy i zrobił to na tyle skutecznie, że całkowicie zdobył jej serce. Nie wystarczy powiedzieć, że go pokochała. Nie widzi świata poza nim. To już jest obsesja. Tylko on się liczy. Nie chce słyszeć o zarzutach przeciwko niemu. Zrobiliśmy wszystko, żeby wyleczyć ją z tego szaleństwa. Na próżno: za miesiąc biorą ślub. Panna Violet jest pełnoletnia, charakter ma jak ze stali, dlatego nie wiemy, jak ją powstrzymać.

– Czy wie o tym, co się stało w Austrii?

– Ten przebiegły diabeł opowiedział jej o wszystkich okropnych wydarzeniach z przeszłości, przedstawiając siebie samego jako niewinną ofiarę. Dziewczyna wierzy tylko jemu i nie słucha nikogo innego.

– Niech mnie! Czyżby nieumyślnie wyjawił pan właśnie nazwisko swojego klienta? To bez wątpienia generał de Merville!

Nasz gość poruszył się nerwowo.

– Mógłbym pana teraz oszukać, potwierdzając te przypuszczenia. Nie byłoby to jednak zgodne z prawdą. De Merville się załamał. Ten incydent rozłożył tego nieustraszonego żołnierza na łopatki. Stracił opanowanie, które towarzyszyło mu zawsze na polu walki, i stał się słabym zgrzybiałym staruszkiem, nie zdolnym, by stanąć twarzą w twarz z błyskotliwym, gwałtownym złoczyńcą, jakim jest ten Austriak. Osoba, w której imieniu dziś występuję, jest moim dobrym przyjacielem, będącym z generałem od wielu lat w zażyłych stosunkach. Jego córkę obdarzył ojcowską miłością w czasach, gdy jeszcze nosiła dziewczęce sukieneczki. Nie będzie patrzył na tę tragedię z założonymi rękami, a jako że nie jest to sprawa dla Scotland Yardu, zasugerował, żebym poprosił pana o pomoc, wyraźnie zastrzegając, że on sam nie może być zamieszany w tę sprawę. Zdaję sobie sprawę, że pan z jego umiejętnościami mógłby, śledząc mnie, bardzo łatwo odkryć, o kim mowa, jednak w imię honoru proszę, by pan tego nie robił i pozwolił mojemu przyjacielowi pozostać incognito.

Na twarzy Holmesa pojawił sie grymas uśmiechu.

– Myślę, że z czystym sumieniem mogę to panu obiecać – odparł. – Co więcej, ta sprawa zainteresowała mnie i jestem gotów się nią zająć. W jaki sposób będziemy się kontaktować?

– W Carlton Club wiedzą, jak mnie znaleźć. W nagłych wypadkach proszę dzwonić pod mój prywatny numer telefonu XX.31.

Holmes zapisał dane i, uśmiechając się, położył na kolanach otwarty notatnik.

– Jaki jest obecny adres barona?

– Willa Vernon Lodge, niedaleko Kingston. To okazały dom. Jego gospodarz zdobył fortunę, prowadząc podejrzane interesy, co czyni go jeszcze bardziej niebezpiecznym.

– Obecnie bawi w Londynie?

– Owszem.

– Czy powinienem wiedzieć o nim coś jeszcze?

– Ma kosztowne upodobania. Jest miłośnikiem koni. Grywał nawet trochę w polo w klubie Hurlingham, ale gdy praskie wydarzenia wyszły na jaw, przestał się tam pokazywać. Kolekcjonuje książki i obrazy. Ma duszę artysty. Jest także poważanym znawcą chińskiej porcelany i nawet napisał książkę na ten temat.

– Skomplikowany umysł – powiedział Holmes. – To domena wszystkich genialnych złoczyńców. Mój stary znajomy Charlie Peace był wybitnym skrzypkiem. Wainwright także był niezgorszym artystą. Mógłbym wymienić jeszcze wielu innych. Sir Jamesie, proszę poinformować swojego klienta, że zajmę się sprawą barona Grunera. Nic więcej nie powiem. Mam własne źródła informacji i śmiem twierdzić, że znajdziemy sposoby, by do niego dotrzeć.

Po wyjściu gościa Holmes tak długo trwał w głębokim zamyśleniu, że wydawało się, iż zapomniał o mojej obecności. W końcu jednak się ocknął. Był jak zawsze pełen energii.

– Watsonie, masz jakiś pomysł? – zapytał.

– Uważam, że powinieneś osobiście spotkać się z tą młodą damą.

– Drogi Watsonie, jeśli biedny załamany ojciec nie potrafi poruszyć jej sumienia, jak ma to zrobić obcy człowiek? Warto jednak zapamiętać tę sugestię i pójść w tym kierunku, w razie gdy wszystko inne zawiedzie. Zacznijmy od innej strony. Wydaje mi się, że przyda nam się pomoc Shinwella Johnsona.

Nie miałem jeszcze okazji wspomnieć o Shinwellu Johnsonie, gdyż rzadko opisywałem sprawy, które mój przyjaciel prowadził w późniejszym okresie swej kariery. W pierwszych latach nowego stulecia Johnson stał się cennym asystentem. Przykro to mówić, ale usłyszeliśmy o nim po raz pierwszy, gdy był niebezpiecznym przestępcą i odsiadywał półroczny wyrok w więzieniu w Parkhurst. W końcu jednak okazał skruchę i przyłączył się do Holmesa. Został szpiegiem w kryminalnym światku Londynu, zdobywając informacje, które nierzadko okazywały się niezmiernie istotne. Gdyby Johnson był policyjnym informatorem, jego podwójne życie szybko wyszłoby na jaw, ale ponieważ pracował przy sprawach, które nigdy nie trafiły do sądu, uliczni kompani Shinwella nie domyślili się prawdy. Człowiek ten miał na koncie dwa wyroki, cieszył się więc w półświatku takim szacunkiem, który dawał mu wstęp do wszystkich nocnych klubów, jaskiń hazardu i noclegowni w mieście, a jego bystry umysł i zdolności obserwacyjne czyniły Johnsona idealnym informatorem. To właśnie jego miał na myśli Sherlock Holmes.

Nie mogłem od razu towarzyszyć mojemu przyjacielowi, gdyż ciążyły na mnie obowiązki zawodowe. Spotkaliśmy się dopiero wieczorem w restauracji Simpson’s. Siedząc przy niewielkim stoliku i obserwując przez okno życie Strand Street, opowiedział mi o wydarzeniach tego dnia.

– Johnson wyruszył na poszukiwania. Być może wyciągnie jakieś brudy z ciemnych zaułków, bo to właśnie tam, wśród czarnych korzeni zbrodni, kryją się tajemnice barona.

– Ale jeśli ta dama nie wierzy w to, co do tej pory usłyszała, w jaki sposób nowe odkrycia miałyby ją powstrzymać przed małżeństwem?

– Kto wie, Watsonie? Serce i umysł kobiety są dla mężczyzny nieodgadnione. Może jest w stanie wybaczyć lub usprawiedliwić morderstwo, ale mniejsze przewinienie zacznie ją nurtować. Baron Gruner zwrócił mi uwagę...

– Jak to?

– Celowo nie informowałem cię o moich planach. Wiesz, Watsonie, lubię zbliżać się do moich przeciwników. Chętnie spotykam się z nimi twarzą w twarz, żeby się na własne oczy przekonać, kim są. Poinstruowałem Johnsona, pojechałem dorożką do Kingston i zastałem barona w bardzo przyjaznym nastroju.

– Poznał cię?

– Z łatwością, a to dlatego, że wręczyłem mu swoją wizytówkę. To znakomity rywal o jedwabistym głosie. Jest zimny jak lód, łagodny jak ci eleganccy lekarze, z którymi pracujesz, i jadowity niczym kobra. Maniery ma we krwi. To prawdziwy arystokrata wśród przestępców: pod płaszczykiem popołudniowego spotkania przy herbatce kryje cmentarne okrucieństwo. Cieszę się, że mogłem się przyjrzeć baronowi Adelbertowi Grunerowi.

– Twierdzisz, że był miły?

– Jak pomrukujący kot, który patrzy na mysz. Uprzejmość może być groźniejsza niż gwałtowność ludzi gruboskórnych. Powitał mnie dość osobliwie: „Wiedziałem, że prędzej czy później nasze drogi się przetną, panie Holmes – powiedział. – Generał de Merville wynajął pana, by nie dopuścił pan do mojego ślubu z jego córką Violet. Zgadza się?”.

Przytaknąłem.

„Mój drogi – powiedział – zrujnuje pan swoją reputację. W tym przypadku sukces nie jest panu pisany. Pańska praca będzie bezskuteczna, nie mówiąc już o niebezpieczeństwie, jakie panu grozi. Proszę posłuchać mojej rady i się wycofać najszybciej, jak to będzie możliwe”.

„To dziwne – odparłem. – Chciałem poradzić panu to samo. Szanuję pański intelekt, baronie, a po dzisiejszym spotkaniu wiem, że i charakter mu dorównuje. Porozmawiajmy jak mężczyzna z mężczyzną. Nikomu nie zależy na tym, by grzebać w pańskiej przeszłości i nastręczać mu kłopotów. Ten rozdział jest już zamknięty, płynie pan po spokojnych wodach. Jeśli jednak nie zrezygnuje pan z tego małżeństwa, nastawi przeciwko sobie wiele osób, które nie spoczną, dopóki nie uprzykrzą mu życia do tego stopnia, że będzie pan musiał opuścić Anglię. Czy gra jest warta świeczki? Rozsądniej byłoby zostawić tę damę w spokoju. Gdy ona się dowie o pańskiej przeszłości, nie będzie to dla pana przyjemne”.

– Z nosa barona wystawały włoski, przypominające czułki owada, które podczas mojej przemowy drżały z rozbawienia. W końcu roześmiał się cicho:

„Proszę mi wybaczyć, panie Holmes, ale bawi mnie to, że próbuje pan grać, nie mając w ręku kart. Nikt nie potrafiłby zrobić tego lepiej niż pan, jednak jest to dość żałosne posunięcie. Nie ma pan nawet koloru, panie Holmes, same blotki”. „Tak pan przypuszcza?”.

„Wiem to. Wyjaśnię coś panu. Ja dla odmiany trzymam w ręku mocne karty, więc nie boję się ich odsłonić. Miałem szczęście, udało mi się całkowicie zdobyć serce tej damy. Podarowała mi je, choć opowiedziałem jej ze szczegółami o wszystkich nieszczęśliwych wydarzeniach z przeszłości. Ostrzegłem moją ukochaną, że złośliwe i podstępne osoby – ufam, że odniesie pan to do siebie – będą chciały opowiedzieć jej te historie, i poinstruowałem, jak ma się zachować. Zna pan pojęcie „trans hipnotyczny”? Będzie pan miał okazję zobaczyć, jak to działa w praktyce, bowiem człowiek o mocnym charakterze potrafi korzystać ze sztuki hipnozy bez prymitywnych błazenad. Panna de Merville jest przygotowana na pańską wizytę i na pewno chętnie pana przyjmie, gdyż jest posłuszna swemu ojcu we wszystkim poza jedną oczywistą kwestią”.

– Cóż, Watsonie, nie miałem nic więcej do dodania, zacząłem zatem zbierać się do wyjścia z całym dostojeństwem, na jakie było mnie stać, lecz gdy już chwytałem za klamkę, baron zatrzymał mnie:

„Tak na marginesie, słyszał pan o francuskim agencie Le Brune?”.

„Owszem” – odpowiedziałem.

„Wie pan, co mu się przytrafiło?”.

„Słyszałem, że w paryskiej dzielnicy Montmartre tak dotkliwie pobili go apasze, że do końca życia pozostanie kaleką”.

„Zgadza się, panie Holmes. Tak się składa, że tydzień wcześniej człowiek ten interesował się moimi sprawami. Proszę tego nie robić. To nie byłoby rozsądne. Wiele osób już się o tym przekonało. Na koniec dodam, że lepiej będzie, jeśli pójdzie pan swoją własną drogą, a mnie pozwoli iść moją. Żegnam!”.

– Zatem, Watsonie, wiesz już wszystko.

– Jest to niebezpieczny człowiek!

– Wyjątkowo. Gardzę blagierami, ale tacy jak on zwykle więcej myślą, niż mówią.

– Będziesz się w to mieszał? Czy ten ślub jest aż tak istotny?

– W świetle tego, że Gruner zamordował pierwszą żonę, a co do tego nie ma żadnych wątpliwości, wydaje się niezmiernie istotnym. Pamiętaj też o naszym kliencie! Ale nie mówmy na razie o tym. Kończ kawę i pojedźmy razem ze mną do domu: nasz wesołek Shinwell będzie na nas czekał z nowymi informacjami.

Gdy przybyliśmy na Baker Street, czekał już na nas potężny prostak o czerwonej twarzy. Był chory na szkorbut. Jego przebiegły umysł zdradzały jedynie bystre czarne oczka. Najwyraźniej zanurkował głęboko w odmęcie wód swego osobliwego królestwa, bo wyciągnął stamtąd żagiew, która miała postać chudej rozgorączkowanej młodej kobiety. Jej blada napięta twarz była dosyć młoda, ale na tyle już wyniszczoną grzechem i smutkiem, że można było wyczytać z niej okropną opowieść, która odcisnęła się piętnem trądu.

– To jest panna Kitty Winter – rzekł Shinwell Johnson, machając grubą dłonią na powitanie. – Czegóż to ona nie wie! Może lepiej sama panom opowie. Poszedłem do niej tuż po naszym spotkaniu, panie Holmes.

– Nietrudno mnie znaleźć – powiedziała dziewczyna. – Do diabła! Adres zawsze mam ten sam: londyńskie piekło. Porky i ja jesteśmy dobrymi kumplami. Niech mnie! Ale jest ktoś, kto powinien trafić do niższych od naszych kręgów piekła, o ile istnieje na tym świecie sprawiedliwość. Mowa o człowieku, którego pan ściga.

Holmes uśmiechnął się.

– Wnioskuję, że jest pani po naszej stronie, panno Winter.

– Jeśli tylko przyczynię się do tego, by trafił tam, gdzie jego miejsce, jestem do waszej dyspozycji – odparła z wściekłością. Na jej bladej nieruchomej twarzy i w gniewnym spojrzeniu malowała się nienawiść, jaką kobiety czują rzadko, a jakiej mężczyźni nie doświadczają nigdy.

– Moja przeszłość jest nieistotna. Nie ma żadnego znaczenia. Ale to przez Adelberta Grunera jestem tym, kim jestem. Gdybym tylko mogła go zniszczyć! – Gwałtownie zacisnęła dłonie w pięści. – Gdybym tylko mogła strącić go w otchłań, w którą on sam popchnął tak wielu!

– Wie pani, o co chodzi?

– Porky mi mówił. Przyczepił się do kolejnej głupiej biedaczki, lecz tym razem chce się z nią ożenić. Próbujecie temu zapobiec. Informacje, które macie o tym szatanie, powinny uchronić każdą porządną dziewczynę przy zdrowych zmysłach.

– Tego nie można o niej powiedzieć. Jest szaleńczo zakochana. Wie o nim wszystko. Nie przejmuje się tym.

– O morderstwie też?

– Owszem.

– Na boga! Musi mieć stalowe nerwy!

– Uważa, że są to tylko pomówienia.

– No to jej głupie oczy muszą ujrzeć dowody!

– Możemy liczyć na pani pomoc?

– Czyż sama nie jestem dowodem? Stanę przed nią i opowiem, jak mnie wykorzystał.

– Zrobi to pani?

– Czy zrobię? Nie mogłabym inaczej postąpić.

– Warto spróbować, choć on powiedział jej o wszystkich swoich występkach i uzyskał wybaczenie. Obawiam sie, że ta młoda dama nie zechce wrócić do tematu.

– Na pewno nie powiedział jej wszystkiego – rzekła. – Wiem o kilku innych morderstwach, które popełnił, zanim zrobiło się o nim głośno. Miał taki zwyczaj: opowiadał mi o kimś tym swoim aksamitnym głosem, a potem nagle wbijał we mnie nieruchomy wzrok i mówił: „Po miesiącu człowiek ten zginął”. To nie było czcze gadanie. Jednak nic sobie z tego nie robiłam, gdyż w owym czasie ja także go kochałam. Tak jak ta biedaczka, godziłam się na wszystko, co robił. Ale jedna rzecz mną wstrząsnęła. Niech mnie! Gdyby nie jego jadowity kłamliwy język, który jest w stanie wszystko wytłumaczyć i załagodzić, odeszłabym od niego już tamtej nocy. Chodzi o notatnik Grunera. To brązowa skórzana księga zamykana na kłódkę ze złotym herbem na okładce. Gdyby wtedy nie był nieco pijany, pewnie by mi jej nie pokazał.

– Co w niej było?

– Mówię wam, ten człowiek kolekcjonuje kobiety i jest z tego dumny jak ludzie, którzy zbierają ćmy czy motyle. W notatniku było wszystko. Zdjęcia, nazwiska, wiele szczegółów dotyczących tych kobiet. Ohydna księga, czegoś takiego żaden człowiek, nawet taki, który wyszedłby z rynsztoka, nie mógłby stworzyć. A jednak Adelbert Gruner tego dokonał. „Dusze, które doprowadziłem do upadku” – taki powinien być tytuł tej księgi. W każdym razie to nie ma znaczenia, bo notatnik i tak by się wam nie przydał, a gdyby nawet, i tak go nie zdobędziecie.

– A gdzie on jest?

– Skąd mam wiedzieć? Odeszłam od Grunera ponad rok temu. Wiem, gdzie wtedy go trzymał. Ten człowiek ma w sobie coś z kota, jest schludny i precyzyjny, może księga nadal leży w schowku w starym sekretarzyku, który znajduje się w małym gabinecie.

Wie pan, gdzie on mieszka?

– Byłem nawet w jego gabinecie – odpowiedział Holmes.

– Doprawdy? Zaczął pan działać rano, a już tyle zrobił. Mam nadzieję, że drogi Adelbert trafił w końcu na godnego siebie przeciwnika. Jest jeszcze drugi gabinet. Tam między oknami stoi okazała szklana gablota, a w niej znajduje się chińska porcelana. Za biurkiem są drzwi, które prowadzą do małego gabinetu. To tam chowa wszystkie dokumenty.

– Nie obawia się włamywaczy?

– Adelbert nie jest tchórzem. Nawet jego największy wróg nie powiedziałby o nim tego. Potrafi o siebie zadbać. W nocy włącza alarm. Poza tym niczego ciekawego by tam nie znaleźli, chyba że zabraliby jego fantazyjną porcelanę.

– Na nic by się zdała – oznajmił Shinwell Johnson tonem znawcy. – Żaden paser nie zainteresuje się czymś, czego nie można przetopić lub sprzedać.

– Racja – powiedział Holmes. – Panno Winter, proszę zajrzeć do nas jutro o piątej po południu. W międzyczasie zorientuję się, czy można będzie zaaranżować spotkanie z tą młodą damą. Dziękuję za pomoc, jestem niezmiernie zobowiązany. Oczywiście, mój klient hojnie panią...

– Nie ma mowy, panie Holmes – krzyknęła dziewczyna. – Nie przyszłam tu po pieniądze. Widok tego człowieka pełzającego w błocie, i to z moim butem na jego przeklętej gębie wynagrodzi mi wszystko. To moja cena. Przyjdę jutro i każdego innego dnia, dopóki będziecie go ścigać. Porky powie wam, gdzie można mnie znaleźć.

Spotkałem się z Holmesem dopiero następnego wieczora w restauracji przy Strand Street, gdzie zjedliśmy kolację. Wzruszył ramionami, gdy zapytałem o przebieg spotkania. Historię, którą opowiedział, powtórzę własnymi słowami. Jego suchy styl należy nieco przeredagować i dostosować do realiów.

– Bez żadnych problemów zaaranżowałem spotkanie – zaczął – gdyż panna de Merville w drobnych sprawach przejawia skrajne posłuszeństwo wobec swego ojca, próbując w ten sposób wynagrodzić mu ten skandaliczny wybryk, jakim okazały się zaręczyny. Generał zadzwonił, by poinformować, że wszystko jest gotowe, a wybuchowa panna W. pojawiła się zgodnie z planem. O pół do szóstej wysiedliśmy z dorożki przy Berkley Square 104, gdzie mieszka stary żołnierz. To jedna z tych okropnych szarych londyńskich kamienic, przy których nawet budowla, jaką jest kościół, wydaje się być finezyjna. Lokaj zaprowadził nas do okazałego salonu z żółtymi zasłonami, gdzie czekała już na nas poważna młoda dama, blada, powściągliwa i tak niedostępna jak śnieg na szczytach gór.

– Nie wiem, jak ci to opisać, Watsonie – ciągnął mój przyjaciel. – Zanim zakończymy tę sprawę, być może sam poznasz Violet de Merville i wykorzystasz swój talent pisarski. Jest piękna, lecz to eteryczna uroda osoby opętanej. Widziałem takie twarze na płótnach średniowiecznych malarzy. Niewyobrażalne, jak ta bestia mogła chwycić w swoje szpony istotę jakby nie z tego świata. Jak widać, przeciwieństwa się przyciągają, duchowość łączy się z instynktami zwierzęcymi, człowiek pierwotny – z aniołem. Nie spotkałem się jeszcze z tak trudnym przypadkiem. Oczywiście, znała powód naszej wizyty. Zbrodniarz nie tracił czasu i skutecznie nastawił ją przeciwko nam. Wydaje mi się, że była zdziwiona obecnością panny Winter, jednak wskazała nam krzesła niczym wielebna matka przełożona przyjmująca dwoje trędowatych żebraków. Drogi Watsonie, nawet jeśli byłoby ci trudno to pojąć, posłuchaj jednak, co powiedziała panna Violet de Merville głosem zimnym niczym wiatr na lodowcu:

„Sir, wiem, kim pan jest. Przyszedł pan po to, aby oczernić mojego narzeczonego barona Grunera. Zgodziłam się na to spotkanie tylko ze względu na mojego ojca i z góry muszę pana ostrzec, że nie ma takiej rzeczy, która mogłaby zmienić moje zdanie”.

Było mi jej żal, Watsonie. Przez chwilę poczułem się tak, jakby była moją córką. Zwykle nie jestem elokwentny. Słucham rozumu, nie serca. Jednak tym razem próbowałem ją przekonać, używając wszystkich pokładów serdeczności, jakie we mnie drzemią. Nakreśliłem wizję kobiety, która znalazła się w okropnej sytuacji i budzi się obok nowo poślubionego męża, stając się obiektem pieszczot krwawych dłoni i lubieżnych ust. Niczego jej nie oszczędziłem: wstydu, strachu, agonii ani beznadziei sytuacji. Żadne z moich gwałtownych słów nie wywołało na jej obliczu nawet delikatnego rumieńca ani żadnych emocji w jej nieobecnych oczach. Przypomniałem sobie, jak ten złoczyńca napomykał o transie hipnotycznym. Trudno oprzeć się wrażeniu, że dziewczyna stąpa ponad ziemią w ekstatycznym śnie. Mimo to jej odpowiedzi były klarowne.

„Cierpliwie wysłuchałam pańskich argumentów – rzekła. – Moje stanowisko pozostaje bez zmian. Zdaję sobie sprawę, że Adelbert, mój narzeczony, ma za sobą burzliwą przeszłość, która budzi ogromną nienawiść i prowokuje niesprawiedliwe oszczerstwa. Nie jest pan pierwszy, który z tym do mnie przychodzi. Na pewno robicie to w dobrej wierze, wiem jednak, że jest pan prywatnym detektywem, który mógłby działać zarówno na rzecz barona, jak i przeciwko niemu. Bez względu na wszystko proszę raz na zawsze przyjąć do wiadomości, że ja kocham jego, a on kocha mnie, dlatego opinia całego świata znaczy dla mnie tyle, co świergot ptaków za oknem. A jeśli nawet zboczył kiedyś z drogi, którą wyznacza mu szlachetność, może to właśnie ja mam go sprowadzić na nią z powrotem. Nie wiem tylko – tu rzuciła spojrzenie na moją towarzyszkę – kim jest ta kobieta”.

Już miałem odpowiedzieć, gdy dziewczyna wkroczyła do rozmowy niczym trąba powietrzna. Patrząc na te dwie kobiety, wyobraziłem sobie, że tak właśnie wyglądałoby zderzenie ognia i lodu.

„Powiem ci, kim jestem – krzyknęła, podrywając się z krzesła. Gniew wykrzywił jej twarz. – Byłam jego kochanką. Jestem jedną z setek kobiet, które omamił, wykorzystał, zniszczył i wyrzucił na śmietnisko. Ciebie też to czeka. Ale coś mi się zdaje, że ty skończysz raczej w grobie niż na śmietniku; może to i lepiej. Powiem ci, głupia, że ten ślub oznacza twoją śmierć. Nie wiem, jak to się skończy: może złamie ci serce, a może skręci kark, tak czy siak zniszczy cię. Nie mówię tego dlatego, że mi na tobie zależy. Guzik mnie obchodzi, czy będziesz żyła, czy nie. Przemawia przeze mnie nienawiść i żądza zemsty za to, co uczynił mnie. To zawsze wygląda podobnie, i nie patrz tak na mnie, moja piękna pani, bo ani się obejrzysz, a spadniesz dużo niżej niż ja”.

„Nie będę dyskutowała o takich sprawach – odparła panna de Merville obojętnie. – Po raz ostatni powtarzam, że wiem o trzech przypadkach z przeszłości mojego narzeczonego, kiedy to zadał się z podstępnymi kobietami. Zapewnił mnie, że szczerze żałuje, iż wyrządził tyle zła”. „Trzy przypadki! – wrzasnęła moja towarzyszka. – Idiotka! Niewiarygodna głupota!”.

„Panie Holmes, chciałabym już zakończyć tę rozmowę – usłyszałem lodowaty głos. – Spełniłam życzenie mojego ojca i spotkałam się z panem, jednak nie mam obowiązku wysłuchiwania bredni tej osoby”.

Panna Winter z przekleństwami na ustach ruszyła do przodu, i gdybym nie chwycił jej za nadgarstek, złapałaby tę irytującą kobietę za włosy. Pociągnąłem ją w kierunku drzwi. Na szczęście, udało mi się wsadzić ją do powozu, unikając scen, bowiem wściekła była do granic możliwości. Choć byłem bardziej opanowany, również czułem złość. Było coś niezmiernie denerwującego w spokoju i wyniosłości kobiety, którą próbowaliśmy uratować, a którą cechowała wyjątkowa wiara we własne przekonanie. Teraz już wiesz, na czym stoimy. Wygląda na to, że muszę wymyślić nowy plan, bo ten podstęp się nie udał. Będziemy w kontakcie, Watsonie. Jestem pewien, że w tej historii odegrasz swoją rolę, choć najprawdopodobniej następny ruch będzie należał do nich naszych przeciwników, a nie do nas.

Tak też się stało. Zadali cios, ściślej rzecz biorąc, to baron go zadał, bo nigdy bym nie uwierzył, że panna Violet brała w tym udział. Mógłbym wskazać wam konkretny kamień chodnika, na którym stałem, gdy mój wzrok zatrzymał się na afiszu. Przerażenie ścisnęło moje serce. Miało to miejsce między hotelem Grand a stacją Charing Cross, gdzie kulawy kioskarz wykładał wieczorną gazetę. Minęły dwa dni od naszej ostatniej rozmowy. Czarny nagłówek na żółtym papierze głosił:

PRÓBA ZAMACHU NA SHERLOCKA HOLMESA

Przez kilka chwil stałem w całkowitym osłupieniu. Potem pamiętam jak przez mgłę, że porwałem gazetę mimo sprzeciwów sprzedawcy, któremu nie zapłaciłem, i że wreszcie, stojąc w drzwiach drogerii, przeczytałem ten nieszczęsny artykuł. Oto jego treść: Z żalem zawiadamiamy, że pan Sherlock Holmes, znany prywatny detektyw, padł dziś rano ofiarą okrutnej napaści, i obecnie jego życie wisi na włosku. Szczegóły zdarzenia nie są znane. Wiadomo jednak, że stało się to około godziny dwunastej na Regent Street przed kawiarnią „Cafe Royal”. Pan Holmes został zaatakowany przez dwóch mężczyzn wyposażonych w kije. Zadano mu ciosy w głowę i tułów, powodując obrażenia, które lekarzy ocenili jako poważne. Rannego przewieziono najpierw do szpitala Charing Cross, ale ulegając jego namowom, przetransportowano następnie do domu przy Baker Street. Napastnicy to dwaj schludnie ubrani mężczyźni, którzy uciekli z miejsca zdarzenia przez „Cafe Royal” i zniknęli na jej tyłach, wybiegając na Glasshouse Street. Bez wątpienia pochodzili ze środowiska przestępczego, które nie raz ucierpiało z powodu pomysłowości wojującej z nim stale ofiary.

 

Ledwo zerknąłem na artykuł i już siedziałem w dorożce jadącej w kierunku Baker Street. W hallu natknąłem się na sir Leslie Oakshotta, sławnego chirurga. Przy krawężniku stał jego powóz.

– Nic mu nie grozi – stwierdził. – Dwie rany szarpane na czaszce i kilka dużych siniaków. Założyłem parę szwów i zaaplikowałem morfinę. Chory powinien odpoczywać, ale krótka rozmowa nie jest zabroniona.

Uzyskawszy zgodę, wślizgnąłem się do ciemnego pokoju. Poszkodowany nie spał i zachrypniętym głosem wyszeptał moje imię. Roleta była w trzech czwartych opuszczona, jednak promień słońca zdołał się przeniknąć do środka i padał na obandażowaną głowę rannego. Na opatrunku widniała plama krwi. Usiadłem obok i zwiesiłem głowę.

– Wszystko w porządku, Watsonie. Nie patrz takim przerażonym wzrokiem – wymamrotał słabym głosem. – Wygląda gorzej niż jest w rzeczywistości.

– Dzięki Bogu!

– Jak wiesz, jestem mistrzem w walce z jednym przeciwnikiem. Nigdy nie daję się zaskoczyć. Ale ten drugi... to było już za wiele.

– Jak mogę ci pomóc? Na pewno nasłał ich ten przeklęty typ. Powiedz tylko słowo, i go oszkaluję.

– Wierny przyjacielu! Nie możemy niczego zrobić, dopóki policja ich nie złapie. Ucieczka tych łotrów była precyzyjnie zaplanowana. Tego możemy być pewni. Poczekajmy. Mam pewien plan. Po pierwsze, musimy wyolbrzymić doznane przeze mnie urazy. Na pewno zjawią się dziennikarze. Naciągnij prawdę, Watsonie. Powiedz, że to będzie cud, jeśli w stanie delirium przeżyję tydzień, wymyśl, co chcesz! Przecież ty świetnie sobie z tym poradzisz!

 

 

– A sir Leslie Oakshott?

– Zajmę się tym. Gdy przyjdzie następnym razem, będę w bardzo złym stanie.

– Coś jeszcze?

– Owszem. Niech Shinwell Johnson zadba o to, by panna Winter zniknęła. Te przyjemniaczki będą chciały ją dorwać. Wiedzą, że brała udział w tej sprawie. Jeśli odważyli się zaatakować mnie, o niej na pewno nie zapomną. To pilne. Załatw to jeszcze dziś.

– Zajmę się tym natychmiast. Coś jeszcze?

– Połóż tu na stole moją fajkę i woreczek z tytoniem. Zaglądaj do mnie każdego ranka, zaplanujemy działania.

Wieczorem ustaliłem z Johnsonem, że zawiezie pannę Winter w spokojne miejsce za miastem i dopilnuje, by nie wychylała się do czasu, gdy minie niebezpieczeństwo.

Przez sześć dni utrzymywano wszystkich w przekonaniu, że Holmes jest bliski śmierci. Komunikaty głosiły o jego ciężkim stanie, a w gazetach pełno było złowróżbnych informacji. Podczas kolejnych wizyt upewniałem się, że wcale nie było z nim tak źle. Jego mocny charakter i silna wola potrafiły zdziałać cuda. Szybko dochodził do siebie. Zacząłem nabierać podejrzeń, że nawet mnie nie przyznawał się do swego szybkiego powrotu do zdrowia. Miał dziwne skłonności do tajemnic, które często były brzemienne w skutki, i nawet ja, jego najbliższy przyjaciel, musiałem zgadywać, jakie ma plany. Popadał w skrajność, twierdząc, że spiskowiec może być bezpieczny jedynie wówczas, gdy spiskuje sam. Byłem mu bliższy niż ktokolwiek inny, a mimo to miałem świadomość, że są rzeczy, o których nie wiem.

Siódmego dnia można było już zdjąć szwy, ale w wieczornej gazecie ukazała się wzmianka o pojawieniu się u chorego objawów róży2. W tym samym wydaniu znalazłem informację, którą bez względu na wszystko byłem zmuszony przekazać mojemu przyjacielowi. W notatce było napisane, że jednym z pasażerów „Ruritanii”, statku brytyjskich linii Cunard wypływającego w piątek z Liverpoolu, będzie baron Adelbert Gruner, który wyrusza w podróż do Stanów Zjednoczonych w sprawach finansowych, które ma zamiar załatwić przed ślubem z panną Violet de Merville, jedyną córką... itd. Holmes wysłuchał wiadomości z chłodnym skupionym wyrazem twarzy, co utwierdziło mnie w przekonaniu, że ta nowina nim wstrząsnęła.

– Piątek! – krzyknął. – To już za trzy dni! Ten łotr chce umknąć przed niebezpieczeństwem. Nie uda mu się to, Watsonie! Niech to wszyscy diabli! Nie uda mu się! Zrób coś dla mnie, proszę.

– Jestem do twojej dyspozycji, Holmesie.

– Całą następną dobę poświęć studiowaniu wiadomości na temat chińskiej porcelany.

Nie wyjaśnił po co mam to robić, a ja nie zapytałem. Wieloletnie doświadczenie nauczyło mnie posłuszeństwa. Jednak gdy opuściłem jego pokój i poszedłem wzdłuż Baker Street, zacząłem się zastanawiać, jak u licha mam spełnić tę dziwną prośbę. W końcu pojechałem do biblioteki przy St. James Square, gdzie poprosiłem o pomoc mojego przyjaciela Lomaxa, asystenta bibliotekarza. Następnie z ciężką księgą pod ręką udałem się do siebie do domu.

Powszechnie wiadomo, że adwokat, który nabija głowę informacjami z akt sprawy, by w poniedziałek móc przesłuchać specjalistę w danej dziedzinie, zapomina przed sobotą całą pośpiesznie zdobytą wiedzę.

Z całą pewnością nie chciałem pretendować do miana autorytetu w dziedzinie porcelany. A jednak spędziłem cały wieczór, całą noc i następny poranek, pochłaniając wiedzę i zapamiętując nazwiska. Miałem jedynie krótką przerwę na odpoczynek. Przyswoiłem cechy wyróżniające style wielkich artystów, nauczyłem się tajemnicy zapisywania dat według kalendarza cyklicznego, poznałem wzory porcelany za panowania cesarza Hongwu i piękne dzieła z czasów Yongle, twórczość Tang-ying i wspaniałości prymitywizmu z okresu panowania dynastii Song i Yuan. Następnego wieczora, naszpikowany informacjami, udałem się do Holmesa. Już nie leżał w łóżku, choć sugerując się wiadomościami z gazet, ciężko było w to uwierzyć, tylko siedział wygodnie w swoim ulubionym fotelu, podtrzymując zabandażowaną głowę.

– Jeśli wierzyć gazetom – powiedziałem – jesteś umierający.

– Chciałem, by tak myślano – odpowiedział. – Watsonie, czy odrobiłeś pracę domową?

– Przynajmniej się starałem.

– Dobrze. Jesteś w stanie prowadzić interesującą rozmowę na temat porcelany?

– Sądzę, że tak.

– Podaj mi, proszę, małe pudełko, które leży na kominku.

Uczyniłem to. Podniósł wieczko i wyjął niewielki przedmiot, szczelnie owinięty w delikatny wschodni jedwab. W zawiniątku byl kruchy spodeczek o pięknym głębokim odcieniu błękitu.

– Trzeba się z nim obchodzić delikatnie, Watsonie. To jest oryginalna porcelana z okresu dynastii Ming. W domu aukcyjnym Christie nigdy nie było nic piękniejszego. Za cały komplet zapłaciłbyś tyle, ile za królestwo, choć wątpię, czy gdziekolwiek poza pałacem cesarskim w Pekinie znajduje się taka kolekcja. Widok tego cudeńka nie jednego znawcę doprowadziłby do szaleństwa.

– Co mam z tym zrobić?

Holmes wręczył mi wizytówkę, na której widniał napis: „Dr Hill Barton, 369 Half Moon Street”.

– Dziś wieczorem będziesz nosił to nazwisko. Spotkasz się z baronem Grunerem. Poznałem jego zwyczaje i wiem, że o pół do dziewiątej będzie prawdopodobnie już wolny. Wcześniej wyślemy bilecik, w którym zapowiesz swoją wizytę. Napiszesz, że przyniesiesz okaz z absolutnie unikatowego kompletu porcelany z okresu dynastii Ming. Możesz powiedzieć, że parasz się medycyną, ponieważ tę rolę możesz zagrać bez obłudy. Jesteś kolekcjonerem i posiadasz komplet spodeczków, słyszałeś o zamiłowaniu barona do porcelany i nie pogardzisz odpowiednią ceną.

– Jaką?

– Dobre pytanie, Watsonie. Z całą pewnością zostałbyś zdemaskowany, nie znając wartości własnego towaru. Ten spodeczek dostałem od sir Jamesa, który, jak rozumiem, otrzymaał go od swojego klienta. Nie będzie przesadą, jeśli powiesz, że nie ma na świecie drugiego takiego kompletu.

– Może zasugeruję, by specjalista przeprowadził wycenę?

– Doskonale, Watsonie! Jesteś dziś w świetnej formie. Zaproponuj jeden z domów aukcyjnych, Christie albo Sotheby’s. Powiedz, że twój takt nie pozwala ci, byś sam określił cenę.

– A co, jeśli się nie zgodzi na spotkanie?

– Zgodzi się. Opanowała go kolekcjonerska mania, zwłaszcza jeśli chodzi o temat, w którym jest niekwestionowanym autorytetem. Usiądź, przyjacielu, podyktuję ci treść liściku. Odpowiedź nie będzie potrzebna. Poinformujesz go tylko o powodzie swej wizyty.

Było to zgrabnie napisane pismo, krótkie, uprzejme i dla kolekcjonera z pewnością intrygujące. Natychmiast wysłaliśmy je przez posłańca. Wieczorem wyruszyłem na spotkanie ze swoją przygodą. W dłoni miałem cenny spodeczek, a w kieszeni – wizytówkę dr. Hilla Bartona.

Wspaniały dom i przylegające tereny potwierdziły słowa sir Jamesa, który utrzymywał, że baron Gruner jest człowiekiem zamożnym. Kręty podjazd, obsadzony po dwóch stronach niespotykanymi krzewami, prowadził do sporego placyku wysypanego żwirem, gdzie stały posągi. Pałacyk postawił południowoafrykański potentat, który dorobił się na złocie w czasach ożywienia gospodarczego. Choć długi i niski budynek z wieżyczkami i zakamarkami był sam w sobie architektonicznym straszydłem, to imponował masywnością. Kamerdyner, którego nie powstydziłby się żaden sąd, poprowadził mnie do elegancko odzianego lokaja, a ten z kolei wskazał mi pokój, w którym czekał baron.

Stał przy otwartych drzwiczkach okazałej gabloty znajdującej się między oknami, w której mieściła się część jego kolekcji. Gdy wszedłem, odwrócił się, trzymając w dłoniach mały brązowy wazonik.

„Proszę usiąść, doktorze – powiedział. – Przyglądałem się swoim skarbom, zastanawiając się, czy stać mnie na powiększenie zbioru. Ten niewielki okaz z czasów dynastii Tang pochodzący z XVII wieku powinien pana zainteresować. Jestem przekonany, że nigdy wcześniej nie widział pan tak starannego wykonania i pięknego szkliwa. Czy wziął pan ze sobą spodeczek z okresu dynastii Ming?”.

Rozpakowałem go ostrożnie i wręczyłem gospodarzowi. Usiadł przy biurku. Ponieważ powoli zapadał zmierzch, przyciągnął do siebie lampkę i zaczął bacznie przyglądać się cacku. Żółte światło padało mu na twarz, dzięki czemu z łatwością mogłem się jej przyjrzeć.

Rzeczywiście, był nadzwyczaj przystojnym mężczyzną. Panująca w Europie opinia o jego niezwykłej urodzie była całkowicie uzasadniona. Jeśli chodzi o posturę, był średniego wzrostu, ale miał postawę pełną ekspresji i gracji. Śniada, wręcz orientalna twarz, duże ciemne rozmarzone oczy – tym wszystkim z łatwością mógł czarować kobiety. Miał kruczoczarne włosy i krótkie, ostro zakończone i precyzyjnie nawoskowane wąsy. Rysy jego twarzy były regularne i łagodne, wyjątek stanowiły proste cienkie wargi. Jeśli kiedykolwiek widziałem usta mordercy, to właśnie wtedy – głębokie okrutne nacięcie w twarzy, ściśnięte i przerażające. Postąpił nierozsądnie, przycinając wąsy i odsłaniając w ten sposób usta, ponieważ są one znakiem ostrzegawczym, który sama natura wysyła wszystkim jego ofiarom. Głos miał przyjemny, a maniery nienaganne. Jeśli chodzi o wiek, wyglądał na nieco ponad trzydzieści lat, choć naprawdę, jak się później okazało, miał czterdzieści dwa lata.

„W rzeczy samej piękny! – powiedział w końcu. – Mówi pan, że jest ich sześć w komplecie? Zastanawiam się, jak to możliwe, że nie słyszałem o takich imponujących okazach. Wiem tylko o jednej sztuce, która znajduje się w Anglii i na pewno nie jest w obiegu. Nie chciałbym być nietaktowny, doktorze Barton, ale ciekawi mnie, w jaki sposób wszedł pan w posiadanie kompletu?”.

„Czy to ma jakieś znaczenie? – Starałem się, by pytanie zabrzmiało tak, jakby było zadane od niechcenia. – Widzi pan przecież, że to oryginalna porcelana, a jeśli chodzi o jej wartość, jestem skłonny poprosić o wycenę specjalistę”.

„Bardzo pan tajemniczy – odparł, łypiąc podejrzliwie ciemnymi oczami. – Przy transakcjach, dotyczących wartościowych przedmiotów, naturalnym jest, że człowiek chce znać jak najwięcej szczegółów. Jestem pewien, że to oryginał. Nie mam co do tego wątpliwości, ale muszę wziąć pod uwagę każdą ewentualność: załóżmy, że nie był pan upoważniony do sprzedaży”.

„Gwarantuję, że nikt nie będzie rościł praw do tego przedmiotu” – powiedziałem. „Muszę wiedzieć, ile warta jest pańska gwarancja” – brzmiała odpowiedź. „To już pytanie do moich bankierów” – nie dawałem za wygraną. „Racja. Wydaje mi się jednak, że to dość nietypowa transakcja” – nie ustępował baron. „Może pan dobić targu albo tego nie robić – odpowiedziałem obojętnie. – Panu pierwszemu składam ofertę, bo wiem, że jest on znawcą tematu, ale z łatwością znajdę innych nabywców”. „Skąd pan wie, że jestem znawcą?” – zapytał baron. „Wiem, że napisał pan książkę o porcelanie” – odpowiedziałem. „Czytał ją pan?” – chciał wiedzieć mój rozmówca. „Nie”. „Coraz trudniej zrozumieć mi zaistniałą sytuację. Jest pan znawcą tematu i kolekcjonerem, a w pańskim zbiorze znajdują się niezwykle wartościowe okazy, tymczasem nie zadał pan sobie trudu, żeby zaznajomić się z książką, z której dowiedziałby się, jaka jest waga i wartość tego, co pan posiada. Może pan to wyjaśnić?” – zapytał Gruner. „Jestem bardzo zajęty. Mam praktykę lekarską” – odpowiedziałem. „To nie ma znaczenia – nie ustępował baron. – Jeśli mężczyzna ma jakieś zainteresowania, to poświęca na nie czas bez względu na inne obowiązki. W bileciku napisał pan, ze jest znawcą”. „Zgadza się” – potwierdziłem. „Czy mogę przeprowadzić test? – Gruner był bardzo nieufny. – Muszę panu powiedzieć, doktorze, jeśli faktycznie pan nim jest, że ta sprawa staje się coraz bardziej podejrzana. Chciałbym sprawdzić, co pan wie o cesarzu Shōmu i jaki miał on związek ze skarbcem Shōsōin niedaleko Nara? Jest pan zaskoczony? Proszę mi opowiedzieć o północnej dynastii Wei i jej miejscu w historii ceramiki”.

Poderwałem się z krzesła, symulując gniew.

„To jest nie do przyjęcia! – wykrzyknąłem. – Przyszedłem tu, żeby oddać panu przysługę, a nie po to, by mnie egzaminowano jak uczniaka. Moja wiedza na ten temat może ustąpić jedynie pańskiej wiedzy, ale z całą pewnością nie zamierzam odpowiadać na pytania zadane w tak obraźliwy sposób”.

Spojrzał na mnie ze spokojem. W jego oczach nie było już rozmarzenia. Patrzył ze złością. Pomiędzy srogimi wargami błysnęły zęby: „Co to za gra? Jest pan szpiegiem. Wysłannikiem Holmesa. Zaplanowaliście podstęp. Podobno jest umierający, wysyła zatem swojego człowieka, by miał mnie na oku. Wszedł pan tu bez zaproszenia i, na Boga, zaraz się pan przekona, że wyjście będzie o wiele trudniejsze”.

Stanął na równe nogi, więc cofnąłem się o krok, przygotowując się do odparcia ataku, widziałem, że gotował się z wściekłości. Prawdopodobnie, od początku mnie podejrzewał, a jego pytania upewniły go, że miał rację. Było jasne, że go nie oszukam. Włożył rękę do bocznej szuflady i zaczął ją gwałtownie przetrząsać. Musiał coś usłyszeć, bo nagle znieruchomiał i zaczął nasłuchiwać.

„Ach tak!” – krzyknął i wbiegł do pokoju, który znajdował się za nim.

Dwa kroki dzieliły mnie od otwartych drzwi, a scena, którą ujrzałem, będę pamiętał do końca życia. Okno z widokiem na ogród było szeroko otwarte. Obok niego stał niczym straszliwy duch Sherlock Holmes. Głowę miał owiniętą krwawymi bandażami, jego twarz była wychudzona i blada. W mgnieniu oka wyskoczył przez okno, usłyszałem, jak spadł na krzaki wawrzynu. Gospodarz domu, rycząc ze złości, rzucił się w kierunku okna.

To, co się wydarzyło, trwało sekundy, a jednak wyraźnie to widziałem. Ręka – kobieca ręka – wyłoniła się spośród liści. W tym samym momencie baron wydał z siebie potworny krzyk, który będzie mi towarzyszył do końca dni. Mężczyzna przycisnął do twarzy dłonie i zaczął biegać dookoła pokoju, gwałtownie uderzając głową o ściany. Potem upadł na dywan i zaczął turlać się i wierzgać, a jego wrzask roznosił się po całym domu.

– Wody! Na litość boską, wody! – krzyczał.

Chwyciłem karafkę ze stoliczka i ruszyłem na pomoc. W tej samej chwili do pokoju wbiegli kamerdyner i lokaje. Pamiętam, że jeden z nich zemdlał, gdy, uklęknąwszy przy rannym, obróciłem jego potworną twarz w stronę lampy. Przeżerał ją kwas siarkowy. Wyciekał z uszu i kapał z brody. Jedno oko zachodziło bielmem i stawało się szkliste, drugie było czerwone i zaognione. Rysy, które podziwiałem kilka chwil wcześniej, teraz przypominały piękny obraz, po którym artysta przejechał mokrą cuchnącą gąbką. Twarz była rozmazana, pozbawiona kolorów, nieludzka i straszna.

W kilku słowach opowiedziałem zebranym przebieg zdarzeń, oczywiście, tych dotyczących ataku kwasem siarkowym. Ktoś wdrapał się na okno, inni wybiegli na trawnik, ale było ciemno, i zaczynało padać. Krzycząc, ofiara piekliła się i wygrażała swemu oprawcy: „To ta czarownica, Kitty Winter! Diablica! Zapłaci mi za to. Zapłaci! Na Boga, ten ból jest nie do zniesienia!”.

Przemyłem mu twarz olejem rycynowym, położyłem opatrunek na otwarte rany i zaaplikowałem zastrzyk morfiny. Wszystkie podejrzenia, które miał względem mnie, zniknęły w wyniku szoku, uczepił się moich dłoni, wydawało mu się, że mam moc, dzięki której rozjaśnię te jego zimne nieobecne oczy. Wzruszyłbym się jego losem, gdyby nie pamięć o niegodziwym życiu, które doprowadziło do tego ohydnego przeobrażenia. Towarzyszyło mi odpychające uczucie, gdy wbijał sie we mnie rozpalonymi rekami, dlatego odczułem ulgę, kiedy lekarz rodziny wraz ze specjalistą uwolnili mnie od tego przykrego obowiązku. Przyjechał inspektor policji, któremu wręczyłem moją prawdziwą wizytówkę. Postąpiłbym głupio i bezmyślnie, zachowując się inaczej, gdyż na posterunku byłem równie znany jak Holmes. Opuściłem ten ponury straszny dom. Po godzinie zjawiłem się na Baker Street.

Holmes siedział w swym ulubionym fotelu. Był blady i wyglądał na wycieńczonego. Wydarzenia tego wieczora nadwyrężyły nawet jego stalowe nerwy, kiedy przysłuchiwał się z przerażeniem moim opowieściom o strasznym przeobrażeniu barona. – To kara za grzechy, Watsonie, kara za grzechy! – rzekł. – Prędzej czy później dosięga każdego grzesznika. A baron ma wiele na sumieniu – dodał, biorąc ze stolika brązową księgę. – O tym notatniku mówiła dziewczyna. Jeżeli dzięki niemu ślub nie zostanie odwołany, to nic już nie pomoże. Ale, mój przyjacielu, uda się, powinno się udać. Żadna szanująca się kobieta nie zniosłaby czegoś takiego.

– To jego miłosny pamiętnik?

– Raczej lubieżny. Jak zwał tak zwał. Gdy panna Winter powiedziała nam o notesie, wiedziałem już, że mielibyśmy w rękach potężną broń, gdyby udało nam się go zdobyć. Nie wypowiedziałem na głos swoich myśli, obawiając się, że nie utrzymałaby języka za zębami. Długo o tym myślałem. Napaść na mnie pozwoliła baronowi myśleć, że nie musi się mnie obawiać. Wyszło mi to zatem na dobre. Poczekałbym nieco dłużej, ale jego wyjazd do Ameryki zmusił mnie do działania. Nie zostawiłby przecież dokumentów, które naraziłyby jego reputacje na szwank. Zatem musiałem działać od razu. Włamanie w nocy nie wchodziło w rachubę. Jest przygotowany na taką ewentualność. Mogłem to zrobić jedynie wieczorem, upewniając się, że jego uwaga będzie odwrócona. Potrzebowałem więc ciebie i niebieskiego spodeczka. Musiałem się jednak dowiedzieć, gdzie dokładnie znajduje się notatnik, bo zdawałem sobie sprawę, że będę miał tylko kilka minut, bo mój czas ograniczała twoja wiedza na temat chińskiej porcelany. W ostatniej chwili pojechałem po pannę Winter. Skąd mogłem wiedzieć, co kryło się w małej paczuszce, którą kurczowo trzymała pod płaszczem? Myślałem, że przyszła tam w naszej sprawie, a okazało się, że chciała załatwić swoją.

– Domyślił się, że to ty mnie wysłałeś.

– Tego się obawiałem. Na szczęście, zająłeś go na tyle długo, że udało mi się wykraść notatnik, ale już nie miałem czasu, żeby uciec niepostrzeżenie. Sir James! Cieszę się że pan przyszedł!

Nasz wytworny przyjaciel uważnie wysłuchał opowieści Holmesa o wcześniejszych wydarzeniach.

– Zdziałał pan cuda! – krzyknął, wysłuchawszy całej historii. – Jeśli jednak jego obrażenia są faktycznie tak odrażające, jak twierdzi doktor Watson, to cel, jakim było odwołanie ślubu, osiągniemy nawet bez tej straszliwej księgi.

Holmes potrząsnął głową.

– Kobiety pokroju Violet de Merville nie postępują w ten sposób. Okaleczonego męczennika pokocha jeszcze mocniej. Nie fizyczną powłokę musimy zniszczyć, lecz obnażyć jego moralność. Ta księga sprowadzi ją na ziemię, nic innego tego nie dokona. To jest jego pismo. Nie przejdzie obok niego obojętnie.

Nasz gość zabrał księgę i drogocenny spodeczek. Byłem już spóźniony, więc wyszedłem na ulicę razem z nim. Jego powóz czekał. Mężczyzna wskoczył do środka i rzucił pośpiesznie rozkaz wystrojonemu stangretowi, który prędko odjechał. Sir James przełożył przez okno połę swego palta, by zasłonić tarczę herbową, widniejącą z boku pojazdu, niemniej jednak zdążyłem ujrzeć ją w jasnym świetle padającym przez szybę okienka nad drzwiami wejściowymi do domu. Z zaskoczenia zaparło mi dech. Odwróciłem się i pognałem po schodach do pokoju Holmesa.

– Wiem, kim jest nasz klient – z zapałem ogłosiłem moje odkrycie. – Jest nim...

– Lojalny przyjaciel i prawdziwy dżentelmen – powiedział Holmes, powstrzymując mnie uniesioną dłonią. Na teraz i na zawsze to wszystko, co powinniśmy wiedzieć.

Nie wiem, w jaki sposób wykorzystano obciążający notatnik. Możliwe, że zajął się tym sir James. Choć najprawdopodobniej tak delikatne zadanie powierzono ojcu młodej damy. W każdym razie upragniony cel został osiągnięty.

Trzy dni później w dzienniku „Morning Post” pojawiła się wzmianka o odwołaniu ślubu barona Adelberta Grunera i panny Violet de Merville. W tejże gazecie pisano o pierwszym policyjnym przesłuchaniu w sprawie przeciwko pannie Kitty Winter oskarżonej o spowodowanie obrażeń ciała kwasem siarkowym. W trakcie procesu pojawiły się jednak pewne okoliczności łagodzące, dzięki którym wyrok przeszedł do historii jako najłagodniejszy z możliwych za przestępstwo tej kategorii. Sherlockowi Holmesowi groziło oskarżenie o włamanie, okazało się jednak, że gdy winny jest dobrym człowiekiem, a jego klient jest wystarczająco znamienity, to nawet sztywne brytyjskie prawo staje się bardziej ludzkie i elastyczne. Mój przyjaciel nie zasiadł na ławie oskarżonych.

1 elitarny londyński klub dla dżentelmenów, założony w 1832 r. (przyp. tłum.)

2 ostry stan zapalny skóry wywołany przez paciorkowce (przyp. tłum.)

Rozdział drugi

 

Żołnierz o bladym obliczu

 
 

Mój przyjaciel Watson rzadko wpada na jakiś pomysł, ale gdy już tak się stanie, uporczywie stara się mnie do niego przekonać. Od dłuższego czasu namawia mnie, bym to ja opisał jedną ze swoich spraw. Prawdopodobnie sam jestem sobie winien, gdyż często wytykałem mu, że jego relacje są powierzchowne, i oskarżałem go o skłonność do schlebiania gustom czytelników zamiast tego, żeby ściśle trzymać się faktów i liczb. „Sam spróbuj, Holmesie!” – ripostował.

Muszę przyznać, że gdy wziąłem do ręki pióro, dopiero uświadomiłem sobie, że sprawę należy przedstawiać w sposób, który zainteresuje czytelnika. Jestem pewien, że tym razem uda mi się to uczynić, gdyż jest to jedno z najdziwniejszych wydarzeń w mojej karierze; próżno szukać go w zbiorze Watsona. W ogóle jeżeli chodzi o mojego starego przyjaciela i biografa, wykorzystam okazję, by nadmienić, że jeśli zgadzam się na to, aby towarzyszył mi w różnorodnych dochodzeniach, to powodem z całą pewnością nie są sentymenty ani zachcianki, tylko fakt, iż Watson posiada pewne wyjątkowe cechy, do których, będąc człowiekiem skromnym, nie przykłada wagi, skupiając się na wyolbrzymianiu moich zasług. Wspólnik, który potrafi przewidzieć twoje wszystkie działania i wnioski, jest niebezpieczny, za to taki, dla którego każde rozwiązanie jest zaskoczeniem, a przyszłość jest jak zamknięta księga, jest w rzeczy samej idealnym pomocnikiem.

Jak wynika z zapisków w moim notesie, pan James M. Dodd odwiedził mnie w styczniu 1903 roku, tuż po zakończeniu wojny burskiej. Był to wysoki, krzepki, spalony słońcem, dobrze zbudowany Brytyjczyk. W owym czasie Watson opuścił mnie i zamieszkał ze swoją żoną. Przyznaję, że był to z jego strony jedyny egoistyczny czyn w trakcie całej naszej współpracy. Zostałem sam.

Mam zwyczaj siadać plecami do okna, moich gości natomiast zawsze usadzam na krzesłach stojących naprzeciw mnie, tak, żeby na twarze padało światło. Pan James M. Dodd wyglądał na zagubionego i nie wiedział, od czego ma zacząć rozmowę. Nie próbowałem mu pomóc, bo gdy on milczał, ja mogłem go obserwować. Uważałem, że dobrze jest zaimponować klientom moimi umiejętnościami, więc podzieliłem się z nim spostrzeżeniami.

– Jak mniemam, był pan w Afryce Południowej.

– Zgadza się, sir – odpowiedział zaskoczony.

– Służył pan w oddziale Imperial Yeomenry3, tak?

– Nie inaczej.

– Zapewne w korpusie Middlesex.

– Owszem. Pan jest chyba czarownikiem, panie Holmes.

Uśmiechnąłem się na widok jego zdezorientowanej miny.

– Kiedy do mojego salonu wchodzi krzepki dżentelmen, którego twarz jest tak mocno opalona, iż nie ma wątpliwości, że angielskie słońce nie miało z tym nic wspólnego, i który trzyma chustkę w rękawie, a nie w kieszeni, to nietrudno zgadnąć, skąd pan pochodzi i czym się zajmuje. Pańska broda jest krótko przystrzyżona, co wskazuje na to, że nie jest pan zwykłym żołnierzem, tylko kawalerzystą. Z pańskiej wizytówki wynika, że jest pan maklerem giełdowym z Throgmorton Street, dlatego wymieniłem Middlesex; do tego pułku zaciągnęło się wielu pańskich kolegów.

– Pan widzi wszystko.

– Nie więcej niż pan, ale nauczyłem się wyciągać z tego wnioski. Jednak przyszedł pan do mnie dziś rano, panie Dodd, nie po to, żeby dyskutować o sztuce obserwacji. – Co słychać w Tuxbury Old Park?

– Panie Holmes!

– Szanowny panie, to żadna tajemnica. Bilecik został wysłany stamtąd, a jako że zależało panu na szybkim spotkaniu, oczywistym jest, iż wydarzyło się coś istotnego i niespodziewanego.

– To prawda. Napisałem do pana po południu, ale od tego czasu wiele się wydarzyło. Gdyby tylko pułkownik Emsworth mnie nie wyrzucił...

– Niby dlaczego miałby to zrobić?

– Tak się to właśnie wszystko potoczyło. Twarda sztuka z tego pułkownika. W swoim czasie był największym służbistą w armii, a tego dnia nie przebieraliśmy w słowach. Nigdy bym nie zaatakował pułkownika, gdyby nie chodziło o Godfreya.

Zapaliłem fajkę i rozsiadłem się na krześle.

– Proszę mi wyjaśnić, co pan ma na myśli.

Mój klient uśmiechnął się łobuzersko.

– Zacząłem już podejrzewać, że pan wie wszystko i nie potrzebuje żadnych wyjaśnień – odparł. – Przedstawię fakty i mam nadzieję, że pan je zinterpretuje właściwie. Całą noc nie spałem, zastanawiając sie nad tą sytuacją, i im więcej myślałem, tym bardziej wydawała się nieprawdopodobna. Gdy w styczniu 1901 roku, czyli dwa lata temu, zaciągnąłem się do wojska, młody Godfrey Emsworth dołączył do tego samego szwadronu. Był jedynym synem pułkownika Emswortha, który został uhonorowany Krzyżem Wiktorii za zasługi w wojnie krymskiej; w żyłach Godfreya płynęła krew wojownika, nic więc dziwnego, że zaciągnął się na ochotnika. W całym pułku nie było szlachetniejszego młodzieńca. Między nami zawiązała się taka przyjaźń, jaka jest możliwa tylko między ludźmi, prowadzącymi podobny tryb życia, dzielącymi te same radości i smutki. Był moim kumplem, a to w wojsku wiele znaczy. Czasem bywało ciężko, innym razem znośnie, ale udało nam się przetrwać rok na froncie. Pewnego dnia Godfrey został postrzelony podczas akcji niedaleko Diamentowego wzgórza poza granicami Pretorii. Jeden list przyszedł ze szpitala w Kapsztadzie, a drugi z Southampton. Od tamtego czasu, a minęło już sześć miesięcy, nie napisał już ani jednego słowa, panie Holmes, on, mój najlepszy kumpel. Gdy wojna dobiegła końca i wszyscy wrócili, napisałem do jego ojca, żeby się zapytać, gdzie jest Godfrey. Nie dostałem odpowiedzi. Po jakimś czasie napisałem ponownie. Tym razem otrzymałem krótki i niezbyt uprzejmy list: „Godfrey wyruszył w podróż dookoła świata i zapewne nie wróci wcześniej niż za rok”. To wszystko. Taka odpowiedź nie usatysfakcjonowała mnie, panie Holmes. Cała sytuacja wydawała się dziwna. Mój przyjaciel był porządnym chłopakiem, który nie potraktowałby kumpla w taki sposób. To nie było w jego stylu. Wiedziałem skądinąd, że odziedziczył pokaźny majątek, a jego stosunki z ojcem nie zawsze bywały poprawne. Stary Emsworth często zachowywał się jak tyran, a jego syn miał zbyt silny charakter, by to znosić. Jak już powiedziałem, wiadomość zawarta w liście nie zadowoliła mnie, więc postanowiłem dotrzeć do sedna sprawy. Okazało się jednak, że po dwuletniej nieobecności w kraju musiałem załatwić wiele osobistych spraw, w związku z czym powróciłem do sprawy dopiero w tym tygodniu. Postanowiłem, że poświęcę się bez reszty rozwiązaniu tej zagadki.

Pan James Dodd wyglądał na człowieka, w którym lepiej mieć przyjaciela niż wroga. Spojrzenie jego niebieskich oczu było twarde, a kwadratowa szczęka znamionowała zdecydowany charakter.

– I co pan uczynił? – zapytałem.

– Najpierw złożyłem wizytę w jego domu w Tuxbury Old Park niedaleko Bredford, by na własne oczy przekonać się, jak się sprawy mają. W tym celu przypuściłem atak frontalny – zwróciłem się z listem do matki Godfreya, bo miałem już powyżej uszu jego zrzędliwego ojca. Napisałem, że Godfrey był moim kompanem z wojska, że znam wiele faktów z naszych wspólnych dziejów, a ponieważ będę akurat w okolicy, zapytałem, czy nie miałaby nic przeciwko mojej wizycie. Otrzymałem miłą odpowiedź i propozycję zostania na noc. Wyruszyłem w poniedziałek. Dostać się tam trudno. W promieniu pięciu mil od Tuxbury Old Hall nie kursuje komunikacja publiczna. Na stacji nie było ani jednego konnego powozu, musiałem zatem pójść pieszo, niosąc w ręku walizkę. Gdy dotarłem na miejsce, było już ciemno. Okazała posiadłość, polożona w środku wielkiego parku, prezentowała mieszankę stylów, a źródło inspiracji architekt czerpał z różnych epok. Fasadę stanowił mur pruski z czasów elżbietańskich, wykończony wiktoriańskimi portykami. W środku królowały boazeria i gobeliny; gdzieniegdzie widać było stare przykurzone obrazy; dom, pełen cieni, ukrywał niejedną tajemnicę. Wydawało się, że kamerdyner, stary Ralph, miał tyle samo lat co budynek, a jego żona mogła mieć nawet więcej. Była niańką Godfreya. Nieraz mój przyjaciel mówił z czułością, że jest dla niego jak druga matka, dlatego mimo jej dziwnego wyglądu czułem do niej sympatię. Matkę Godfreya również polubiłem – była skromną szarą myszką. Nie spodobał mi się natomiast pułkownik.

Zaraz po moim przybyciu posprzeczaliśmy się i wtedy powinienem był wrócić na stację, ale pomyślałem, że być może właśnie na tym mu zależało. Zaprowadzono mnie do gabinetu. Zobaczyłem przygarbionego potężnego człowieka, który siedział za zawalonym papierami biurkiem. Miał ciemnoszarą cerę i siwą brodę. Jego nos upstrzony był czerwonymi żyłkami i sterczał niczym dziób sępa, a dwoje szarych oczu groźnie spoglądało na mnie spod krzaczastych brwi. Zrozumiałem, dlaczego Godfrey tak rzadko wspominał o ojcu. „Cóż – zachrypiał pułkownik – interesuje mnie prawdziwy powód pańskiej wizyty”. Powiedziałem, że wyjaśniłem wszystko w liście wysłanym do jego żony. „Tak, tak, podobno poznaliście się z Godfreyem w Afryce. Pana słowa są na to jedynym dowodem”. „W kieszeni mam listy, które do mnie wysyłał” – odpowiedziałem. „Pozwoli pan, że je obejrzę?”. Zerknął na papiery, które mu podałem, i rzucił je w moją stronę. „I co teraz?” – zapytał. „Bardzo lubiłem pańskiego syna. Wiele razem przeżyliśmy. Martwię się jego nagłym milczeniem, to nie jest naturalne, chciałbym się dowiedzieć, czym jest spowodowane”. „Pamiętam, korespondowaliśmy ze sobą, napisałem panu o tym, co się z nim dzieje. Wyruszył w podróż dookoła świata. Po wydarzeniach w Afryce mój syn podupadł na zdrowiu i oboje z jego matką doszliśmy do wniosku, że przyda mu się odpoczynek i zmiana otoczenia. Uprzejmie proszę o przekazanie tej informacji innym kolegom, których może to zainteresować”. „Oczywiście – odpowiedziałem. – Ale czy zechciałby pan wyświadczyć mi uprzejmość i podać nazwy linii morskiej i parowca, którym Godfrey podróżuje, a także datę wyjazdu. Wówczas będę mógł wysłać do niego list”. Gospodarz był wyraźnie zakłopotany i zirytowany moją prośbą. Nachmurzył czoło, a palce nerwowo zastukały o blat stołu. W końcu podniósł wzrok; na twarzy malował się wyraz, jaki pojawia się u szachisty, który zagrożony uprzednim ruchem przeciwnika, właśnie obmyślił, jak go pokonać. „Panie Dodd – powiedział – wielu ludzi oburzyłby pański przeklęty upór, który w tej chwili urasta do rangi wyjątkowej impertynencji”. „Proszę złożyć to na karb mojego emocjonalnego stosunku do pańskiego syna”. „Owszem. Wziąłem to pod uwagę. Proszę jednak, by przestał pan wypytywać. Każda rodzina ma swoje prywatne sprawy i powody, żeby nie ujawniać tego obcym, jakkolwiek dobre intencje by mieli. Moja żona z niecierpliwością czeka na opowieści związane z przeszłością Godfreya, i to może pan dla niej zrobić, jednak proszę, by teraźniejszość i przyszłość zostawił pan w spokoju. Pańskie pytania niczemu nie służą, a nas stawiają w kłopotliwej sytuacji”. Napotkałem mur, panie Holmes, i nie mogłem przez niego przeskoczyć obejść. Musiałem tylko udawać, że zaakceptowałem te wyjaśnienia, ale w głębi duszy złożyłem przysięgę, że nie spocznę, póki się nie dowiem, co spotkało mojego przyjaciela. Zapowiadał się nudny wieczór. Kolacja w mrocznej podniszczonej sali była kameralna, przygotowana tylko dla naszej trójki. Kobieta chętnie wypytywała mnie o syna, za to jej mąż wydawał się ponury i przygnębiony. Byłem już tak znużony całą sytuacją, że gdy tylko nadarzyła się okazja, przeprosiłem gospodarzy i udałem się do swego pokoju. To wielkie opustoszałe pomieszczenie znajdowało się na parterze i było równie mroczne jak reszta domu, ale po latach spania na południowoafrykańskich stepach człowiek przestaje być wybredny. Odsłoniłem okno i wyjrzałem do ogrodu, gdyż noc była piękna, a księżyc świecił jasno. Następnie usiadłem przy rozpalonym kominku obok stolika, na którym stała lampa, i zabrałem się za czytanie powieści, by zagłuszyć myśli. Ciszę zakłócił stary kamerdyner Ralph, który przyniósł węgiel do kominka. „Pomyślałem, że w nocy może zabraknąć, proszę pana. Temperatura na zewnątrz spada, a i w pokojach zimno”. Miał już wyjść, gdy nagle zawahał się. Obejrzałem się: stał naprzeciwko mnie, a w spojrzeniu jego oczu na pomarszczonej twarzy malowała się tęsknota. „Przepraszam pana, ale niechcący usłyszałem, jak pan przy kolacji opowiadał o paniczu Godfreyu. Pan wie, że moja żona była jego niańką, dlatego jest on dla mnie jak przybrany syn. To naturalne, że się nim interesujemy. Mówi pan, że świetnie sobie radził?”. „Nie było odważniejszego żołnierza w naszym pułku. Gdyby nie uratował mnie przed strzelbami Burów, pewnie dzisiaj nie byłoby mnie tutaj”. Stary lokaj pogładził swoją dłoń: „Oj, tak, proszę pana, to cały panicz Godfrey. Zawsze był niezwykle dzielny. W tym parku nie ma drzewa, którego by nie zdobył. Nic go nie mogło powstrzymać. Był wspaniałym chłopcem i wspaniałym mężczyzną.” Stanąłem na równe nogi. „Zaraz! – krzyknąłem. – Jak to „był”? Mówi pan o nim jak o zmarłym. Co to za tajemnica? Co przytrafiło się Godfreyowi Emsworthowi?”. Złapałem starca za ramię, ale on się odsunął. „Nie wiem, o co panu chodzi. O panicza proszę pytać gospodarza. On wie wszystko. Mnie nie wolno się wtrącać”. Już wychodził, gdy załapałem go za rękę. „Proszę posłuchać – powiedziałem. – Nie wyjdzie pan stąd, dopóki nie odpowie na jedno pytanie, nawet jeśli będę musiał trzymać tu pana całą noc: czy Godfrey nie żyje?”. Nie mógł spojrzeć mi w oczy. Stał jak zahipnotyzowany. W końcu wycedził odpowiedź. Była przerażająca i nieoczekiwana: „Chciałbym, żeby tak było”. Wyrwał się z mojego uścisku i wypadł z pokoju. Może się pan domyślać, że gdy wróciłem na swoje krzesło, byłem bardzo przygnębiony. Słowa starca mogłem zinterpretować tylko w jeden sposób. Najwyraźniej mój biedny przyjaciel wdał się w jakąś kryminalną sprawę albo dopuścił się jakiegoś haniebnego czynu, godząc w ten sposób w honor rodziny. Jego srogi ojciec wysłał go daleko i ukrył przed światem, żeby skandal nie wyszedł na jaw. Godfrey bywał lekkomyślny. Łatwo ulegał wpływom innych ludzi. Na pewno trafił na złe towarzystwo i został zbałamucony. Jego zachowanie godne byłoby potępienia, jednak nawet w takim przypadku musiałem odnaleźć przyjaciela i sprawdzić, czy mogę mu pomóc. Z niepokojem rozmyślałem o tej sprawie, a gdy podniosłem wzrok, ujrzałem przed sobą Godfreya Emswortha we własnej osobie”.

Mój klient przerwał, owładnięty emocjami.

– Proszę kontynuować – zachęciłem go. – Pańska opowieść rozwija się bardzo nietypowo.

– Stał za oknem, panie Holmes, z twarzą przyciśniętą do szyby. Jak wspominałem, wcześniej wyglądałem na zewnątrz. Zasłony pozostały częściowo odsunięte. To właśnie w tej szparze go ujrzałem. Okno sięgało do ziemi, widziałem więc całą sylwetkę, ale to twarz przykuła moją uwagę. Była śmiertelnie blada, nigdy wcześniej nie widziałem takiego odcienia skóry. Pewnie tak właśnie wyglądają duchy, jednak gdy nasze spojrzenia się spotkały, ujrzałem oczy żywego człowieka. Gdy zauważył, że na niego patrzę, odskoczył i zniknął w ciemnościach. Było w nim coś ogromnie niepokojącego, panie Holmes. I nie mam na myśli tej upiornej twarzy, białej jak śnieg twarzy, która wyłoniła się z mroku. To było coś subtelniejszego, zaczajonego, tajemniczego, podszytego winą, zupełnie niepodobnego do szczerego mężnego chłopaka, którego znałem. W moim umyśle zagościło przerażenie. Gdy człowiek przez rok czy dwa, będąc w wojsku, bawi się z Burami w ciuciubabkę, potrafi trzymać nerwy na wodzy i szybko działać. Godfrey nie zdążył jeszcze zniknąć, a już byłem przy oknie. Zatrzask był nietypowy i straciłem trochę czasu, próbując go otworzyć. Gdy mi się to wreszcie udało, wyskoczyłem przez okno i pognałem ścieżką w głąb ogrodu, tam, gdzie jak się zdawało, pobiegł Godfrey.

Ścieżka była długa i słabo oświetlona, mimo to miałem wrażenie, że przede mną coś się rusza. Biegłem, wołając jego imię, ale na próżno. Dotarłem do rozwidlenia dróżek, prowadzących do różnych zabudowań. Nie mogłem się zdecydować, którą wybrać, i wtedy wyraźnie usłyszałem odgłos zamykanych drzwi. Nie dochodził z miejsca, z którego przyszedłem, tylko z przodu, z ciemności. Teraz, panie Holmes, byłem już pewien, że nie uległem przywidzeniu. To Godfrey, uciekając przede mną, zamknął za sobą drzwi. Byłem o tym przekonany.

Niczego więcej nie mogłem zrobić, spędziłem więc niespokojną noc, rozmyślając i próbując znaleźć uzasadnienie tej sytuacji. Następnego dnia pułkownik był w bardziej ugodowym nastroju, a jego żona wspomniała o atrakcjach w okolicy, co dało mi pretekst, by zapytać, czy nie będę zbyt uciążliwy, gdy przedłużę swój pobyt do jutra. Pan domu nieco niechętnie wyraził zgodę, a ja zyskałem cały dzień na obserwację. Wtedy byłem już przekonany, że Godfrey ukrywa się w pobliżu, pozostało dowiedzieć się, gdzie i dlaczego.

Dom był tak wielki i miał tyle zakamarków, że gdyby się schował w nim cały pułk, nikt by się nie zorientował. Jeżeli tajemnica kryła się w jego wnętrzu, miałem przed sobą trudne zadanie. Jednak odgłos zamykanych drzwi na pewno nie pochodził stąd. Musiałem przeszukać ogród. Nie było ku temu żadnych przeszkód: gospodarze, zajęci własnymi sprawami, pozostawili mnie sobie samemu. W ogrodzie znajdowało się kilka pawilonów, a na jego końcu natknąłem się na wolno stojącą oficynę pokaźnych rozmiarów, wystarczająco dużą, by mógł w nim mieszkać ogrodnik lub gajowy. Czy to stąd dobiegł mnie w nocy dźwięk zamykanych drzwi? Podszedłem bliżej jakby od niechcenia, przechadzając się bez celu po ogrodzie. W tej samej chwili drzwi się otworzyły, i z domu energicznie wyszedł niski brodaty mężczyzna. Odziany w czarne palto i w meloniku na głowie, nie wyglądał na ogrodnika. Ku mojemu zaskoczeniu zamknął drzwi na klucz i schował go kieszeni. Potem popatrzył na mnie ze zdziwieniem. „Czy jest pan tu gościem?” – zapytał. Odpowiedziałem, że tak, i napomknąłem, iż jestem przyjacielem Godfreya. „Szkoda, że akurat jest w dalekiej podróży, bo na pewno ucieszyłaby go moja wizyta” – kontynuowałem. „Zapewne – powiedział z miną człowieka, który wie więcej, niż może powiedzieć. – Domyślam się, że przyjedzie pan ponownie w bardziej dogodnej chwili”. Poszedł dalej, ale gdy się odwróciłem, zauważyłem, że obserwuje mnie, schowany do połowy w krzakach wawrzynu, rosnącego na końcu ogrodu.

Gdy mijałem oficynę, uważnie się jej przyjrzałem, jednak okna były zasłonięte, i wyglądało na to, że nikogo w środku nie ma. Miałem świadomość, że ktoś mnie obserwuje. Gdybym był zbyt wścibski, popsułbym własny plan, a nawet mógłbym zostać poproszony o opuszczenie posiadłości, dlatego spokojnym krokiem udałem się do domu i poczekałem aż zapadnie noc, by kontynuować śledztwo. Gdy na dworze zrobiło się ciemno, wymknąłem się po cichu przez okno i najostrożniej, jak tylko potrafiłem, udałem sie w kierunku tajemniczego budynku.

Wspomniałem wcześniej, że okna były starannie zasłonięte, teraz zamknięto także okiennice. Zauważyłem jednak strumień światła, wydostający się przez szparę, więc podszedłem bliżej. Miałem szczęście, ponieważ zasłona nie była do końca zaciągnięta, a dzięki niedomkniętej okiennicy utworzyła się szczelina, przez którą mogłem zajrzeć do pokoju. Wnętrze było bardzo przytulne, lampa świeciła jasno, a w kominku palił się ogień. Przodem do okna siedział niski człowieczek, którego spotkałem rano. Palił fajkę i czytał gazetę.

– Jaką gazetę? – zainteresowałem się.

Najwyraźniej zirytowałem mojego klienta, przerywając mu opowieść.

– Czy to ma jakieś znaczenie? – zapytał.

– To bardzo istotny szczegół.

– Nie zwróciłem uwagi.

– Może pan zauważył, czy format gazety był duży, czy raczej mniejszy jak w przypadku tygodników?

– Teraz, gdy pan o tym mówi, wydaje mi się, że był niewielki. Być może był to tygodnik „Spector”. Nie zwracałem jednak uwagi na szczegóły, gdyż w pokoju znajdował się jeszcze jeden mężczyzna, który siedział zwrócony plecami do okna. Mógłbym przysiąc, że był to Godfrey. Nie widziałem jego twarzy, ale poznałem kształt ramion. Trwał w melancholijnej pozie, podpierając się na łokciu, twarz zwrócona była w stronę ognia. Zastanawiałem się, co powinienem w tym momencie zrobić, gdy nagle ktoś mocno szturchnął mnie w ramię, był to pułkownik Emsworth. „Tędy proszę!” – powiedział niskim głosem. Bez słowa skierował się w stronę domu, a ja podążyłem za nim. Ze stołu w korytarzu wziął rozkład jazdy pociągów. „O ósmej trzydzieści odjeżdża pociąg do Londynu – zakomunikował. – Powóz będzie czekał przed domem o ósmej”. Był blady ze złości, a ja znalazłem się w tak trudnym położeniu, iż mogłem tylko wymamrotać chaotyczne przeprosiny, próbując usprawiedliwić się troską o przyjaciela. „Dyskusję na ten temat uważam za zakończoną – rzekł szorstko. – Pańska ingerencja w prywatne sprawy naszej rodziny zasługuje na potępienie. Będąc gościem, stał się pan szpiegiem. Nie mam panu nic więcej do powiedzenia oprócz tego, że nie chcę pana więcej widzieć”. Te słowa wytrąciły mnie z równowagi, i odpowiedziałem nieco wzburzony: „Widziałem pańskiego syna i jestem przekonany, że ma pan powody, by ukrywać go przed światem. Nie wiem, czym się pan kieruje, izolując go, ale jestem pewien, że jego wolność została ograniczona. Ostrzegam pana, pułkowniku Emsworth, że dopóki nie upewnię się, iż mój przyjaciel jest bezpieczny i ma się dobrze, nie zaprzestanę działać i odkryję tę tajemnicę, a pańskie słowa lub czyny nie będą dla mnie przeszkodą”. Starzec miał tak wściekły wyraz twarzy, że pomyślałem, iż gotów jest mnie zaatakować. Jak już mówiłem, był to ponury agresywny wielkolud, i choć ja sam do słabeuszy nie należę, tę potyczkę trudno byłoby mi wygrać. Pułkownik jednak tylko rzucił mi przeciągłe spojrzenie, odwrócił się na pięcie i wyszedł. Rano wsiadłem do pociągu i postanowiłem natychmiast złożyć panu wizytę, żeby poprosić o radę i pomoc.

Taką właśnie sytuację przedstawił mój gość. Na drodze do rozwiązania zagadki, co uważny czytelnik na pewno zdążył zauważyć, stały pewne przeszkody, gdyż możliwości dotarcia do źródła były ograniczone. Mimo tych podstawowych problemów istniały interesujące i niespotykane elementy, które usprawiedliwiają celowość zapisania tej historii. Przeszedłem zatem do znanej mi metody logicznej analizy, żeby zawęzić krąg możliwych rozwiązań.

– Ilu służących jest zatrudnionych w domu? – zapytałem.

– Z tego, co wiem, tylko stary kamerdyner i jego żona. Prowadzą skromne życie.

– A w oficynie nie ma służby?

– Nie, chyba że weźmiemy pod uwagę brodatego człowieczka. Jednak wygląda on na kogoś, kto piastuje wyższe stanowisko.

– Nasuwają mi się pewne myśli. Czy widział pan, żeby do oficyny nosili jedzenie?

– Teraz, gdy pan o to zapytał, przypominam sobie, jak stary Ralph niósł koszyk, idąc przez ogród w stronę domku. Nie myślałem wtedy o jedzeniu.

– Czy rozmawiał pan z okolicznymi mieszkańcami?

– Tak. Zamieniłem kilka słów z zawiadowcą stacji i właścicielem gospody we wsi. Pytałem tylko, czy nie słyszeli niczego o moim starym towarzyszu broni Godfreyu Emsworthie. Obaj zapewnili mnie, że wyruszył w podróż dookoła świata. Powiedzieli, że wyjechał prawie natychmiast po powrocie z wojny. Najwidoczniej wszyscy w to uwierzyli.

– Nie mówił im pan o swoich podejrzeniach?

– Nie.

– Mądrze pan postąpił. Należy zbadać tę sprawę. Pojadę z panem do Tuxbury Old Park.

– Dzisiaj?

Tak się złożyło, że w owym czasie rozwiązywałem wraz z moim przyjacielem Watsonem zagadkę Abbey School, sprawę, w którą był zamieszany książę Greyminster. Dostałem również zlecenie od tureckiego sułtana, który prosił o podjęcie natychmiastowych działań, gdyż zaniedbanie jego sprawy mogło grozić dramatycznymi skutkami politycznymi. Dlatego dopiero na początku następnego tygodnia, jak sprawdziłem u siebie w notatniku, mogłem wyruszyć z misją do hrabstwa Bedfordshire w towarzystwie pana Jamesa M. Dodda. Po drodze do Euston zabraliśmy pewnego posępnego tajemniczego dżentelmena o przenikliwym spojrzeniu, z którym dokonałem niezbędnych ustaleń. Przedstawiłem go panu Jamesowi jak mojego starego znajomego:

– Możliwe, że jego obecność będzie zupełnie niepotrzebna, ale może też okazać się konieczna. Za wcześnie jest o tym mówić.

Opowiadania Watsona przyzwyczaiły, bez wątpienia, czytelnika do tego, że gdy sprawa jest w toku, nie marnuję słów, by wyrazić swe myśli. Dodd wyglądał na zdziwionego, ale ja nie udzieliłem mu żadnych wyjaśnień, i dalszą podróż kontynuowaliśmy we trzech. W pociągu zadałem panu Jamesowi jeszcze kilka pytań, gdyż zależało mi, by nasz towarzysz usłyszał odpowiedzi.

– Twierdzi pan, że widział twarz swojego przyjaciela, gdy tamten stał za oknem, na tyle wyraźnie, iż jest pan pewien, kto to był?

– Nie mam żadnych wątpliwości. Stał, przyciskając się mocno do szyby, a światło lampy padało prosto na niego.

– Czy mógł być to ktoś podobny?

– Nie. To był Godfrey.

– Utrzymuje pan jednak, że był odmieniony.

– Chodziło mi o barwę skóry. Jego twarz, jakby to ująć, była tak biała jak brzuch ryby, jak gdyby ją ktoś wybielił.

– Cała twarz była taka?

– Chyba nie. Bardzo wyraźnie widziałem jego czoło, gdyż było przyciśnięte do szyby.

– Zawołał go pan?

– Byłem zbyt zaskoczony i przerażony. Potem jednak, jak już mówiłem, pobiegłem za nim, niestety, na próżno.

Miałem już wszystkie elementy układanki, musiałem tylko potwierdzić swoje przypuszczenia. Po długiej podróży dotarliśmy do dziwacznego starego domu, chaotycznie zaprojektowanego, który wcześniej opisał mój klient. Drzwi otworzył nam wiekowy kamerdyner Ralph. Powóz wynająłem na cały dzień. Poprosiłem mego starego druha, by w nim pozostał, dopóki nie go nie poproszę. Ralph, stary człowiek o pomarszczonej skórze, był odziany w typowy strój, na który składały się czarny surdut i popielate spodnie. Był jeden, jedyny wyjątek: brązowe skórzane rękawiczki, które Ralph pośpiesznie zdjął, gdy tylko nas zobaczył, i odłożył na stoliczek w korytarzu. Mój przyjaciel Watson może wspominał już, że mam niezwykle wyostrzone zmysły: wyczułem słaby, ale ostry zapach. Miałem wrażenie, że dochodzi on od strony stoliczka w korytarzu. Zawróciłem, położyłem na blacie kapelusz, natychmiast go strąciłem i, pochylając się, by podnieść go z podłogi, powąchałem rękawiczki. Tak, to one były przesiąknięte dziwną smolistą wonią. Udałem się do gabinetu. Wszystkie elementy układanki łączyły mi się w całość. Niestety, gdy sam opisuję własną historię, odsłaniam od razu karty. Watson natomiast konstruował efektowne puenty, pomijając pewne ogniwa w łańcuchu śledztwa.

Pułkownika Emswortha nie zastaliśmy w gabinecie, ale gdy Ralph poinformował go o przybyciu gości, zjawił się niezwłocznie. Przez otwarte drzwi gabinetu usłyszeliśmy, jak w korytarzu rozległy się szybkie ciężkie kroki. Pan domu wkroczył energicznie do pokoju. Ujrzałem najeżoną brodę i wykrzywione oblicze starca; widok był przerażający, nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem. Mężczyzna trzymał w dłoni nasze wizytówki, które podarł i zdeptał, jak tylko nas zobaczył.

– Czyż nie mówiłem, przeklęty intrygancie, że zabraniam ci się tu pokazywać, że nigdy więcej nie chcę oglądać twojej obmierzłej twarzy i że jeśli jeszcze raz wejdziesz na teren posesji bez mojego pozwolenia, będę zmuszony, w świetle prawa, użyć przemocy? Zastrzelę cię! Klnę się na Boga, że to zrobię! To samo – rzekł, kierując te słowa w moją stronę – dotyczy pana. Wiem o jego niegodziwej profesji, proszę jednak okazać swoje osławione talenty gdzie indziej. Tu na nic się one zdadzą.

– Nie wyjdę – rzekł stanowczo mój klient – dopóki z ust samego Godfreya nie usłyszę, że nie jest przetrzymywany siłą.

Rozwścieczony naszą wizytą, gospodarz przywołał dzwonkiem kamerdynera.

– Ralphie – powiedział – zatelefonuj na komisariat i poproś inspektora, by przysłał dwóch posterunkowych. Powiedz mu, że w domu są włamywacze.

– Chwileczkę – powiedziałem. – Panie Dodd, zdaje pan sobie sprawę, że prawo stoi po stronie pułkownika Emswortha i nas pod tym dachem nie chroni. Z drugiej strony, gospodarz domu powinien wiedzieć, że pańskie działania są powodowane jedynie troską o jego syna. Pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że gdyby tylko pan, pułkowniku, zgodził się na pięciominutową rozmowę, mógłbym zmienić jego zdanie w tej kwestii.

– Nie tak łatwo mnie przekonać – odpowiedział stary żołnierz. – Ralphie, rób, co ci kazałem. Do diabła, na co czekasz? Dzwoń po policję!

– Nic z tych rzeczy – powiedziałem, opierając się plecami o drzwi. – Ingerencja policji doprowadzi do skandalu, którego pan się tak obawia. – Wyjąłem notatnik, wyrwałem z niego kartkę i napisałem jedno słowo. – To – powiedziałem, podając papier pułkownikowi Emsworthowi – jest przyczyna naszej wizyty.

Wpatrywał się w napis z takim wyrazem twarzy, który poza zdumieniem nie wyrażał żadnych innych emocji.

– Skąd pan wie? – westchnął, ciężko opadając na krzesło.

– Zdobywanie wiedzy na różne tematy leży w profilu moich zainteresowań. Taką mam pracę.

Siedział, zamyślony, skubiąc posępnie zmierzwioną brodę. W końcu wzruszył ramionami w geście rezygnacji.

– Jeśli chcą się panowie zobaczyć z Godfreyem, to proszę bardzo. Nie chciałem tego, lecz zostałem zmuszony. Ralphie, powiadom panów Godfreya i Kenta, że przyjdziemy do nich za pięć minut.

Po chwili, idąc ścieżką, dotarliśmy do tajemniczej oficyny, ukrytej na końcu ogrodu. Brodaty człowieczek stał w drzwiach, a na jego twarzy malowało się zdumienie.

– Co to za niespodziewana wizyta, pułkowniku Emsworth? – zapytał, po czym stwierdził: – Będziemy musieli całkowicie zmienić nasze plany.

– Nic na to nie poradzę, panie Kent. Mamy związane ręce. Czy Godfrey nas przyjmie?

– Owszem, czeka w środku.

Kent poprowadził nas do sporego, skromnie urządzonego salonu. Stał tam mężczyzna, odwrócony plecami do kominka. Mój klient pobiegł do niego z rozpostartymi ramionami.

– Drogi przyjacielu, już dobrze!

Mężczyzna przy kominku zatrzymał go jednak, podnosząc rękę.

– Nie dotykaj mnie, Jimmy. Zachowaj dystans. Możesz tylko patrzeć. Nie jestem już bystry starszy szeregowy Emswortha ze szwadronu B, prawda?

W rzeczy samej, wyglądał dziwnie. Twarz tego niegdyś przystojnego mężczyzny, ogorzała od afrykańskiego słońca, którą cechowały wyraźne rysy, upstrzoną była dziwnymi białymi cętkami odbarwionej skóry.

– Dlatego nie przyjmuję gości – powiedział. – Nie mam nic przeciwko tobie, Jimmy, ale myślę, że mogliśmy się obejść bez twojego towarzysza. Domyślam się, że jest tu nie bez powodu, jednak stawia mnie w kłopotliwej sytuacji.

– Chciałem się upewnić, że masz się dobrze, Godfreyu. Widziałem cię tamtej nocy, gdy zaglądałeś do mnie przez okno; musiałem zrobić wszystko, żeby się dowiedzieć, o co chodzi.

– Stary Ralph powiedział mi o twoich odwiedzinach, nie mogłem sie powstrzymać, by nie zajrzeć przez szybę. Miałem nadzieję, że mnie nie zauważysz. Gdy usłyszałem, że otwierasz okno, uciekłem do swojej kryjówki.

– Na Boga, przyjacielu, co się dzieje?

– Nie będzie to długa opowieść – powiedział, zapalając papierosa. – Pamiętasz tę walkę o poranku w Bronkhorstspruit, niedaleko Pretorii, przy wschodniej linii kolejowej? Wiesz, że zostałem postrzelony?

– Tak, słyszałem o tym, ale nie znam szczegółów.

– Byłem z dwoma żołnierzami. Zgubiliśmy się, o co nie było trudno w tak zniszczonym kraju. Towarzyszył mi Simpson, ten, którego nazywaliśmy łysym Simpsonem, i Anderson. Tropiliśmy Burów, ale oni dobrze się schowali i trafili nas wszystkich. Simpson i Anderson zginęli na miejscu. Pocisk trafił mnie w ramię. Mimo to nie spadłem z konia, który przegalopował kilka mil, zanim zemdlałem i spadłem z siodła.

Gdy doszedłem do siebie, zapadła noc. Byłem słaby i czułem się bardzo źle, ale stanąłem na nogi. Ze zdziwieniem spostrzegłem, że znajduję się obok dużego domu z szeroką werandą, który miał bardzo dużo okien. Było okropnie zimno. Pamiętasz ten przeszywający wieczorny ziąb, jakby niosący śmierć czy chorobę, nie podobny zupełnie do zdrowego orzeźwiającego mrozu? Przemarzłem do szpiku kości. Ten dom był moją jedyną nadzieją. Chwiałem się, idąc w jego kierunku, nie do końca zdając sobie sprawę z tego, co robię. Ledwie pamiętam, jak wszedłem powoli na schody. Drzwi były otwarte. Przekroczyłem próg i znalazłem się w przestronnym pokoju, w którym stało kilka łóżek. Z ulgą rzuciłem się na jedno z nich. Nie było posłane, ale to mi nie przeszkodziło. Opatuliłem ubraniem dygoczące ciało i po chwili zapadłem w głęboki sen.

– Obudziłem się rano i odniosłem wrażenie, że zamiast odzyskiwać przytomność umysłu, popadłem w jakiś niewyobrażalny koszmar. Blask afrykańskiego słońca wdarł sie do pokoju przez ogromne, pozbawione zasłon okna, i moim oczom ukazało się obszerne pomieszczenie, obsypane wapnem. Zobaczyłem każdy jego szczegół. Przede mną stał niski człowiek, przypominający skrzata, z dużą głową w kształcie cebuli, który z przejęciem trajkotał po niderlandzku i machał zniekształconymi dłońmi, przypominającymi dwie brązowe gąbki. Grupka osób za jego plecami była wyraźnie rozbawiona sytuacją. Gdy się przyjrzałem tym ludziom, przeszedł mnie dreszcz. Nie wyglądali normalnie. Byli powykręcani, opuchnięci lub dziwnie zdeformowani. Śmiech tych ludzkich dziwolągów brzmiał przerażająco.

Żaden z nich nie mówił chyba po angielsku, jednak sytuacja wymagała wyjaśnień, bo osobnik z wielką głową był coraz bardziej rozgniewany. Wydając okrzyki niczym dzika bestia, chwycił mnie swymi zniekształconymi rękami i próbował ściągnąć z łóżka, ignorując strużkę świeżej krwi sączącą się z mojej rany. Ten mały potwór był silny niczym byk, i nie wiem, jak by się to skończyło, gdyby nie starszy mężczyzna, najwyraźniej lider ich grupy, którego zwabiło nagłe poruszenie; powiedział kilka słów po niderlandzku, i mój prześladowca się wycofał. Mężczyzna, oszołomiony, zwrócił się do mnie po angielsku: „Na litość boską, jak pan tu trafił? Zaraz! Widzę, że jest pan zmęczony i ma zranione ramię. Jestem lekarzem, zaraz opatrzę ranę. Na Boga! Tutaj grozi panu niebezpieczeństwo o wiele większe niż na polu bitwy. Jest pan w leprozorium4. Spał pan w łóżku trędowatego”. Chyba nie muszę mówić nic więcej, Jimmie? Okazało się, że dzień wcześniej ewakuowano te biedne istoty w obawie przed zbliżającym się frontem. Jednak gdy Brytyjczycy przeszli dalej, chorzy wrócili tu ze swoim opiekunem lekarzem. On powiedział, że choć sam jest odporny na tę straszną chorobę, nigdy nie odważyłby się postąpić tak jak ja. Odseparował mnie od innych i opiekował się mną. Po tygodniu przeniesiono mnie do szpitala w Pretorii. Wiesz już wszystko o mojej tragedii. Miałem płonne nadzieje, że wszystko będzie dobrze, do momentu, gdy wróciłem do domu, a znamiona na mojej twarzy stały się dowodem tego, że nie zdołałem uniknąć choroby. Co miałem począć? Musiałem pozostać sam w domu. Mogliśmy zaufać jedynie dwojgu naszym służącym. Zamieszkałem w oficynie w ogrodzie. Pan Kent, chirurg, zgodził się mną zaopiekować, zobligowany przysięgą do zachowania tajemnicy. Plan wydawał się prosty. Alternatywa była przerażająca: życie banity pośród obcych ludzi bez nadziei na powrót do normalnego życia. Niezbędna była całkowita dyskrecja, gdyż nawet tu, na spokojnej wsi mogła wybuchnąć panika, a mnie spotkałby straszny los. Nawet ty, Jimmie, nawet ty nie powinieneś poznać tej tajemnicy. Nie wyobrażam sobie, co spowodowało, że mój ojciec się ugiął.

Pułkownik Emsworth wskazał ręką na mnie:

– Zmusił mnie ten dżentelmen.

Rozwinął skrawek papieru na którym napisałem słowo „trąd”.

– Wydawało mi się, że skoro wie tak wiele, bezpieczniej będzie, jeśli pozna całą historię.

– Miał pan rację – powiedziałem. – Kto wie, może zaowocuje to czymś pozytywnym? Rozumiem, że pacjenta widział jedynie pan Kent. Proszę powiedzieć, czy jest pan specjalistą od chorób tropikalnych lub subtropikalnych?

– Posiadam na ich temat ogólną wiedzę medyczną – zabrzmiała obojętna odpowiedź.

– Nie wątpię, że jest pan niezwykle kompetentny, ale jestem pewien, że zgodzi się ze mną, iż w takich przypadkach niezbędna jest opinia drugiego lekarza. Rozumiem, unikaliście tego z obawy, że zostaniecie zmuszeni do odizolowania pacjenta.

– Zgadza się – powiedział pułkownik Emsworth.

– Domyśliłem się tego – rzekłem – i przywiozłem ze sobą przyjaciela, który cieszy się moim bezgranicznym zaufaniem. Kiedyś wyświadczyłem mu pewną zawodową przysługę. Jest gotów zająć się tą sprawą bardziej jako przyjaciel niż specjalista. Mówię o sir Jamesie Saundersie, znakomitym dermatologu z Londynu.

Mam wrażenie, ze nawet spotkanie z lordem Robertsem5nie wywołałoby na twarzy niedoświadczonego medyka, jakim był pan Kent, takiego wyrazu zachwytu i radości.

– Będę zaszczycony – wymamrotał.

– Sir James czeka w powozie przed domem. Poproszę go, by tu przyszedł. Pułkowniku Emsworth, przejdźmy do pańskiego gabinetu, chcę udzielić panu niezbędnych wyjaśnień.

To jest chwila, w której brakuje mi Watsona. Zadając przebiegłe pytania i wyrażając swój podziw okrzykami pełnymi zachwytu, podnosił do rangi niezwykłego talentu moje skromne umiejętności, które są niczym więcej jak tylko rzeczowym usystematyzowaniem faktów. Opisując historię własnoręcznie, nie mogę liczyć na takie wsparcie. Mimo to postanowiłem zaprezentować swój tok myślenia nawet niewielkiej publiczności, zgromadzonej w gabinecie pułkownika Emswortha, do której dołączyła również matka Godfreya.

– Wyszedłem z założenia – rzekłem – że prawdą, jakkolwiek niewiarygodną, jest to, co pozostanie po wyeliminowaniu wszystkich niemożliwych rozwiązań. Zdarza się, że to, co pozostaje, wymaga dodatkowych wyjaśnień, a wtedy należy zbadać je wszystkie, aż któreś z nich stanie się najbardziej przekonujące. Niniejsza sprawa jest świetnym przykładem zastosowania tej zasady. Na początek przedstawiono mi trzy możliwe wyjaśnienia, dotyczące izolacji bądź uwięzienia dżentelmena w domu na terenie posiadłości jego ojca. Istniało prawdopodobieństwo, że ukrywa się przed prawem lub postradał zmysły; chroniono go przed zamknięciem w szpitalu psychiatrycznym lub odseparowano od z powodu choroby. Inne wytłumaczenie nie przychodziło mi do głowy. Kolejnym krokiem było wszystkie je porównać i zweryfikować.

Kryminalny występek nie wchodził w rachubę. W tym okręgu nie zgłoszono żadnej zagadkowej zbrodni. Tego byłem pewien. A jeśli Godfrey Emsworth popełnił przestępstwo, którego jeszcze nie odkryto, to z całą pewnością w interesie rodziny leżałoby wysłanie delikwenta za granicę, a nie ukrywanie go w domu. Nie miałoby to sensu. Utrata zmysłów wydawała się bardziej prawdopodobna. Obecność osoby towarzyszącej sugerowała, że nad młodzieńcem czuwa stróż. Fakt, że stróż ten, wychodząc, zamknął drzwi na klucz, wzmocniło moje podejrzenie, że mamy do czynienia ze zniewoleniem. Z drugiej jednak strony pan Godfrey nie był przetrzymywany siłą, ponieważ chodził swobodnie po ogrodzie i nawet podszedł pod okna swego przyjaciela. Panie Dodd, pamięta pan zapewne, że drążyłem temat, wypytując na przykład o gazetę, którą czytał pan Kent. Utwierdziłbym się w swym przekonaniu, gdyby to było pismo dla lekarzy „Lancet” lub „Brytyjski Dziennik Medyczny”. Przetrzymywanie chorego psychicznie na terenie prywatnej posiadłości nie jest zabronione pod warunkiem, że jest on pod opieką wykwalifikowanego sanitariusza oraz że o tym fakcie zostały powiadomione odpowiednie władze. Skąd zatem desperackie pragnienie zatajenia całej sytuacji? Po raz kolejny nie mogłem znaleźć usprawiedliwienia dla takich działań.

Pozostała trzecia możliwość, do której, choć wydawało się to mało prawdopodobne, pasowały wszystkie elementy. W Afryce trąd spotyka się bardzo często, więc istniało ryzyko, że mógł się nią zarazić. Jego rodzice znaleźli się w trudnej sytuacji, gdyż chcieli uchronić swego syna przez odizolowaniem. Dyskrecja była konieczna, nie wolno było dopuścić do tego, by rozeszły się plotki, które zwróciłyby uwagę władz. Przy odpowiednio wysokim honorarium nietrudno znaleźć zaufanego lekarza, który może opiekować się chorym. Nie było powodów, by ten ostatni nie mógł opuszczać kryjówki po zmroku. Białe plamy na skórze to częsty objaw choroby. Przesłanki były na tyle przekonujące, że postanowiłem działać, nie mając jeszcze dowodów. Gdy po przyjeździe zauważyłem, że Ralph, który wynosił jedzenie, ma na dłoniach rękawiczki nasiąknięte środkiem odkażającym, pozbyłem się wątpliwości. Jedno słowo wystarczyło, by zrozumiał pan, że odkryłem pańską tajemnicę, a fakt, że napisałem je, a nie wypowiedziałem, miał dowieść, że jestem godzien zaufania.

Właśnie kończyłem przemowę, gdy drzwi się otworzyły, i ukazało się w nich surowe oblicze znakomitego dermatologa. Po raz pierwszy zobaczyłem, jak jego kamien na twarz złagodniała, a oczy stały się pogodne. Podszedł do pułkownika Emswortha i uścisnął mu dłoń.

– Zwykle przynoszę złe wieści, rzadko kiedy dobre – powiedział. – Tym razem mam pomyślną wiadomość. To nie jest trąd.

– Jak to?

– Jest to przypadłość podobna do trądu, zwana ichthyosis, „rybia łuska”, odrażająca i trudna do wyleczenia choroba skóry, która z całą pewnością nie jest zakaźna.

Zgadza się, panie Holmes, to niesamowity zbieg okoliczności. Ale czy na pewno? Czyż światem nie rządzą siły, o których wiemy tak niewiele? Czy możemy przypuszczać, że pod wpływem okropnego strachu, który nie opuszczał młodzieńca od chwili zetknięcia się z zakaźną chorobą, wystąpiły fizyczne objawy, które były urzeczywistnieniem jego najgorszych obaw? W każdym razie za tę diagnozę ręczę swoją zawodową reputacją. Ale cóż to? Dama zemdlała! Myślę, że pan Kent powinien zostać przy niej, dopóki pani Emsworth nie dojdzie do siebie po szoku. To z radości.

3 brytyjskie oddziały kawalerii złożone z ochotników (przyp. tłum.)

4 szpital dla pacjentów dotkniętych trądem (przyp. tłum.)

5 Frederick Sleigh Roberts (1832–1914) – jeden z najbardziej zasłużonych brytyjskich dowódców. Oznaczony wieloma orderami, w tym Krzyżem Wiktorii.

Rozdział trzeci

 

Klejnot z kolekcji kardynała Mazariniego

 
 

Doktora Watsona ogarnęła nostalgia, gdy znowu znalazł się w zaniedbanym pokoju na pierwszym piętrze domu przy Baker Street, gdzie miało swój początek wiele wspaniałych przygód. Popatrzył na tablice i schematy wiszące na ścianach, na wypaloną kwasem półkę zastawioną chemikaliami, futerał na skrzypce stojący w kącie i wiaderko na węgiel wypełnione starymi fajkami i tytoniem. W końcu jego spojrzenie zatrzymało się na zdrowej uśmiechniętej twarzy Billy’ego, młodego, ale rozgarniętego i taktownego chłopca na posyłki, dzięki któremu samotność cechująca życie wyobcowanej indywidualności, jaką był wielki detektyw, stawała się mniej dotkliwa.

– Odnoszę wrażenie, że nic się tu nie zmieniło, Billy. Ty się także nie zmieniłeś. Mam nadzieję, że o Holmesie będę mógł powiedzieć to samo.

Billy z pewnym niepokojem zerknął w stronę zamkniętych drzwi sypialni.

– Myślę, że jeszcze śpi – powiedział.

Piękny letni dzień chylił się ku końcowi, dochodziła siódma, mimo to doktor Watson wcale się nie zdziwił, gdyż bardzo dobrze znał zwyczaje swojego przyjaciela, który chadzał spać o najróżniejszych porach.

– Pracuje nad jakąś sprawą?

– Owszem, nie oszczędza się. Boję się o jego zdrowie. Blednie i chudnie, w dodatku nie chce jeść. Gdy pani Hudson zapytała: „Kiedy życzy pan sobie kolację, panie Holmes?”, odpowiedział: „Pojutrze o siódmej trzydzieści”. Wie pan przecież, jak on się zachowuje w trakcie dochodzenia.

– Tak, Billy, wiem.

– Śledzi kogoś. Wczoraj jako robotnik szukał pracy. Dziś przebrał się za staruszkę. Dałem się nabrać, choć powinienem już znać jego zagrania. – Billy z szerokim uśmiechem na ustach wskazał na spory parasol oparty o kanapę. – To część kostiumu starszej pani – powiedział.

– Co to za sprawa?

Chłopak ściszył głos, jakby rozprawiał o największych tajemnicach państwowych.

– Panu powiem, ale nikt inny nie może się o tym dowiedzieć. Dotyczy klejnotu koronnego.

– Co? Chodzi o tę kradzież brylantu wartego sto tysięcy funtów?

– Owszem. Muszą go odzyskać, proszę pana. Na tej kanapie siedzieli już premier i minister spraw wewnętrznych. Pan Holmes był dla nich bardzo uprzejmy. Szybko ich uspokoił i obiecał, że zrobi wszystko, co jest w jego mocy. No i jeszcze był tu lord Cantlemere...

– Och!

– Pan wie, co to oznacza. Jest sztywny, że się tak wyrażę. Premier zrobił na mnie dobre wrażenie i nie mam nic przeciwko ministrowi spraw wewnętrznych, który wygląda na dobrze wychowanego sympatycznego człowieka, ale tej jego lordowskiej mości nie mogę znieść. Pan Holmes ma podobne odczucia. Widzi pan, lord nie wierzy w umiejętności pana Holmesa i nie chciał go zatrudnić. Liczy pewnie, że poniesie fiasko.

– A Holmes o tym wie?

– On wie wszystko.

– Miejmy nadzieję, że mu się powiedzie, a lord Cantlemere będzie wielce rozczarowany. Co to za zasłona wisi w poprzek okna?

– Pan Holmes kazał ją powiesić trzy dni temu. Za nią ukryliśmy coś zabawnego.

Billy podszedł i odsłonił kotarę, która skrywała wnękę okna wykuszowego. Doktor Watson nie mógł powstrzymać okrzyku zdziwienia. Ujrzał bowiem kopię postaci swego dobrego przyjaciela, ubraną w szlafrok. Głowa była skierowana w stronę okna i pochylona tak, jakby mężczyzna czytał niewidzialną książkę, podczas gdy korpus wygodnie spoczywał w fotelu. Billy odłączył głowę od tułowia i uniósł do góry.

– Ustawiamy ją pod różnymi kątami, żeby wyglądała wiarygodniej. Nie odważyłbym się jej dotknąć, gdyby zasłona nie była opuszczona. Kiedy jest podniesiona, kukłę widać z naprzeciwka.

– Już raz wykorzystaliśmy coś podobnego.

– To było jeszcze, zanim ja się tutaj pojawiłem – powiedział Billy. Rozsunął zasłony i wyjrzał przez szybę. – Obserwują nas z różnych punktów. Widzę, jak ktoś stoi przy oknie. Niech pan sam zobaczy.

Watson ruszył do przodu, gdy nagle otworzyły się drzwi sypialni, i pojawił się w nich wysoki chudy gospodarz. Jego pociągła twarz była blada, ale szedł bardzo energicznym krokiem. Jednym susem znalazł się przy oknie i opuścił kotarę.

– Wystarczy, Billy – powiedział. – Twoje życie było w niebezpieczeństwie, mój chłopcze, a na razie jesteś mi potrzebny. Watsonie, miło cię widzieć w twoim starym mieszkaniu. Przychodzisz w krytycznym momencie.

– Już się zorientowałem.

– Możesz już iść, Billy. Nie wiem, co począć z tym chłopakiem, Watsonie. Gdzie jest granica, której nie powinienem przekraczać, by nie narazić jego życia na niebezpieczeństwo?

– O jakim niebezpieczeństwie mówisz?

– O ewentualności nagłej śmierci. Dziś wieczorem spodziewam się czegoś.

– Czego?

– Tego, że zostanę zamordowany, Watsonie.

– Zapewne żartujesz, Holmesie.

– Nawet przy moim ograniczonym poczuciu humoru potrafię wymyślić lepszy dowcip. Do tego czasu możemy czuć się swobodnie. Nie pogardzisz kapką alkoholu? Syfon z wodą sodową i papierosy są tam, gdzie zawsze. Chciałbym jeszcze raz zobaczyć cię siedzącego w fotelu. Mam nadzieję, że moja fajka i marny tytoń nadal ci nie przeszkadzają? Obecnie zastępują mi jedzenie.

– Dlaczego nie jesz?

– Z pustym brzuchem moje umiejętności się doskonalą. Cóż, drogi Watsonie, jako lekarz na pewno przyznasz mi rację, że krew, wykorzystywana przez organizm w procesie trawienia, nie dociera już do mózgu. A przecież ja jestem mózgiem, Watsonie. Reszta mnie jest tylko dodatkiem. Muszę skoncentrować się na myśleniu.

– Ale jakie niebezpieczeństwo ci grozi?

– Posłuchaj, jeśli faktycznie potwierdzą się moje przypuszczenia, dobrze by było, żebyś obciążył swą pamięć nazwiskiem i adresem mordercy. Możesz je przekazać inspektorom ze Scotland Yardu z pozdrowieniami i pożegnalnym błogosławieństwem. Jego godność hrabia Negretto Sylvius. Lepiej je zapisz! Moorside Gardens, 136, N. W.6 Masz?

Na szczerej twarzy Watsona odmalował się niepokój. Bardzo dobrze znał Holmesa, wiedział też, że zwykle podejmuje ogromne ryzyko, i zdawał sobie sprawę z tego, że ujawnił mu raczej łagodny opis sytuacji, a nie jej wyolbrzymioną wersję. Watson był jak zawsze realistą.

– Możesz na mnie liczyć. W najbliższym czasie nie mam żadnych zajęć.

– Nie pracowałeś ostatnio nad moralnością, Watsonie. Widzę, że na liście twych wad pojawiło się także kłamstwo. Odnoszę wrażenie, że jesteś niezwykle zapracowanym lekarzem, osaczonym przez pacjentów.

– To nie są poważne wezwania. Czy nie można tego człowieka oddać w ręce policji?

– Owszem, Watsonie, mógłbym. Właśnie to go tak martwi.

– Dlaczego tego nie zrobisz?

– Ponieważ nie wiem, gdzie jest brylant.

– Ach tak! Billy wspominał o zaginionym klejnocie koronnym!

– Wspaniały klejnot Mazariniego. Zarzuciłem sieć i złapałem w nią ryby. Tyle że bez kamienia. Po co więc je wyciągać z wody? Pewnie świat byłby lepszy, gdyby je wyłapać. Ale to nie jest mój cel. Zależy mi na klejnocie.

– Czy ten hrabia Sylvius jest jedną z twoich ryb?

– Tak, w dodatku to rekin. Robi użytek ze swych szczęk. Jest jeszcze drugi, bokser, który nazywa się Sam Merton. Nawet nie jest złym człowiekiem, tylko hrabia go wykorzystuje. Sam nie jest rekinem. Jest dużą głupawą płotką, która nie ma własnego zdania. Ale tak samo trzepocze się już w mojej sieci.

– Gdzie jest teraz hrabia Sylvius?

– Przez cały dzień deptałem mu po piętach. Widziałeś mnie kiedyś w przebraniu starej kobiety, Watsonie? Nigdy nie byłem bardziej wiarygodny niż dzisiaj. Do tego stopnia, że nawet podniósł mój parasol. „Pani pozwoli, madame” – powiedział z włoskim akcentem. To typ człowieka, który będąc w dobrym nastroju, jest przepełniony południową uprzejmością, lecz gdy humor ma trochę gorszy, staje się diabłem wcielonym. Życie to splot zabawnych wydarzeń, Watsonie.

– To się mogło skończyć tragicznie.

– Być może masz rację. Poszedłem za nim do zakładu starego Straubenzee, mieszczącego się w centrum Londynu, w okolicy zwanej Minories. Straubenzee wykonał na zamówienie wiatrówkę – piękna robota! – która w tej chwili znajduje się z pewnością w oknie naprzeciwko. Widziałeś kukłę? No tak, Billy ci ją pokazał. W każdej chwili jej głowę może przeszyć kula. O co chodzi, Billy?

Chłopak ponownie pojawił się w pokoju, niosąc na tacy wizytówkę. Mój przyjaciel, wyraźnie rozbawiony, zerknął na nią, unosząc brwi.

– O wilku mowa. Tego się nie spodziewałem. Uporajmy się zatem z problemem, Watsonie! Musi chyba mieć nerwy ze stali. Być może słyszałeś o sukcesach hrabiego w dziedzinie polowania na dziką zwierzynę? Triumfalnym ukoronowaniem jego znakomitych sportowych osiągnięć byłoby, gdybym się stał jedną ze zdobyczy. To dowód na to, że czuje mój oddech na swojej szyi.

– Zawiadom policję.

– Chyba powinienem. Ale jeszcze nie teraz. Watsonie, wyjrzyj, proszę, ostrożnie przez okno i sprawdź, czy ktoś się nie kręci po ulicy.

Watson spojrzał ukradkiem, delikatnie odchylając kotarę:

– Obok drzwi stoi jakiś nieprzyjemny typ.

– To zapewne Sam Merton, lojalny, aczkolwiek nieco głupawy. Gdzie jest ten dżentelmen, Billy?

– W poczekalni, proszę pana.

– Poproś go, gdy zadzwonię.

– Oczywiście.

– Wprowadź do pokoju, nawet gdyby mnie tu nie było.

– Rozumiem.

Watson poczekał, aż drzwi się zamknęły, i zdenerwowany, zwrócił się do swego towarzysza.

– Posłuchaj, Holmesie, tak być nie może. Ten człowiek jest zdesperowany i nie cofnie się przed niczym. Być może przyszedł tu, by cię zabić.

– Nie jestem zaskoczony.

– Chcę z tobą zostać, nalegam!

– Tylko byś przeszkadzał.

– Jemu?

– Nie, mój drogi, mnie.

– Cóż, nawet jeżeli tak jest, nie opuszczę cię.

– Przeciwnie. Zrobisz to, bo doskonale umiesz grać w tę grę. I dzisiejszą partię rozegrasz do końca. Choć człowiek ten przyszedł, by załatwić swoje sprawy, przy okazji i ja się z nim policzę.

Holmes wyjął notatnik i nabazgrał w nim kilka linijek.

– Pojedź do Scotland Yardu i przekaż to Youghalowi z wydziału kryminalnego. Wróć tu z policją. Wtedy go aresztują.

– Zrobię to z radością.

– Może dowiem się jeszcze przed twoim powrotem, gdzie jest klejnot.

Nacisnął dzwonek.

– Wyjdźmy przez sypialnię. Te drugie drzwi są bardzo przydatne. Wolę popatrzeć na polującego na mnie rekina, pozostając przez niego nie zauważonym; o ile pamiętasz, mam na to swoje sposoby.

Po minucie Billy wprowadził hrabiego Sylviusa do pustego pokoju. Ten sławny myśliwy, sportowiec i bywalec salonów był potężnym człowiekiem o śniadej twarzy, ozdobionej groźnymi wąsami, których cień padał na przerażające wąskie usta pod długim nosem, zagiętym niczym dziób orła. Był dobrze ubrany, choć jego kosztowny krawat, błyszcząca szpilka i migoczące sygnety były dość krzykliwe. Gdy drzwi się za nim zamknęły, rozejrzał się, a w jego dzikim spojrzeniu krył się niepokój człowieka podejrzewającego pułapkę. Ujrzawszy głowę wystającą ponad kołnierzem szlafroka, wystającą zza oparcia fotela przy oknie, wykonał gwałtowny ruch. Najpierw na jego twarzy wymalowało się zdziwienie. Potem w ciemnych przerażających oczach pojawiła się iskra nadziei. Rozejrzał się ponownie, by się upewnić, że nie ma świadków, a następnie zbliżył się na palcach do milczącej postaci, lekko unosząc cienką laskę. Gdy gotował się do ataku, od strony sypialni usłyszał opanowany sardoniczny głos.

– Nie niszcz jej, hrabio! Zostaw!

Zamachowiec zachwiał się, a jego twarz wykrzywiła się z zaskoczenia. Na chwilę podniósł laskę jeszcze raz, jakby chciał przenieść gniew z kukły na oryginał, jednak ujrzawszy błysk w spokojnych szarych oczach i drwiący uśmiech na ustach Sherlocka Holmesa, opuścił rękę.

– To całkiem ładna rzecz – powiedział mój przyjaciel, podchodząc do kukły. – Wykonał ją francuski artysta Tavernier. Jest specjalistą w dziedzinie wytwarzania woskowych odlewów, tak jak pański przyjaciel Straubenzee w dziedzinie produkcji wiatrówek.

– Wiatrówek? Co pan ma na myśli?

– Proszę położyć kapelusz i laskę na stoliku. Dziękuję! Proszę usiąść. Czy mógłby pan również odłożyć rewolwer? No dobrze, skoro woli pan na nim siedzieć... Przychodzi pan w samą porę, gdyż właśnie pragnąłem uciąć sobie z nim krótką pogawędkę.

Hrabia zerknął gniewnie spod krzaczastych brwi.

– Ja również chciałem zamienić z panem kilka słów, Holmesie. Dlatego przyszedłem. Nie będę zaprzeczał, że przed chwilą zamierzałem pana zaatakować.

Holmes przysiadł na brzegu stolika, machając nogą.

– Zauważyłem, że taka myśl przemknęła panu przez głowę – odparł. – Czemu zawdzięczam te uprzejmości?

– Zrobił pan wszystko, co w pana mocy, by mnie rozgniewać. Nasłane przez pana kreatury deptały mi po piętach.

– Kreatury! Zapewniam pana, że to nieprawda!

– Nonsens! Kazałem je śledzić. W tej grze udział może brać tylko dwóch uczestników, Holmesie.

– To drobnostka, hrabio Sylviusie, ale czy nie zechciałby pan jednak zwracać się do mnie z należytym szacunkiem. Rozumie pan z pewnością, że w mojej profesji trzeba być w dobrych stosunkach z całą galerią różnych szumowin, zgodzi się zatem, że pański sprzeciw mógłby być nieco kłopotliwy.

– Dobrze, zatem panie Holmes.

– Doskonale! Zapewniam pana jednak, że myli się pan co do moich rzekomych agentów.

Hrabia Sylvius uśmiechnął się pogardliwie.

– Nie tylko pan mnie obserwował. Wczoraj szedł za mną starszy wysportowany mężczyzna. Dzisiaj stara kobieta. Cały dzień mieli mnie na oku.

– Ależ doprawdy, to wspaniały komplement, sir. Stary baron Dowson stwierdził, zanim zawisnął na sznurze, że na moim wyborze profesji zyskał wymiar sprawiedliwości, stracił jednak teatr. A teraz także i pan zachwala moje małe rólki.

– To był pan? We własnej osobie?

Holmes wzruszył ramionami:

– W kącie stoi parasol, który tak uprzejmie podał mi pan w okolicy Minories, zanim jeszcze pojawiły się pańskie podejrzenia.

– Gdybym wiedział, nigdy więcej...

– Nie ujrzałbym mego skromnego domostwa. Byłem tego świadom. Nie ma osoby, która nie żałowałaby niewykorzystanych okazji. Wtedy jednak nie wiedział pan o niczym.

Krzaczaste brwi hrabiego opadły niżej, przysłaniając częściowo jego groźne oczy.

– Pańskie słowa tylko pogarszają sytuację. Okazuje się bowiem, że to nie byli nasłani przez pana ludzie, tylko to był pan jako intrygant odgrywający przedstawienie. Przyzna pan, że mnie oszukał. Dlaczego?

– Panie hrabio, polował pan na lwy w Algierii.

– I cóż z tego?

– Dlaczego?

– Jak to dlaczego? Dla sportu, podniecenia, niebezpieczeństwa!

– Zapewne też po to, by wyeliminować drapieżne szkodniki?

– Nie inaczej!

– Mówiąc ogólnie, to także moje powody!

Hrabia poderwał się na równe nogi i odruchowo sięgnął ręką do kieszeni.

– Proszę usiąść, sir! Jest jeszcze jeden konkretny powód. Zależy mi na tym żółtym brylancie.

Sylvius rozsiadł się na krześle, uśmiechając się złowieszczo.

– Doprawdy, ma pan tupet! – rzekł.

– Wiedział pan, że właśnie to mnie interesuje. Tak naprawdę złożył mi pan wizytę, by sprawdzić, jak wiele wiem o tej sprawie i czy usunięcie mnie jest niezbędne. Cóż, wiem na ten temat wszystko, oprócz jednej rzeczy, którą pan zaraz mi wyjawi.

– Doprawdy! A cóż to za brakujące ogniwo?

– Gdzie znajduje się klejnot koronny?

Hrabia popatrzył na pana domu przenikliwym wzrokiem.

– O to panu chodzi? Skąd do diabła mam wiedzieć, gdzie on jest?

– Pan wie i powie mi to.

– Tak pan sądzi?

– Pański blef na mnie nie działa, hrabio. – Oczy Holmesa wpatrzone w gościa zmieniały swój kolor, aż w końcu przyjęły barwę rozgrzanej stali. – Jest pan całkiem przewidywalny. Mogę zajrzeć nawet w odległe zakątki pana umysłu.

– Zatem z pewnością wie pan także, gdzie jest brylant!

Holmes klasnął z entuzjazmem w dłonie, a następnie z drwiącą miną wskazał palcem gościa.

– Czyli jednak pan wie. Właśnie się pan przyznał.

– Do niczego się nie przyznałem.

– Jeśli podejdzie pan do tej sprawy rozsądnie, dobijemy targu. Jeśli nie, stanie się panu coś złego.

Hrabia Sylvius uniósł wzrok ku sufitowi.

– Podobno to ja tu blefuję! – rzekł.

Holmes popatrzył na niego przenikliwie, niczym mistrz szachowy, który rozmyśla właśnie nad ostatecznym ruchem, kończącym partię. Następnie otworzył szufladę stolika i wyjął z niej pękaty notatnik.

– Czy pan wie, co tu zapisuję?

– Nie mam pojęcia.

– Informacje o panu!

– O mnie?

– Zgadza się! Wszystko, co pana dotyczy, każdy epizod z pańskiego nikczemnego życia.

– Niech cię szlag, Holmesie! – krzyknął hrabia, patrząc wściekłym wzrokiem. – Moja cierpliwość ma granice!

– Wszystko opisałem, hrabio. Odnotowałem prawdziwe wydarzenia, związane ze śmiercią starej pani Harold. Pozostawiła ona panu posiadłość Blymer, którą zresztą szybko przegrał pan w karty.

– Chyba się to panu przyśniło!

– Opisałem również dokładnie historię życia panny Minnie Warrender.

– Do niczego się to panu nie przyda!

– Jest tego więcej, hrabio. Na przykład kradzież w luksusowym pociągu jadącym z Paryża na Riwierę, dokonana 13 lutego 1892 roku, lub sfałszowanie czeku złożonego we francuskim banku Credit Lyonnais.

– I tu się pan myli.

– A to oznacza, że w pozostałych przypadkach mam rację! Hrabio, grywa pan w karty. Kiedy przeciwnik ma w ręku atuty, lepiej oszczędzić sobie czas i odłożyć karty na stół.

– Czy to wszystko ma coś wspólnego z klejnotem, o którym pan wspominał?

– Spokojnie, hrabio! Pański żądny wiedzy umysł będzie musiał jeszcze chwilę poczekać! Jeżeli pan pozwoli, przejdziemy do sedna sprawy, krocząc moją własną, być może monotonną, ścieżką. Fakty świadczą przeciwko panu, przede wszystkim jednak mam mnóstwo dowodów na udział pana w kradzieży klejnotu koronnego i opryszka, który mu pomagał.

– Czyżby?

– Wiem, który dorożkarz zawiózł pana do Whitehall i zabrał z powrotem. Odźwierny widział pana na miejscu zdarzenia. Wiem także, że Ikey Sanders nie chciał pociąć klejnotu i doniósł na pana. Wiem wszystko!

Na czole hrabiego zaczęła pulsować żyła. Zacisnął ciemne owłosione dłonie, aby ukryć targające nim emocje. Próbował mówić, ale nie potrafił sklecić zdania.

– Właśnie takimi kartami gram – powiedział Holmes. – Wyłożyłem je na stół. Brakuje tylko jednej. Brylantowego króla. Nie wiem, gdzie jest klejnot.

– Nigdy się pan nie dowie.

– Czyżby? Niech pan pomyśli racjonalnie, hrabio. Proszę ocenić sytuację. Zamkną pana na dwadzieścia lat. Razem z Samem Mertonem. Jaki będzie miał pan pożytek z ukradzionego brylantu? Absolutnie żadnego. Jeśli jednak odda go pan, odstąpię od przekazania tych dowodów. Nie zależy nam ani na panu, ani na Samie. Chcemy odzyskać klejnot. Jeśli pan go odda, będzie pan wolny, zakładając, że w przyszłości powstrzyma się od dalszych występków. Kolejne potknięcie będzie dla pana ostatnim. Teraz jednak mam za zadanie odzyskanie klejnotu, a nie doprowadzenie pana do więzienia.

– A jeśli odmówię?

– Przykro mi, ale wtedy zamiast brylantu przekażę władzom pana.

Holmes zadzwonił, i w drzwiach pojawił się Billy.

– Sądzę, hrabio, że pański przyjaciel Sam również powinien uczestniczyć w tym spotkaniu. Wypadałoby, żeby zadbał o własne interesy. Billy, przy drzwiach wejściowych stoi potężny i mało urodziwy mężczyzna. Poproś, żeby wszedł na górę.

– A jeśli się nie zgodzi?

– Przemoc nie jest raczej wskazana. Nie bądź dla niego zbyt surowy. Jeśli powiesz mu, że prosi go tutaj hrabia Sylvius, na pewno przyjdzie.

– Co pan zamierza? – zapytał hrabia, gdy Billy opuścił pokój.

– Niedawno był tu mój przyjaciel Watson. Powiedziałem mu, że zarzucam sieć na rekina i płotkę. Teraz, gdy ją wyciągnę, będę miał obie ryby.

Hrabia wstał z krzesła, trzymając rękę za plecami. Widząc to, Holmes położył rękę na kieszeni szlafroka.

– Nie umrzesz w swym łóżku, Holmesie.

– Straszono mnie już podobni. Ale czy to naprawdę ma jakieś znaczenie? W końcu i pan, hrabio, raczej opuści ten świat na stojąco, a nie w pozycji horyzontalnej. Zostawmy jednak te ponure prognozy dotyczące przyszłości. Korzystajmy z nieograniczonych przyjemności, jakie oferuje nam chwila obecna.

Groźne oczy arcyprzestępcy rozbłysły w ciemnościach niczym ślepia dzikiej bestii. Przygotowując się do odparcia ataku, Holmes naprężył mięśnie i jakby nieco urósł.

– Lepiej, żeby nie sięgał pan po rewolwer, przyjacielu – powiedział cicho. – Doskonale zdaje pan sobie sprawę, że nie ośmieli się go użyć, nawet jeśli zdąży pan go wyjąć. Rewolwery to paskudne hałaśliwe przedmioty, hrabio. Wiatrówka byłaby lepsza. Ach! Słyszę kroki pańskiego szanownego wspólnika. Dzień dobry, panie Merton. Trochę nudno na ulicy, co?

Zawodowy bokser, człowiek o potężnej budowie ciała i pociągłej twarzy, głupawej i zawziętej, stał, zmieszany, w drzwiach, patrząc z zakłopotaniem na obecnych. Uprzejmość Holmesa była dla niego czymś zupełnie nowym, i choć miał niejasne uczucie, że była podszyta wrogością, nie wiedział, jak zareagować. Zwrócił się o pomoc do swego bystrego towarzysza.

– Co to za gra, hrabio? Czego on chce? O co chodzi? – zapytał niskim ochrypłym głosem.

Hrabia wzruszył ramionami, a Holmes odpowiedział:

– Mówiąc w skrócie, panie Merton, chodzi o wszystko.

Bokser ciągle zwracał się do swego wspólnika:

– Czy ten typ próbuje być zabawny? Nie jestem dziś w zabawowym nastroju.

– Domyślam się – rzekł Holmes. – Mogę panu obiecać, że późnym wieczorem będzie pan miał mniej powodów do radości. Proszę posłuchać, hrabio. Mam wiele obowiązków i nie lubię tracić czasu. Pójdę teraz do sypialni i proszę, by podczas mojej nieobecności czuli się panowie jak u siebie. Hrabio, może pan bez skrępowania wyjaśnić wszystko swemu przyjacielowi. Zagram na skrzypcach „Barkarolę” z Opowieści Hoffmana. Za pięć minut wrócę, by usłyszeć ostateczną odpowiedź. Zna pan obie możliwości, prawda? Albo schwytamy pana, albo odzyskamy klejnot.

Holmes wyszedł, zabierając po drodze skrzypce, które stały w kącie. Po kilku chwilach przez zamknięte drzwi sypialni zaczęły się przedostawać przeciągłe, zawodzące dźwięki melodii, łatwo zapadającej w pamięć.

– O co chodzi? – zapytał zaniepokojony Merton, gdy jego towarzysz odwrócił się do niego. – Wie o klejnocie?

– Wie o nim stanowczo za dużo, ale nie mam pojęcia, czy wszystko.

– Na Boga! – Szara twarz boksera pobladła.

– Ikey Sanders na nas doniósł.

– Naprawdę? Załatwię go, nawet gdybym miał dostać za to stryczek.

– To nam w niczym nie pomoże. Musimy się zastanowić, co robić dalej.

– Chwilunia – powiedział bokser, patrząc podejrzliwie na drzwi sypialni. – To podejrzliwy typ, który lubi podglądać. Ale chyba nic nie słyszy, prawda?

– Jak mógłby podsłuchiwać przy tej muzyce?

– Racja. Może ktoś się ukrył za zasłonami. Jest tu ich zbyt wiele.

Rozglądając się uważniej po pokoju, ujrzał kukłę na tle okna i znieruchomiał, wskazując na nią palcem, zbyt przejęty, by wydusić z siebie słowo.

– Och! To tylko manekin – powiedział hrabia.

– Nieprawdziwy, tak? Niech mnie kule biją! Niczym w muzeum Madame Tussauds.

Wykapany Holmes i ten jego szlafrok... Ale panie hrabio, co z tymi zasłonami?

– Do diabła, daj mi spokój z zasłonami! Tracimy czas, a mamy go niewiele. Przez ten kamień możemy trafić do więzienia.

– Prawda, do czorta!

– Powiedział, że pozwoli nam odejść, jeśli ujawnimy, gdzie ukryliśmy kamyk.

– Co? Mamy go oddać? Sto tysięcy funciaków?

– Albo jedno, albo drugie.

Merton podrapał się w krótko ostrzyżony czubek głowy.

– Jest tam sam. Załatwmy go. Jeśli światło jest zgaszone, nie mamy się czego obawiać.

Hrabia pokręcił głową na znak sprzeciwu.

– Ma broń, jest przygotowany na atak. Jeśli go zabijemy, trudno będzie nam stąd uciec. Poza tym bardzo możliwe, że przedstawił policji wszystkie dowody. Zaraz! Co to było?

Mężczyźni usłyszeli niewyraźny dźwięk dochodzący prawdopodobnie od strony okna. Poderwali się obaj na równe nogi, ale dookoła panowała cisza. W pokoju z całą pewnością nie było nikogo poza tą jedną dziwaczną postacią w fotelu.

– To pewnie na ulicy – rzekł Merton. – Szefie, tu szef jest od myślenia. Jeśli mordobicie nie wchodzi w grę, to już pan, hrabio, musi się martwić, jak nas z tego wyciągnąć.

– Zwodziłem już lepszych od niego – odparł hrabia. – Klejnot znajduje się w mojej sekretnej kieszeni. Zostawiając go, zbyt wiele bym ryzykował. Jeszcze dzisiaj mogę go wysłać z Anglii do Amsterdamu, gdzie przed niedzielą zostanie pocięty na cztery części. On nie wie nic o van Seddarze.

– Van Seddar miał wyjechać dopiero w przyszłym tygodniu.

– Tak miało być. Ale w obecnej sytuacji musi popłynąć pierwszym statkiem. Jeden z nas pójdzie teraz na Lime Street, żeby mu o tym powiedzieć.

– Ale nie przygotowaliśmy jeszcze podwójnego dna.

– Będzie musiał zaryzykować. Nie ma chwili do stracenia.

Ponownie zawiesił głos i w naturalny dla sportowca sposób popatrzył instynktownie w stronę okna, jakby przeczuwając zagrożenie. Ten cichy dźwięk z całą pewnością dochodził z ulicy.

– A jeśli chodzi o Holmesa – kontynuował – możemy go z łatwością oszukać. Widzisz, ten głupiec nie odda nas w ręce policji, dopóki nie będzie miał klejnotu. Obiecamy więc, że go oddamy. Wskażemy mu fałszywy trop, i zanim się zorientuje, że go oszukaliśmy, brylant będzie w Holandii, a my za granicą.

– To brzmi nieźle! – wykrzyknął Sam Merton z szerokim uśmiechem na twarzy.

– Idź i powiedz temu Holendrowi, żeby się szykował do podróży. Ja pogadam z naszym frajerem i udzielę mu fałszywych wyjaśnień. Powiem, że klejnot znajduje się w Liverpoolu. Do diabła! Ta zawodząca muzyka działa mi na nerwy. Zanim zorientuje się, że wcale go tam nie ma, kamień będzie za granicą, a my na oceanie. Podejdź tu, bo widać cię przez dziurkę od klucza. Oto klejnot.

– Dziwne, że hrabia nie boi się nosić go ze sobą.

– A gdzie byłby bardziej bezpieczny? Jeśli nam się udało wynieść go z Whitehall, ktoś inny mógłby zabrać go z mojego mieszkania.

– Niech na niego spojrzę.

Hrabia Sylvius popatrzył na wspólnika spode łba i zlekceważył wyciągniętą w jego kierunku brudną rękę.

– Boisz się, że go zabiorę? Słuchaj, panie hrabio, twoje zwyczaje zaczynają mnie już męczyć.

– Sam, nie obrażaj się. Nie możemy się teraz kłócić. Jeśli chcesz zobaczyć to cacko w pełnej okazałości, musimy podejść do okna. Oglądaj pod światło! Proszę.

– Dziękuję.

Jednym szybkim ruchem Holmes poderwał się z fotela, w którym wcześniej siedział manekin, chwycił drogocenny kamień i zacisnął go w jednej dłoni. W drugiej trzymał rewolwer i mierzył z niego w głowę hrabiego. Dwaj złoczyńcy cofnęli się, osłupiali.

Zanim przyszli do siebie, Holmes zdążył nacisnąć elektryczny dzwonek.

– Załatwmy to bez użycia przemocy, bardzo was proszę! Pomyślcie o przyszłości! Musicie wiedzieć, że znaleźliście się w sytuacji bez wyjścia. Na dole czeka już policja.

Oszołomienie hrabiego wzięło górę nad gniewem i strachem.

– Jak, do diabła...? – sapał.

– Pańskie zaskoczenie jest całkiem naturalne. Nie wie pan, że drugie drzwi w mojej sypialni prowadzą za tę kotarę. Domyślam się, że usłyszeliście, jak przenosiłem kukłę, ale szczęście było po mojej stronie. Przysłuchiwałem się waszej interesującej rozmowie, która z pewnością byłaby mniej szczera, gdybyście wiedzieli o mojej obecności.

Zrezygnowany hrabia wzruszył ramionami.

– Trzeba ci przyznać, Holmesie, że jesteś diabłem wcielonym.

– W każdym razie niedaleko mi do niego – odpowiedział Holmes, uśmiechając się uprzejmie.

Do ciężko myślącego Sama Mertona zaczęła stopniowo docierać prawda o sytuacji, w jakiej się znalazł. Teraz, gdy na schodach słychać było odgłosy ciężkich kroków, przerwał milczenie.

– Prawdziwy z pana policjant! – powiedział. – Te cholerne skrzypce, ciągle je słyszę.

– Ależ oczywiście – odpowiedział Holmes – ma pan rację. Posłuchajmy! Jakież to wspaniałe urządzenie te nowoczesne gramofony.

Do pokoju wbiegli policjanci, słychać było dźwięk zatrzaskiwanych kajdanek. Przestępców wyprowadzono do dorożki. Watson podszedł do Holmesa, by złożyć mu gratulacje. W końcu wieniec laurowy detektywa wzbogacił się o nowy listek. Rozmowę po raz kolejny przerwał niewzruszony Billy, który przyniósł tacę z wizytówką.

– Lord Cantlemere, sir.

– Poproś go, Billy. To szacowny arystokrata, reprezentuje sprawy najwyższej wagi – powiedział Holmes. – Znamienity i lojalny człowiek, ale raczej starej daty. Może powinniśmy go odpowiednio ukierunkować. Ośmielę się zaryzykować, wprowadzając nieco swobody do naszej rozmowy. Przypuszczam, nie ma pojęcia, co tutaj naprawdę zaszło.

W drzwiach pojawiła się szczupła postać o srogim obliczu, ozdobionym błyszczącymi czarnymi bokobrodami, przystrzyżonymi według mody panującej w środkowym okresie epoki wiktoriańskiej, które kłóciły się wyraźnie ze zgarbionymi plecami i niedołężnym chodem lorda. Mój przyjaciel podszedł do niego z uśmiechem na twarzy i uścisnął mu dłoń. Uścisk pozostał bez odpowiedzi.

– Jak się pan miewa, lordzie Cantlemere? Jest dosyć chłodno jak na tę porę roku, na szczęście, w domu jest ciepło. Pan pozwoli, wezmę jego palto.

– Nie, dziękuję, nie zamierzam go zdejmować.

Holmes nie dał za wygraną, przytrzymując lorda za rękaw.

– Niech się pan zgodzi! Mój przyjaciel doktor Watson z pewnością potwierdzi, że gwałtowne zmiany temperatury mogą być zdradzieckie dla zdrowia.

Jego lordowska mość z niecierpliwością wyswobodził się z uścisku.

– Czuję się doskonale, sir. Moja wizyta będzie krótka. Odwiedziłem pana, by sprawdzić, jak posuwają się sprawy w związku ze zleceniem, które sam sobie pan przydzielił.

– To bardzo trudne zadanie.

– Obawiałem się, że może pan mu nie sprostać. – W słowach i sposobie ich wypowiadania dało się wyczuć wyraźną drwinę. – Trzeba być świadomym granic własnych możliwości, panie Holmes. Dzięki tej wiedzy człowiek nie popada w samozachwyt.

– Zaiste czuję się zakłopotany.

– Nic dziwnego.

– Mam jeden problem. Może będzie pan w stanie mi pomóc?

– Dosyć późno prosi mnie pan o radę. Sądziłem, że jest pan samowystarczalny. Mimo to służę, oczywiście, pomocą.

– Lordzie Cantlemere, wiemy, jakie zarzuty postawimy złodziejom.

– Jeśli ich pan schwyta.

– Racja. Ale jak postąpić z osobą, która weszła w posiadanie ich łupu?

– Za wcześniej jest o tym teraz myśleć.

– Lepiej przygotować się zawczasu. Jak pan sądzi, jaki dowód mógłby ostatecznie pogrążyć taką osobę?

– Posiadanie klejnotu.

– Wtedy kazałby go pan aresztować?

– Z całą pewnością.

Holmes rzadko się śmiał, w tej chwili jednak Watson mógłby przysiąc, że pierwszy raz widzi przyjaciela, który z trudem powstrzymuje się, by parsknąć śmiechem.

– Cóż, sir, jest mi bardzo przykro, ale jestem zmuszony prosić inspektora, by pana aresztował.

Lord Cantlemere rozgniewał się do tego stopnia, że jego kościste policzki oblały płomienne rumieńce.

– Na zbyt wiele pan sobie pozwala, panie Holmes. Przez pięćdziesiąt lat pracy nikt mnie tak nie obraził. Mam wiele obowiązków, prowadzę niezwykle ważne sprawy i nie mam czasu ani ochoty na grubiańskie żarty. Szczerze mówiąc, zawsze wątpiłem w pańskie umiejętności i uważałem, że będzie lepiej dla sprawy, by zajęła się nią policja. Pańskie zachowanie potwierdza tylko moje obawy. Pan pozwoli, że się pożegnam.

Holmes w mgnieniu oka znalazł się między arystokratą a drzwiami.

– Chwileczkę, sir – rzekł. – Jeśli wyjdzie pan stąd z tym klejnotem, będzie to znacznie poważniejsze przewinienie niż teraz, gdy pan go jedynie chwilowo przetrzymuje.

– Nie będę tego tolerował! Proszę mnie wypuścić!

– Proszę włożyć rękę do prawej kieszeni swego palta.

– Co to ma znaczyć?

– Niech pan zrobi to, o co go proszę.

Po chwili osłupiały arystokrata stał, mrugając oczami i jąkając się, a w jego trzęsącej się dłoni spoczywał żółtawy klejnot.

– Jak to? To niemożliwe, panie Holmes!

– A jednak, lordzie Cantlemere! – krzyknął Holmes. – Mój stary przyjaciel na pewno potwierdzi, że mam zwyczaj czasami płatać figle oraz że upodobałem sobie odgrywanie dramatycznych scen wieńczących prowadzoną sprawę. Przyznaję, pozwoliłem sobie na wiele swobody, wkładając bezceremonialnie klejnot do pańskiej kieszeni na początku naszej rozmowy.

Starzec spoglądał to na brylant, to na uśmiechniętą twarz detektywa.

– Czuję się zdezorientowany. W rzeczy samej, jest to klejnot kardynała Mazariniego.

Jesteśmy panu dozgonnie wdzięczni, panie Holmes. Choć pana poczucie humoru, jak sam pan zresztą przyznał, jest nieco dziwaczne, i moment, który pan wybrał na żarty, również mało stosowny, jednak muszę oddać panu sprawiedliwość w związku z jego wspaniałymi umiejętnościami zawodowymi. Ale jak...

– Sprawa jest praktycznie zakończona, tyle że na ujawnienie szczegółów będzie pan musiał poczekać. Z całą pewnością, lordzie Cantlemere, przyjemność, jaką będzie pan czerpał, opowiadając w swoim kręgu o tym wspaniałym sukcesie, będzie dla pana niewielkim zadośćuczynieniem za mój żart. Billy, odprowadź jego lordowską mość i powiedz pani Hudson, że będę wdzięczny, jeśli jak najszybciej przygotuje obiad dla dwóch osób.

6 N. W. – północno-zachodnia część Londynu

Rozdział czwarty

 

Dom pod Trzema Daszkami

 
 

Mam wrażenie, że żadna z przygód, które przeżyliśmy wspólnie z Sherlockiem Holmesem, nie rozpoczęła się w tak dramatycznych okolicznościach, jak sprawa domu Pod Trzema Daszkami. Nie widziałem Holmesa od kilku dni i nie orientowałem się, w jakim kierunku zmierzała sprawa, którą od niedawna prowadził. Tego ranka był bardzo rozmowny. Usadowiłem się w nieco już wysłużonym fotelu stojącym obok kominka, a Holmes z fajką w ustach zajął miejsce naprzeciwko mnie. Wtedy właśnie przybył gość. Gdybym napisał, że wpadł do nas rozjuszony byk, byłoby to znacznie bardziej trafne określenie.

Drzwi otworzyły się z hukiem i do pokoju wtargnął potężny Murzyn. Gdyby nie jego gwałtowne zachowanie, z całą pewnością można byłoby potraktować go jako postać komiczną, miał bowiem na sobie krzykliwy surdut w szarą kratkę i łososiowy krawat. Jego szeroka twarz i płaski nos były wysunięte do przodu, a spojrzenie ponurych oczu, w których jarzył się płomień gniewu, kierował to na mnie, to na mojego przyjaciela.

– Który z panów to Sherlock Holmes? – zapytał.

Mój przyjaciel uniósł do góry fajkę. Na jego twarzy gościł leniwy uśmiech.

– To pan, tak? – rzekł nasz gość, okrążając stół. Był bardzo natarczywy. – Panie Holmes, nie mieszaj się pan w nie swoje sprawy. Niech każdy robi, co do niego należy. Rozumiemy się?

– Proszę sobie nie przerywać – odpowiedział detektyw. – Proszę mówić dalej.

– Mam mówić, tak? – warknął dzikus. – Inaczej będziesz pan śpiewał, jak się do pana dobiorę. Miałem już do czynienia z takimi typami jak pan i jak z nimi kończyłem, nie wyglądali na zadowolonych. Niech pan się temu dobrze przyjrzy!

Zamachał wielką, zaciśniętą w pięść dłonią przed nosem mego przyjaciela. Holmes obejrzał ją z wyrazem ogromnego zainteresowania.

– Czy ma pan taki charakter od urodzenia? – zapytał. – Czy stopniowo pan się taki stawał?

Być może lodowate spojrzenie gospodarza domu albo delikatne brzęknięcie pogrzebacza, który chwyciłem, sprawiły, że nasz gość nieco się uspokoił.

– Cóż, niech pan potem nie mówi, że go nie ostrzegałem – rzekł. – Mój przyjaciel interesuje się sprawą związaną z Harrow i nie życzy sobie, by pan się wtrącał. Jasne? Panie, nie jesteś pan od wymierzania sprawiedliwości, ja także nie jestem, ale jeśli się pan wtrącisz, to ja sie nim zajmę. Radzę o tym pamiętać!

– Już od jakiegoś czasu chciałem pana poznać – powiedział Holmes. – Nie poproszę, by pan usiadł, bo jego zapach jest dość przykry. Pan się nazywa Steve Dixie, mam rację? Był pan zawodowym bokserem?

– Zgadza się, i przekona się pan o tym osobiście, jeśli nadepnie mi na odcisk.

– Z pewnością jest to ostatnia rzecz, jakiej pan teraz potrzebuje – rzekł Holmes, wpatrując się w okropne usta gościa. – To chyba pana łączą z zabójstwem młodego Perkinsa przed barem w londyńskim Holborn. Już pan wychodzi?

Murzyn cofnął się kilka kroków, a jego twarz spochmurniała.

– Nie będę wysłuchiwał tych bzdur – odparł. – Co ja mam niby wspólnego z tym całym Perkinsem, panie Holmes? Trenowałem na ringu, gdy ten chłopak wpadł w tarapaty.

– Tak, tak, o tym właśnie opowie pan sędziemu – rzekł Holmes. – Od jakiegoś czasu obserwuję pana i niejakiego Barneya Stockdale’a...

– Na litość boską! To niech mi pan pomoże, panie Holmes.

– Wystarczy! Wynoś się pan stąd. Jak będę pana potrzebował, to go znajdę.

– Do widzenia. Mam nadzieję, że nie jest pan zły z powodu mojej wizyty?

– Nie będę się gniewał, jeśli powie mi pan, kto go nasłał.

– Nie ma problemu, to żaden sekret. Ten dżentelmen, o którym pan przed chwilą wspominał.

– A kto jest jego szefem?

– Nie mam pojęcia, panie Holmes. Powiedział mi tylko: „Steve, masz iść do pana Holmesa i powiedzieć mu, że jeśli mu życie miłe, to nie powinien się wtrącać w sprawę posiadłości w Harrow”. Tak właśnie było.

Nie czekając na dalsze pytania, nasz gość wypadł z pokoju jak z procy, prawie tak szybko, jak wszedł. Holmes strząsnął popiół z fajki, uśmiechając się pod nosem.

– Cieszę się, że nie musiałeś rozbić mu tej tępej łepetyny, Watsonie. Zauważyłem, jak majstrowałeś przy pogrzebaczu. Ale uwierz mi, to nieszkodliwy typ, takie porywcze dziecko, muskularne i głupawe, które bez trudu można zastraszyć, jak zresztą sam widziałeś. Jest jednym z członków gangu Spencera Johna i ostatnio odwalił dla niego sporo brudnej roboty, o czym opowiem w wolnej chwili. Jego bezpośredni przełożony Barney jest od niego bystrzejszy. Napadają, kradną, zastraszają i robią podobne rzeczy.

Przy okazji chcę się dowiedzieć, kto stoi na czele gangu.

– To dlaczego chcą zastraszyć ciebie?

– Chodzi o sprawę Harrow Weald. Właśnie zdecydowałem, że się nią zajmę, bo jeśli oni zadali sobie tyle trudu, żeby mnie od tego powstrzymać, to znaczy, że coś musi być w niej podejrzanego.

– A co to za sprawa?

– Miałem ci wyjaśnić, tylko przeszkodził mi ten komediant. Oto list od pani Maberley. Oczywiście, jeśli nie masz nic innego do roboty, to zatelegrafujemy do niej, a potem wyruszymy w podróż.

Wziąłem list do ręki i przeczytałem:

SZANOWNY PANIE HOLMES!

Ostatnio miały miejsce dziwne wypadki związane z moim domem i sądzę, że powinnam zasięgnąć pańskiej rady. Jutro cały dzień będę w domu. Mieszkam niedaleko stacji Weald. O ile sobie przypominam, mój zmarły mąż Mortimer Maberley był jednym z pierwszych pańskich klientów.

Z wyrazami szacunku, Mary Maberley

 

Na kopercie widniał adres: „Dom pod Trzema Daszkami, Harrow Weald”.

– Wiesz już wszystko! – rzekł Holmes. – A teraz, Watsonie, jeśli masz wolne popołudnie i możesz pojechać ze mną, powinniśmy się już zbierać.

Po niedługiej podróży pociągiem i jeszcze krótszej – powozem znaleźliśmy się na miejscu. Naszym oczom ukazała się stojąca na łące willa zbudowana z drewna i cegły. Trzy maleńkie daszki nad oknami znajdującymi się na wyższej kondygnacji były marnym uzasadnieniem nazwy domu. Za budynkiem znajdował się ponury zagajnik, w którym rosły niskopienne sosny. Mimo wyjątkowo zaniedbanego i przygnębiającego otoczenia dom wewnątrz był urządzony bardzo ładnie, a pani, która otworzyła nam drzwi, okazała się niezwykle sympatyczną staruszką o nienagannych manierach.

– Bardzo dobrze pamiętam pani męża, madame – rzekł Holmes – choć już wiele lat minęło od czasu, kiedy potrzebował mojej pomocy w jakiejś drobnej sprawie.

– Prawdopodobnie słyszał pan o moim synu Douglasie.

Holmes popatrzył na nią z nagłym zainteresowaniem.

– No proszę! To pani jest matką Douglasa Maberleya? Znałem go, oczywiście, cały Londyn go znał. Cóż za wspaniały człowiek! Gdzie przebywa obecnie?

– Nie żyje, panie Holmes! Pracował jako attaché w Rzymie, w zeszłym miesiącu zmarł na zapalenie płuc.

– Tak mi przykro. Śmierć nie pasuje do tak znakomitego człowieka. Nigdy dotąd nie poznałem nikogo, kto bardziej kochałby życie. Tętnił energią i żył bardzo intensywnie.

 

 

– Zbyt intensywnie, panie Holmes. To właśnie ten tryb życia go zniszczył. Pan go pamięta z czasów, gdy był jeszcze w świetnej formie. Nie widział pan, jaki stał się humorzasty, przygnębiony i wiecznie zamyślony. Miał złamane serce. W ciągu miesiąca mój chłopiec przeobraził się z wytwornego młodzieńca w zmizerowanego cynika.

– Miał romans? Chodzi o kobietę?

– Raczej o diabła w ludzkiej skórze. Ale nie po to panów zaprosiłam, żeby wspominać mojego biednego syna, panie Holmes.

– Razem z doktorem Watsonem jesteśmy do pani dyspozycji.

– Ostatnio miały tu miejsce bardzo dziwne wydarzenia. Mieszkam w tym domu już ponad rok, a ponieważ zależy mi na tym, by moje życie na emeryturze było spokojne, rzadko widuję się z sąsiadami. Trzy dni temu złożył mi wizytę mężczyzna, który podał się za agenta nieruchomości. Twierdził, że jego klient poszukuje właśnie takiego domu jak mój, i jeśli zgodzę się na sprzedaż, jest gotów zapłacić każdą cenę. Wydało mi się to dość dziwne, ponieważ obecnie w pobliżu wystawionych jest na sprzedaż kilka bardzo przyzwoitych domów, ale oczywiście zainteresowało mnie to, co powiedział mój gość. Cena, którą zaproponowała, była wyższa o pięćset funtów od kwoty, którą zapłaciłam. Od razu przystał na moją propozycję i poprosił, bym wyceniła także meble, gdyż jego klient chciałby odkupić całe wyposażenie. Niektóre z tych mebli przywiozłam ze sobą z poprzedniego domu i, jak panowie widzicie, są dosyć solidne, przedłożyłam więc okrągłą sumkę. Ponownie zgodził się od razu. Zawsze marzyłam o podróżach, a oferta była tak fantastyczna, że pomyślałam, iż te pieniądze zagwarantują mi życie na odpowiednim poziomie. Wczoraj człowiek ten przyjechał z przygotowaną umową. Na szczęście, pokazałam ją panu Sutro, prawnikowi mieszkającemu w Harrow, który powiedział: „To jest bardzo dziwny dokument. Czy jest pani świadoma, że podpisując go, nie będzie pani mogła wynieść niczego z tego domu, nawet rzeczy osobistych?”. Gdy mężczyzna wrócił wieczorem, wskazałam ten zapis w umowie i powiedziałam, że chciałam sprzedać jedynie meble. „Nie, proszę pani, wszystko” – odparł. „Moje ubrania też? I biżuterię?”. „No cóż, możemy ewentualnie pójść na drobne ustępstwa, jeśli chodzi o pani rzeczy osobiste. Ale bez naszej wiedzy nie może pani niczego zabrać. Mój klient jest bardzo liberalnym człowiekiem, ma jednak swoje kaprysy i lubi załatwiać interesy po swojemu. Albo wszystko, albo nic”. „Zatem nic z tego nie będzie” – odparłam. Pożegnaliśmy się, ale ta sprawa wydawała mi się do tego stopnia nietypowa, że...

W tym momencie pani Maberley zawiesiła nagle głos, bo Holmes uniósł dłoń, uciszając gospodynię. Następnie przeszedł przez pokój, otworzył z rozmachem drzwi i wciągnął za rękę do pokoju wysoką kobietę. Weszła z wielkimi oporami, wyglądała jak wielka dziwaczna gdacząca kura, siłą wyrwana ze swego kurnika.

– Proszę zostawić mnie w spokoju! Co pan wyrabia? – skrzeczała.

– Susan, co to ma znaczyć?

– Chciałam wejść, żeby zapytać, czy goście zostaną na lunch, a ten mężczyzna naskoczył na mnie.

– Przysłuchuję się jej od pięciu minut, ale nie chciałem przerywać pani frapującej opowieści. Czyżbyś była astmatyczką, Susan? Chyba nie nadajesz się do takiej pracy, twój oddech jest zbyt świszczący.

Susan zwróciła obrażoną i jednocześnie zdziwioną twarz w stronę swego oprawcy.

– Kim pan w ogóle jest i jakim prawem mnie tak traktuje?

– Chcę w twojej obecności zadać pani Maberley kilka pytań. Czy wspominała pani komuś, że zamierza prosić mnie o radę?

– Skądże, panie Holmes.

– Kto zaniósł na pocztę list zaadresowany do mnie?

– Susan.

– No właśnie. Susan, kogo powiadomiłaś o tym, że twoja pani wysłała do mnie list?

– To kłamstwo! Nikomu o tym nie mówiłam.

– Zdajesz sobie sprawę z tego, że astmatycy nie żyją długo, prawda? Nieładnie tak kłamać. Z kim sie kontaktowałaś?

– Susan! – krzyknęła gospodyni. – Wygląda na to, że jesteś zdradliwą kobietą.

Przypominam sobie, że widziałam, jak rozmawiałaś z kimś przez żywopłot.

– To moja sprawa – odburknęła służąca.

– A jeśli powiem ci, że był to Barney Stockdale? – odparł Holmes.

– Skoro pan wie, to po co pyta?

– Nie byłem pewien, ale teraz już jestem. Myślę, że za dziesięć funtów powiesz mi, kto jest szefem Barneya.

– To ktoś, kto za pańskie dziesięć funtów z łatwością zapłaci tysiąc.

– Zatem jest to zamożny dżentelmen. Widzę, że się uśmiechnęłaś, czyli chodzi o kobietę. Skoro już tyle udało mi się z ciebie wyciągnąć, to możesz także powiedzieć mi, jak brzmi jej nazwisko, zarobisz przy okazji tę dziesiątkę.

– Prędzej zobaczymy się w piekle, niż panu powiem!

– Susan! Jak ty się wyrażasz?!

– Wynoszę się stąd. Mam was wszystkich dosyć. Jutro przyślę kogoś po moje rzeczy. – Ruszyła w stronę drzwi.

– Żegnam cię, Susan. A na twoje dolegliwości najlepiej stosować nalewkę z opium... Ten gang – kontynuował Holmes poważnym tonem, gdy drzwi zamknęły się za rozzłoszczoną kobietą – prowadzi różne interesy. Proszę zobaczyć, jak zbliżyli się do pani. List przyszedł w kopercie ze stemplem, na którym widniała godzina dziesiąta. Susan szepnęła słówko Barneyowi, ten udał się do swego szefa i otrzymał dalsze instrukcje. Sam szef lub sama szefowa natomiast (biorąc pod uwagę uśmieszek Susan, gdy myślała, że nie znam prawdy, skłaniałbym się raczej ku temu drugiemu) szykuje plan. Czarny Steve zostaje wezwany i przynosi mi ostrzeżenie o jedenastej następnego ranka. Całkiem sprawna i szybka akcja.

– Ale czego oni chcą?

– To dobre pytanie. Kto mieszkał w tym domu przed panią?

– Ferguson, emerytowany kapitan żeglugi morskiej.

– Czy wiążą się z nim jakieś niezwykłe opowieści?

– Nic mi o tym nie wiadomo.

– Zastanawiam się, czy mógł tutaj coś zakopać. W dzisiejszych czasach skarby ukrywa się raczej w banku, a nie zakopuje w ziemi. Ale zawsze znajdzie się jakiś szaleniec, który załatwia sprawy po swojemu. Bez takich dziwaków świat byłby wyjątkowo nudny. Na początku myślałem, że zakopał coś cennego. Nie wiem tylko, po co wtedy zależałoby im na pani meblach? Może nie zdaje pani sobie sprawy z tego, że posiada oryginalny obraz Rafaela albo pierwsze wydanie sztuk Szekspira?

– Poza serwisem do herbaty znanej firmy Crown Derby nie mam niczego drogocennego.

– Zatem tajemnica ciągle pozostaje nierozwiązana. Dlaczego nie powiedzą otwarcie, o co chodzi? Jeśliby zależało im na tym serwisie do herbaty, mogliby go wykupić, a nie czatować na całe pani mienie. Tu raczej chodzi o coś, co pani posiada, ale nie zdaje sobie z tego sprawy; gdyby pani o tym wiedziała, nie chciałaby się tego pozbyć.

– Mnie też się tak wydaje – wtrąciłem.

– Doktor Watson zgadza się ze mną, więc mamy rozwiązanie.

– Ale cóż to takiego może być, panie Holmes?

– Zobaczmy, czy analizując tę sprawę i wykorzystując jedynie zdolności umysłu, dojdziemy do bardziej konkretnych wniosków. W tym domu mieszka pani od roku, zgadza się?

– Prawie od dwóch lat.

– Tym lepiej. Przez ten czas nikt pani nie niepokoił. Teraz nagle od kilku dni natrętnie czynią pani propozycje. Jaki z tego wniosek?

– To może oznaczać tylko tyle – powiedziałem – że cokolwiek to jest, znajduje się w tym domu od niedawna.

– Zgadzamy się ponownie – rzekł Holmes. – Pani Maberley, czy ostatnio pojawił się tu jakiś nowy przedmiot?

– W tym roku niczego nie kupowałam.

– Doprawdy! To niezwykle interesujące. Dopóki nie znamy wszystkich faktów, pozostaje czekać; zobaczymy, jak sprawy się rozwiną. Czy ten prawnik, o którym pani wspomniała, jest wystarczająco kompetentny?

– Pan Sutro? Jak najbardziej.

– Czy poza tą zdrajczynią Susan, która przed chwilą trzasnęła drzwiami, ktoś jeszcze dla pani pracuje?

– Owszem, młoda służąca.

– Proszę zapytać prawnika, czy nie mógłby spędzić tu kilku najbliższych nocy. Być może przyda się pani ochrona.

– Przed kim?

– A któż to wie? Ta sprawa wydaje się dość skomplikowana. Jeśli mam się dowiedzieć, czego oni tak naprawdę chcą, muszę zacząć poszukiwania z innej strony, dlatego postaram się dotrzeć do szefa bandy. Czy ten agent nieruchomości zostawił swój adres?

– Nie, tylko wizytówkę, na której oprócz nazwiska widnieje jego profesja: „HainesJohnson, aukcjoner i rzeczoznawca”.

– Nie sądzę, żebyśmy znaleźli go w książce telefonicznej. Uczciwi przedsiębiorcy nie ukrywają adresu swego biura. Proszę mnie o wszystkim informować. Zlecenie przyjmuję i zapewniam, że może pani liczyć na rozwiązanie zagadki.

Idąc do drzwi, Holmes, któremu nigdy nie umknąłby żaden, nawet najmniejszy szczegół, zwrócił uwagę na kilka kufrów i skrzyń stojących w kącie. Widniały na nich zawieszki.

– „Mediolan”, „Lucerna”. Przywieziono je z Włoch?

– To rzeczy mojego biednego syna.

– Jeszcze pani ich nie rozpakowała? Kiedy je dostarczono?

– W zeszłym tygodniu.

– Ale przecież mówiła pani..., cóż, to może być brakujące ogniwo. Czy wśród rzeczy syna jest coś wartościowego?

– To niemożliwe, panie Holmes. Mój biedny Douglas otrzymywał tylko niewielką pensję i roczną rentę. Cóż kosztownego mógłby mieć?

Holmes pogrążył się w zadumie.

– Proszę nie zwlekać, pani Maberley – powiedział w końcu. – Niech ktoś zaniesie te rzeczy do pani sypialni. Proszę jak najszybciej sprawdzić, co znajduje się w kufrach. Jutro powie mi pani, czy znalazła coś godnego uwagi.

Gdy wyszliśmy na zewnątrz, okazało się, że dom Pod Trzema Daszkami był pod obserwacją. Przechodząc obok wysokiego żywopłotu, zauważyliśmy ukrytego w ciemnościach na końcu alejki czarnoskórego boksera. Podeszliśmy do niego znienacka. W tym opustoszałym zakątku jego sylwetka wyglądała złowieszczo i posępnie. Mój przyjaciel złapał się za kieszeń.

– Szuka pan swojego pistoletu, panie Holmes? – zapytał zbir.

– Nie, flakonika z perfumami – odparł detektyw.

– Myśli pan, ze jest zabawny?

– Jeśli się za ciebie wezmę, to z pewnością nie będzie dla ciebie zabawne. Dziś rano cię ostrzegałem.

– Cóż, panie Holmes, przemyślałem to, co żeś pan mówił, mam już dosyć słuchania o tym Perkinsie. Jeśli mogę panu pomóc, to jestem skłonny do współpracy.

– No to powiedz, kto stoi za tą sprawą?

– Zaklinam się na wszystko! Panie Holmes, wcześniej mówiłem prawdę. Nie wiem. Dostaję instrukcje od mojego szefa Barneya, a poza tym nic nie wiem.

– Miej na uwadze, że pani, która tu mieszka, i to wszystko, co posiada, znajduje sie pod moją opieką. Pamiętaj o tym!

– Dobrze, panie Holmes. Będę pamiętał.

– Widzisz, Watsonie, przestraszyłem go, i teraz boi się o własną skórę – powiedział Holmes, kiedy oddaliliśmy się od domu. – Dlatego sądzę, że gdyby znał swego szefa, powiedziałby, kto nim jest. Dobrze się złożyło, że wiedziałem co nieco o gangu Spencera Johna i że Steve jest jednym z jego członków. Watsonie, to jest sprawa dla Langdale’a Pike’a, z którym właśnie zamierzam się zobaczyć. Być może to spotkanie otworzy mi oczy.

Tego dnia nie widziałem się już z Holmesem, ale mogę sobie wyobrazić, jak spędził czas. Langdale Pike był dla niego jak kolumna w gazecie, opisującej skandale towarzyskie. Ten dziwny apatyczny człowiek spędzał cały swój wolny czas, siedząc w oknie klubu przy St. James’s Street i obserwując towarzystwo. Mężczyzna ten zbierał i przekazywał dalej wszystkie londyńskie ploteczki. Mówiono, że co miesiąc inkasuje czterocyfrową sumkę za dostarczanie brukowcom pikantnych informacji, które zaspokajają ciekawość czytelników. Gdy tylko w mętnych głębinach Londynu podwodne wiry zaczynały się uaktywniać, natychmiast skrupulatnie to odnotowywał i wyciągał z dna na powierzchnię ukrytą tajemnicę. Holmes dyskretnie informował Langdale’a o pewnych sprawach, w zamian za co ten drugi odwdzięczał się, pomagając czasem detektywowi.

Gdy wczesnym rankiem następnego dnia spotkałem się z mym przyjacielem na Baker Street, jego zachowanie wskazywało na to, że sprawy toczą się w dobrym kierunku. Mimo to czekała na nas przykra niespodzianka. Objawiła się jako telegram o następującej treści:

Proszę natychmiast przyjechać. W nocy włamano się do domu klientki. Na miejscu jest policja. SUTRO.

 

Holmes zagwizdał.

– Punkt kulminacyjny dramatu nadszedł szybciej, niż się spodziewałem, ale nie jestem zdziwiony, bo całym interesem kieruje jakaś wyjątkowa postać, Watsonie. Poza tym czegoś się dowiedziałem. Pan Sutro to prawnik naszej klientki. Obawiam się, że popełniłem błąd, gdyż to ty powinieneś był zostać u niej na noc. Na tym człowieku najwyraźniej nie można polegać. Cóż, nie pozostaje nam nic innego, jak tylko po raz kolejny złożyć wizytę w Harrow Weald.

Stara posiadłość Pod Trzema Daszkami prezentowała się teraz inaczej niż poprzedniego dnia. Mała grupka gapiów zebrała się pod bramą ogrodu, podczas gdy inspektorzy policji szukali śladów na parapetach okien i między liśćmi geranium. W środku natknęliśmy się na starszego siwego dżentelmena, który przedstawił się jako prawnik, oraz żywiołowego inspektora o rumianej twarzy, który powitał Holmesa jak starego przyjaciela.

– Cóż, panie Holmes, wydaje mi się, że tym razem pana umiejętności się nie przydadzą. To tylko włamanie, z którym zwyczajni policjanci na pewno sobie poradzą. Wiedza specjalisty nie będzie tu potrzebna.

– Jestem przekonany, że sprawą zajmą się najlepsi ludzie – rzekł Holmes. – Twierdzi pan, że to tylko zwyczajne włamanie?

– Zgadza się. Wiemy, kto to zrobił i gdzie ich szukać. To sprawka gangu Barneya Stockdale’a, którego jednym z członków jest ten potężny Murzyn. Podobno się tu kręcili.

– Doskonale! Co zabrali?

– Raczej niewiele. Panią Maberley odurzono chloroformem, a dom... Proszę, oto i gospodyni we własnej osobie!

Klientka, którą poznaliśmy poprzedniego dnia, weszła do pokoju prowadzona przez niewysoką służącą o drobnej posturze. Wyglądała blado i mizernie.

– Pańska rada okazała się nad wyraz trafna, panie Holmes – rzekła ze smutnym uśmiechem na twarzy. – Niestety, nie posłuchałam jej! Nie chciałam kłopotać pana Sutro, więc zostałam bez opieki.

– Dopiero dziś rano usłyszałem, co się wydarzyło – dodał prawnik.

– Pan Holmes poradził mi, żebym poprosiła kogoś zaufanego, by towarzyszył mi w domu. Zignorowałam jego radę, i spotkała mnie za to kara.

– Wygląda pani wyjątkowo mizernie – powiedział Holmes. – Pewnie nie ma pani siły, by opowiedzieć, co się wydarzyło.

– Wszystko jest tu – rzekł inspektor, wyciągając pokaźny notes.

– Jeśli jednak pani czuje się na siłach, by...

– Niewiele mogę powiedzieć. Jestem przekonana, że otworzyła im drzwi ta niewdzięcznica Susan. Wygląda na to, że znali każdy zakamarek domu. Zanim przyłożono mi do twarzy chloroform, przez chwilę jeszcze kojarzyłam, co się dzieje, ale potem straciłam przytomność i nie wiem, jak długo to trwało. Gdy się obudziłam, u wezgłowia lóżka stał jakiś człowiek, a drugi podnosił się z klęczek z zawiniątkiem w dłoni, które znalazł wewnątrz jednego z kufrów mojego syna. Pozostałe skrzynie były pootwierane, wszędzie na podłodze leżały porozrzucane przedmioty. Próbowałam go schwytać.

– Wiele pani ryzykowała – rzekł inspektor.

– Uczepiłam się go kurczowo, ale zdołał się wyrwać, drugi z nich prawdopodobnie mnie uderzył, bo od tamtej chwili niczego już nie pamiętam. Moja służąca Mary usłyszała hałas i zaczęła krzyczeć przez okno. Przyjechała policja, ale łobuzy zdążyły umknąć.

– Co zabrali?

– Nie sądzę, żeby zginęły jakieś wartościowe przedmioty. Jestem pewna, że w kufrach mojego syna nie było niczego cennego.

– Czy zostawili jakieś ślady?

– Skrawek papieru. Musiałam go wyrwać człowiekowi, na którego się rzuciłam. Leżał pognieciony na podłodze. Słowa zostały napisane ręką mojego syna.

– A to znaczy, że nam się nie przyda – rzekł inspektor. – Gdyby tę notatkę napisał włamywacz...

– Racja! – rzekł Holmes. – Co za zdrowy rozsądek! Mimo to chciałbym zobaczyć tę kartkę.

Inspektor wyciągnął złożony papier z notatnika.

– Nic nie umknie mojej uwadze, nawet takie błahostki – powiedział nieco pompatycznie. – I to jest właśnie moja rada dla pana, panie Holmes. Dwadzieścia pięć lat pracy w zawodzie nie poszło na marne. Zawsze istnieje prawdopodobieństwo znalezienia odcisków palców.

Holmes przyjrzał się uważnie pomiętej kartce papieru.

– Jakie wyciągnął pan z tego wnioski, inspektorze?

– Wygląda jak zakończenie jakiejś dziwacznej powieści.

– W rzeczy samej, może się okazać, że będzie to zakończenie osobliwej opowieści – rzekł Holmes. – Zauważył pan numer zapisany na górze strony? Dwieście czterdzieści pięć. Gdzie zatem podziały się dwieście czterdzieści cztery pozostałe strony?

– Myślę, że zabrali je złodzieje. Tylko na co im to potrzebne!

– Czyż to nie dziwne, że włamywacze szukali akurat tego? Czy to panu coś mówi, inspektorze?

– Tak, sir, myślę, że dranie zabrali to, co mieli pod ręką. Życzę im szczęścia z takimi łupami.

– Dlaczego mieliby przetrząsać rzeczy mojego syna? – zapytała pani Maberley.

– Na dole nie znaleźli niczego cennego, więc spróbowali szczęścia na górze. Oto moje wnioski. Co pan o tym myśli, panie Holmes?

– Muszę to jeszcze dokładnie przemyśleć, inspektorze. Watsonie, podejdź, proszę, do okna.

Stojąc ramię w ramię, przeczytaliśmy tekst zapisany na kartce papieru. Zaczynał się w środku zdania i brzmiał następująco:

...twarz mocno krwawiła w miejscach ran ciętych i uderzeń, ale to nic w porównaniu z jego sercem, które krwawiło jeszcze mocniej, gdy spoglądał w oczy ukochanej osoby patrzące teraz na jego cierpienie i upokorzenie. Był gotów poświęcić dla niej swe życie. Kobieta śmiała się – naprawdę się śmiała! Gdy na nią popatrzył, była już tylko diablicą bez serca. To właśnie wtedy umarła miłość i narodziła się nienawiść. Człowiek musi mieć powód, by żyć. Jeśli tym powodem nie są już twe objęcia, moja pani, będzie nim moja zemsta i twoja zguba.

 

– Dziwna gramatyka! – powiedział Holmes z uśmiechem na ustach, oddając inspektorowi kartkę. – Zauważył pan, jak narracja nagle zmienia się z trzeciej osoby na pierwszą? Pisarz tak zatracił się we własnej opowieści, że stał się jej głównym bohaterem.

– To raczej mierna pisanina – rzekł inspektor, wkładając papier między kartki notesu. – A cóż to, pan wychodzi, panie Holmes?

– Moja obecność nie przyda się na nic, skoro sprawa trafiła w tak kompetentne ręce. Na marginesie, pani Maberley, zawsze marzyła pani o podróżach, prawda?

– Zgadza się, panie Holmes.

– Dokąd chciałaby pani pojechać. Do Kairu, na Maderę, Riwierę Francuską?

– Gdybym miała pieniądze, pojechałabym w podróż dookoła świata.

– No tak. Dookoła świata. Pozwolą państwo, że się pożegnam. Pewnie wieczorem jeszcze do pani napiszę.

Wychodząc, kątem oka ujrzeliśmy uśmiech na twarzy inspektora nieznacznie kiwającego głową: „Ci przemądrzali zwykle mają w sobie coś z szaleńców”. Taki sens miała prawdopodobnie mina malująca się na twarzy inspektora.

– Watsonie, nasza podróż zmierza ku końcowi – powiedział Holmes, gdy ponownie znaleźliśmy się w hałaśliwym centrum Londynu. – Najlepiej będzie, jeśli załatwimy tę sprawę od razu. Dobrze by było, gdybyś mi towarzyszył, bo interesy z panią Isadorą Klein lepiej prowadzić przy świadkach.

Dorożkarz żwawo wiózł nas w kierunku Grosvenor Square. Holmes nagle ocknął się z zamyślenia, w którym trwał od jakiegoś czasu.

– Watsonie, mam nadzieję, że cała ta sprawa już nie jest dla ciebie zagadką.

– Niestety, nie mogę tego powiedzieć. Wnioskuję jedynie, że właśnie zmierzamy w kierunku domu kobiety, która uknuła tę intrygę.

– Nie inaczej! Ale czy nazwisko Klein nic ci nie mówi? Niegdyś głośno było o jej zachwycającej urodzie. Nie było piękniejszej kobiety. Jest Hiszpanką, w jej żyłach płynie krew potężnych konkwistadorów, rodzina od wielu pokoleń rządzi w Pernambuco. Wyszła za mąż za podstarzałego przedsiębiorcę z Niemiec, niejakiego Kleina, handlującego cukrem, dzięki czemu obecnie jest najbogatszą i zarazem najpiękniejszą wdową pod słońcem. Po jego śmierci zaczęła zaspokajać własne zachcianki. Miała wielu kochanków, w tym Douglasa Maberleya, jednego z najwspanialszych młodzieńców w Londynie. Z tego, co mi wiadomo, nie był to jedynie przelotny romans. On nie należał do tych, co to skaczą z kwiatka na kwiatek. Był dumnym mężczyzną, który wiele potrafił dać, ale miał również wysokie oczekiwania. Ona zaś była niczym typowa bohaterka powieści, „bezlitosna piękna dama”. Gdy tylko zaspokoi swój kaprys, porzuca kochanka, a jeśli on, wiedziony uczuciem, nie chce przyjąć do wiadomości gorzkich słów, Isadora ma swoje sposoby, by dać mu do zrozumienia, że to koniec.

– Zatem to właśnie przytrafiło sie młodemu Douglasowi...

– Widzę, że zaczynasz łączyć fakty. Słyszałem, że niedługo ma wyjść za mąż za młodego księcia Lomond, który mógłby być jej synem. Matka jego wysokości może i nie przejmie się wiekiem swojej przyszłej synowej, ale ewentualny skandal to zupełnie inna sprawa, tego nie zniesie. O, proszę, jesteśmy na miejscu!

Dorożka zatrzymała się przed jedną z najwspanialszych narożnych kamienic w dzielnicy West End. Lokaj zachowujący się jak maszyna wziął od nas wizytówki i po chwili wrócił, informując, że pani nie ma w domu.

– Zatem poczekamy na nią – powiedział rozbawiony Holmes.

„Maszyna” zareagowała natychmiast.

– To, że pani nie ma w domu, oznacza, że nie ma jej dla panów – rzekł lokaj.

– Dobrze – odparł Holmes. – Zatem nie będziemy czekać. Bądź tak miły i przekaż swej pani tę wiadomość.

Na kartce wyrwanej z notesu nabazgrał kilka słów, po czym złożył ją i podał lokajowi.

– Co napisałeś, Holmesie? – zapytałem.

– Zadałem jedno pytanie: „W takim razie wybiera pani policję?”. Myślę, że to będzie dla nas przepustka.

Faktycznie, lokaj wrócił zdumiewająco szybko z informacją, że możemy wejść. Po chwili znaleźliśmy się w salonie rodem z baśni tysiąca i jednej nocy, obszernym i zachwycającym, pogrążonym w półmroku, z ustawionymi gdzieniegdzie lampami świecącymi na różowo. Gospodyni była w wieku, kiedy nawet najbardziej zachwycającej urodzie sprzyja półmrok. Gdy weszliśmy, z kanapy podniosła się dostojnie wysoka kobieta o idealnej figurze i twarzy, na której piękno zastygło niczym maska, a niezwykłe oczy, zdradzające hiszpański temperament, patrzyły na nas tak, jakby ich właścicielka chciała nas zabić.

– Co panowie sobie wyobrażają, co to za najście i oburzająca wiadomość? – zapytała, wskazując na kartkę.

– Nie sądzę, by wyjaśnienia były konieczne, madame. Zbyt sobie cenię pani inteligencję, by to tłumaczyć – choć muszę pani wyznać, że ostatnimi czasy nie jest pani w szczytowej formie, jeśli chodzi o inteligencję.

– Co pan ma na myśli, sir?

– Sądziła pani, że przestraszą mnie nasłani przez panią dranie i wycofam się z tej sprawy. Zapewne żaden człowiek w takiej sytuacji nie podjąłby się tego zadania, chyba że tak jak mnie pociągałoby go niebezpieczeństwo. Wychodzi zatem na to, że to dzięki pani zainteresowałem się sprawą młodego Maberleya.

– Nie mam pojęcia, o czym pan mówi. Co ja mam niby wspólnego z wynajętymi łobuzami?

Holmes, zniechęcony jej postawą, odwrócił się na pięcie.

– Najwidoczniej przeceniłem pani inteligencję. Do widzenia!

– Zaraz! Dokąd pan idzie?

– Do Scotland Yardu.

Nie pokonaliśmy nawet połowy drogi do drzwi, gdy pani Klein podbiegła i chwyciła Holmesa za rękę. W jednej chwili stalowe spojrzenie jej oczu złagodniało.

– Proszę, siadajcie, panowie. Porozmawiajmy. Czuję, że mogę być z panem szczera, panie Holmes. Wierzę, że jest pan dżentelmenem. Kobieta instynktownie potrafi to wyczuć. Potraktuję pana jak przyjaciela.

– Nie mogę obiecać, że odwzajemnię się tym samym, madame. Nie jestem przedstawicielem prawa, ale walczę z niesprawiedliwością wszelkimi środkami, na które mogę sobie pozwolić. Jestem gotów pani wysłuchać i wtedy postanowię, co dalej zrobię.

– Faktycznie, nie był to dobry pomysł, by grozić tak odważnemu człowiekowi jak pan.

– Naprawdę złym pomysłem było przyjęcie na siebie roli szefowej gangu łobuzów, którzy nie będą mieli skrupułów, by później panią szantażować lub wydać w ręce policji.

– Nie! To jest bardziej skomplikowane. Skoro już obiecałam, że będę z panami szczera, muszę wyznać, że żaden człowiek poza Barneyem Stockdalem i jego żoną Susan nie wie, kto wydaje rozkazy. A jeśli o nich chodzi, to współpracujemy już nie pierwszy raz... – Uśmiechnęła się, przechylając kokieteryjnie głowę.

– Rozumiem. Już wcześniej pani ich sprawdziła.

– To dobre psy gończe, bo nie szczekają.

– Wcześniej czy później takie zwierzęta kąsają rękę, która je karmi. Za to włamanie pójdą do więzienia. Policja już ich szuka.

– Z pokorą przyjmą każdą karę. Za to im płacę. Moje nazwisko nie będzie łączone z tą sprawą.

– Pod warunkiem, że ja pani nie wydam.

– Nie zrobi pan tego. Jest pan dżentelmenem. Nie wypada panu zdradzać tajemnic kobiety.

– Przede wszystkim proszę mi oddać ten rękopis.

Gospodyni roześmiała się głośno, podchodząc do kominka. Zamieszała pogrzebaczem w stercie popiołu.

– Na pewno pan tego chce? – zapytała.

Stała przed nami z szelmowskim wyzywającym uśmiechem, który wśród wszystkich kryminalistów, jacy stanęli na drodze Holmesa, był bez wątpienia najbardziej urokliwy. Dla mego przyjaciela sentymenty jednak nie istniały.

– Zatem pani los jest już przesądzony – rzekł ozięble. – Szybko pani działa, jednak tym razem posunęła się za daleko.

Pogrzebacz z hukiem uderzył o podłogę.

– Ale z pana twarda sztuka! – krzyknęła. – W takim razie wszystko panu opowiem, dobrze?

– Myślę, że sam mógłbym pani opowiedzieć tę historię.

– Wydaje mi się, że powinien pan popatrzeć na to moimi oczami, panie Holmes. Proszę ocenić tę sytuacje z punktu widzenia kobiety, której wszelkie życiowe ambicje stanęły pod znakiem zapytania. Czy należy mnie winić za to, że próbowałam bronić swoich interesów?

– To pani zapoczątkowała ten łańcuch zła.

– Zgadza się! Przyznaję! Kochany był chłopak z tego Douglasa, jednak nie wpisywał się zupełnie w moje plany. Chciał się ze mną ożenić, panie Holmes, a przecież był tylko biedakiem pochodzącym z niższych sfer. Nie rozumiał, że małżeństwo nie wchodziło w grę. Z czasem stał się nachalny. Wydawało mu się, że skoro ofiarowałam mu tak wiele, już zawsze będziemy razem, a ja będę należała tylko do niego. Nie mogłam tego tolerować. Musiałam zrobić wszystko, żeby to w końcu pojął.

– I dlatego wynajęła pani opryszków, którzy pobili go pod pani oknem?

– Niczego się przed panem nie ukryje. To prawda. Barney i jego ludzie poturbowali go, muszę przyznać, nawet dość poważnie. Czy pan wie, co on wtedy zrobił? Nie spodziewałam się, że dżentelmen postąpi w ten sposób. Opisał naszą historię. Mnie, oczywiście, przedstawił jako wilczycę, a siebie jako biedne jagnię. Przedstawił wszystkie szczegóły i choć zmienił nazwiska, to oczywistym jest, że w Londynie wszyscy świetnie wiedzieliby, o kogo chodzi. Co pan na to, panie Holmes?

– Cóż, miał do tego prawo.

– Chyba to włoskie powietrze dostało się do jego płuc, powodując typową dla mieszkańców tego kraju chęć dokonania okrutnej zemsty. Przysłał mi kopię książki, żebym, oczekując na jej publikację, przeżywała prawdziwe tortury. Jak twierdził, przygotował dwie kopie: jedną dla mnie, drugą dla wydawcy.

– Skąd pani wie, że wydawca nie otrzymał swojej kopii?

– Znam tego człowieka. Douglas już wcześniej pisał powieści. Dowiedziałam się, że nie przyszła żadna paczka z Włoch. Potem usłyszałam o nagłej śmierci mego byłego kochanka. Wiedziałam, że dopóki nie zniszczę rękopisu, mój honor jest zagrożony. Domyślałam się, że książka znajduje się wśród rzeczy Douglasa, a te z kolei na pewno zostaną odesłane jego matce. Wynajęłam gang. Susan została zatrudniona przez panią Maberley jako służąca. Chciałam załatwić tę sprawę uczciwie. Naprawdę. Zamierzałam odkupić od starszej pani dom wraz ze wszystkim, co się w nim znajduje. Zgodziłam się na kwotę, którą zaproponowała. Jednak gdy ten plan nie wypalił, byłam zmuszona sięgnąć po inne środki. Przyznaję, że obeszłam się z Douglasem zbyt surowo, i Bóg mi świadkiem, żałuję tego! Ale czyż mogłam postąpić inaczej, skoro moja przyszłość była zagrożona?

Sherlock Holmes wzruszył ramionami:

– Cóż, chyba jednak pani nie wydam, ale pod jednym warunkiem. Ile może kosztować podróż dookoła świata w luksusowych warunkach?

Kobieta popatrzyła na niego, zdziwiona.

– Czy pięć tysięcy funtów wystarczy?

– Wydaje mi się, że tak!

– Dobrze. Jestem pewien, że wypisze mi pani czek na taką kwotę, a ja dołożę wszelkich starań, by pani Maberley go otrzymała. Przyda jej się zmiana klimatu, jest jej pani to winna. A tak na przyszłość, moja droga – pomachał ostrzegawczo palcem przed nosem gospodyni – niech pani lepiej uważa! Dobrze pani radzę! Nie można wiecznie bezkarnie bawić się ostrymi narzędziami, bo w końcu pokaleczy pani swe delikatne dłonie.

Rozdział piąty

 

Wampirzyca z hrabstwa Sussex

 
 

Holmes uważnie przeczytał list, który dostarczono mu wieczorem, a następnie, ironicznie chichocząc, co w jego przypadku oznaczało wesoły śmiech, podał mi go.

– Widziałem już wiele, ale taka absurdalna mieszanka nowoczesności ze średniowiecznymi legendami, rzeczywistości i fantazji przekracza wszelkie granice – rzekł. – Co o tym sądzisz, Watsonie?

Przeczytałem, co następuje:

OLD JEWRY, nr 46, 19 listopada

 

 

w sprawie Wampirów

 

 

Szanowny Panie!

Dzisiaj nasz klient pan Robert Ferguson z firmy „Ferguson i Muirhead, dostawca herbaty” z Mincing Lane zwrócił się do nas z pytaniem dotyczącym wampirów. Jako że nasza firma zajmuje się oceną jakości maszyn, temat ten nie leży w obszarze naszych kompetencji, dlatego zasugerowaliśmy panu Fergusonowi, by złożył Panu wizytę i przedstawił wszystkie szczegóły sprawy. Ciągle pamiętamy o pańskim sukcesie w sprawie Matyldy Briggs.

 

 

Pozostajemy z szacunkiem.

Morrison, Morrison & Dodd

za pośrednictwem E. J. C.

 

– Matylda Briggs to niemłoda dziewczyna, Watsonie – rzekł Holmes, który przypomniał sobie tamtą sprawę. – To był statek. Miały tam miejsce wydarzenia, których bohaterem stał się ogromny szczur z Sumatry, ale na tę opowieść świat nie jest jeszcze gotowy. Co my wiemy o wampirach? Czy ten temat leży w obszarze naszych kompetencji? Wszystko jest lepsze od zastoju w interesie, choć wygląda na to, że zostaliśmy przeniesieni w świat baśni braci Grimm. Sięgnij, proszę, po moją kronikę, zobaczymy, co jest w rozdziale na literę W.

Pochyliłem się i podałem mu wielką księgę. Holmes położył ją sobie na kolanie i z wyrazem uwielbienia zaczął powoli przeglądać swoje dawne sprawy i kolekcję cennych informacji, zbieranych przez całe życie.

– Rejs statku „Gloria Scott” – przeczytał. – To była okropna sprawa. Chyba opisałeś ją, Watsonie, ale nie pogratulowałem ci efektu końcowego. „Victor Lynch, fałszerz”... Jadowity jaszczur, czyli heloderma. Doskonała zagadka! „Vittoria, piękność z cyrku”, „Vanderbilt i kasiarz”... Żmije. „Wigor i cud w Hammersmith”. No, no! Stara dobra księga! Nie ma nic lepszego! Posłuchaj tego, Watsonie. Wampiryzm na Węgrzech. O, i wampiry z Transylwanii.

Choć na początku z zapałem wertował kartki, po wnikliwym, aczkolwiek szybkim przestudiowaniu tomu rzucił go na ziemię, wyraźnie rozczarowany.

– To wszystko bzdury, Watsonie! Co mamy wspólnego z zombi, które spoczną w trumnach dopiero wtedy, gdy przebije się je na wylot kołkiem? To istne szaleństwo.

– Ale przecież wampir nie musi być nieboszczykiem, prawda? – zapytałem. – Może nim być też żywy człowiek. Czytałem, na przykład, o starszych osobach, które wysysają krew młodych ludzi, by w ten sposób odzyskać witalność.

– Masz rację, Watsonie. Zgadza się, wspomniano tu o tej legendzie. Ale czy mamy poważnie traktować podobne zlecenia? Członkowie naszej agencji detektywistycznej twardo stąpają po ziemi i tak ma zostać. Na świecie dzieje się wystarczająco dużo różnych spraw. Duchy to już naprawdę zbyt wiele. Obawiam się, że nie będziemy mogli potraktować pana Roberta Fergusona zbyt poważnie. Kolejny list napisał chyba on sam. Zobaczymy, co go trapi.

Wziął ze stołu drugi list, który odłożył, skupiając uwagę na czytaniu pierwszego listu. Na początku był wyraźnie rozbawiony, ale im dłużej czytał, uśmiech powoli znikał z jego twarzy, na której pojawił się teraz wyraz skupienia i zainteresowania. Kiedy skończył, siedział przez kilka chwil, zamyślony, trzymając arkusz koniuszkami palców. Wreszcie ocknął się z zadumy i odzyskał werwę.

– Rezydencja Cheesemana w Lamberley. Gdzie leży Lamberley, Watsonie?

– W hrabstwie Sussex, na południe od Horsham.

– To chyba niezbyt daleko? A ta posiadłość?

– Znam tamtejsze okolice, Holmesie. Jest tam pełno starych domów; ich nazwy wywodzą się od nazwisk ludzi, którzy przed wiekami je wybudowali. Jest dom Odleya, Harveya i Carritona. O nich samych nikt już nie pamięta, ale ich nazwiska przetrwały dzięki budynkom.

– No właśnie – powiedział chłodno Holmes. Jedną z wielu dziwacznych cech osobowości tego dumnego samowystarczalnego człowieka było to, że uważnie analizował nowe informacje w myślach, nie zwracając uwagi na osobę, która owe dane mu podsunęła.

– Zanim uporamy się z tą sprawą, nasza wiedza na temat posiadłości Cheesemana w Lamberley pogłębi się z całą pewnością. Tak jak myślałem, list napisał Robert Ferguson. Twierdzi, że jest twoim znajomym.

– Moim?

– Chyba powinieneś to przeczytać.

Podał mi arkusz papieru nad stołem. W nagłówku widniał wyżej wspomniany adres.

SZANOWNY PANIE HOLMES!

Moi prawnicy polecili, bym zasięgnął pańskiej rady, choć w rzeczy samej sprawa ta jest na tyle delikatna, ze trudno mi o niej pisać. Dotyczy mojego przyjaciela, w którego imieniu zwracam się do Pana.

Mniej więcej pięć lat temu poślubił on córkę peruwiańskiego kupca, którego poznał, prowadząc interesy związane z importem saletry. To była damą o wielkiej urodzie, ale jej pochodzenie i religia przyczyniły się do tego, że między nią a mężem powstało wiele różnic. Doprowadziło do osłabienia więzi między nimi. Jego miłość wypaliła się, a on sam zaczął uważać, iż ślub był błędem. Czuł, że w duszy jego żony istnieją zakamarki, do których nigdy nie uda mu się dotrzeć. Sytuacja była wyjątkowo nieprzyjemna, gdyż ona kochała go całym sercem i była mu całkowicie oddana.

Przejdę teraz do kwestii, którą szerzej objaśnię Panu, gdy się spotkamy. List piszę jedynie po to, by ogólnie nakreślić sytuację i wybadać, czy ta historia Pana zainteresuje.

Kobieta zaczęła przejawiać dziwne skłonności, zupełnie niepasujące do jej łagodnego usposobienia. Mój przyjaciel ma piętnastoletniego syna z poprzedniego małżeństwa. Jest to wyjątkowo czarujący wrażliwy chłopiec, niestety, pokrzywdzony przez los, jako że nieszczęśliwy wypadek, któremu uległ w dzieciństwie, uczynił z niego kalekę. Żonę mojego przyjaciela dwukrotnie przyłapano na tym, jak znęcała się beż żadnego powodu nad biednym młodzieńcem. Raz uderzyła go nawet kijem, i chłopiec ma teraz wielką bliznę na ręce.

Była to jednak drobnostka w porównaniu z tym, jak potraktowała swojego własnego syna, który nie skończył jeszcze roku. Mniej więcej miesiąc temu niańka zostawiła na chwilę dziecko samo w pokoju. Wróciła natychmiast, gdy tylko usłyszała głośny rozpaczliwy płacz niemowlęcia. Kiedy wbiegła do pokoju, zastała swoją pracodawczynię, pochyloną nad łóżeczkiem, która najwyraźniej wbiła zęby w szyjkę dziecka. Strużka krwi sączyła się z małej ranki na szyi. Opiekunka była tak przerażona, że chciała wezwać pana domu, jednak pani błagała, by tego nie robiła, obiecała jej nawet pięć funtów za milczenie. Sytuacja nie została nigdy wyjaśniona i szybko o niej zapomniano.

Zdarzenie to wywarło ogromne wrażenie na opiekunce; od tamtej chwili bacznie obserwowała swoją panią i nie spuszczała z oczu dziecka, które z całego serca kochała. Wydawalo jej się, że matka tylko czekała, aż dziecko pozostanie bez opieki. W dzień i w nocy niańka troszczyła się o malucha, a pani czaiła się jak wilk, który chce schwytać jagnię. Pewnie wydaje się to Panu mało wiarogodne, błagam jednak, by potraktował on tę historię bardzo poważnie, gdyż od niego zależy życie dziecka i zdrowie psychiczne ojca.

W końcu nadszedł ten koszmarny dzień, gdy dłuższe ukrywanie przed mężem dziwnego zachowania jego żony okazało się niemożliwe. Opiekunka nie wytrzymała napięcia, musiała zrzucić z siebie straszny ciężar, wyjawiając przerażającą prawdę. Podobnie jak Panu teraz mojemu przyjacielowi wydawało się, że to tylko jakieś koszmarne nieporozumienie. Sądził, że kobieta jest kochającą żoną oraz, pomijając zajście z pasierbem, kochającą matką. Dlaczego miałaby krzywdzić swoje własne dziecko? Powiedział opiekunce, że najwyraźniej musiało jej się to przyśnić, a jej podejrzenia to tylko niczym nie uzasadnione pomówienia. Ostrzegł ją także, że nie będzie tolerował oszczerstw rzucanych na jego małżonkę. Gdy tak rozmawiali, powietrze przeszył nagły płacz. Opiekunka wraz z panem domu pobiegli do pokoju dziecka.

Proszę sobie wyobrazić, co poczuł ten człowiek, gdy ujrzał własną żonę podnoszącą się z klęczek przy kołysce, a na szyjce dziecka i pościeli zauważył plamy krwi. Krzycząc przeraźliwie, chwycił żonę za głowę, skierował jej twarz do światła i zobaczył wokół jej ust czerwone krople. Bez wątpienia, wysysała krew z szyi tego biednego dzieciątka.

I tak to właśnie wygląda. Na obecną chwilę kobieta zamknęła się w swym pokoju. Nie znaleziono żadnego wytłumaczenia jej postępowania. Ojciec prawie postradał zmysły. Ani on, ani ja niewiele wiemy o wampirach. Byliśmy przekonani, że są jedynie potworami z opowieści z dalekich stron. Okazało się jednak, że można je spotkać w samym środku Anglii, w hrabstwie Sussex. Właśnie o tym chciałbym z Panem jutro porozmawiać. Czy możemy się spotkać? Czy wykorzysta Pan swe wyjątkowe umiejętności, by pomóc załamanemu człowiekowi? Jeśli to możliwe, uprzejmie proszę o nadanie telegramu pod adres posiadłości Cheesemana w Lamberley. Będzie to oznaczało, że przyjmie mnie Pan jutro o dziesiątej.

 

 

Łączę wyrazy szacunku

ROBERT FERGUSON

 

 

PS Wydaje mi się, że pański przyjaciel Watson grywał w rugby w drużynie Blackheath, kiedy ja trenowałem w Richmond. Są to jedyne referencje, które mogę panom przedstawić.

 

– Tak, teraz sobie przypominam – powiedziałem, odkładając list na stół. – Olbrzymi Bob Ferguson, najlepszy atakujący, jaki kiedykolwiek grał w drużynie Richmond. Miał wyjątkowo przyjemne usposobienie. To, że się tak przejmuje kłopotami przyjaciela, jest całkowicie do niego podobne.

Holmes popatrzył na mnie troskliwie i pokiwał głową.

– Nigdy nie rozgryzę cię do końca, Watsonie – powiedział. – Ukrywasz pokłady niezbadanych możliwości. Bądź tak dobry, wyślij telegram: „Z przyjemnością zbadamy pańską sprawę”. Zapisałeś?

– Jego sprawę?

– Nie możemy pozwolić, by myślał, że w naszej firmie pracują mało inteligentni ludzie. Oczywiście, że to jego sprawa. Zatelegrafuj i nie myśl o tym do jutra.

Następnego dnia punktualnie o dziesiątej Ferguson zapukał do naszych drzwi. Zapamiętałem go jako wysokiego szczupłego wygimnastykowanego mężczyznę, który, biegnąc, potrafił osiągnąć taką prędkość, że mógł bez problemów wyprzedzić zawodników przeciwnej drużyny. Nie ma nic bardziej przykrego niż widok wymizerowanego człowieka, który, gdy widziałem go po raz ostatni, był sportowcem w doskonałej formie u szczytu kariery. Niegdyś wspaniała sylwetka, zmarniała i zgarbiła się, a jasne włosy przerzedziły się. Obawiam się, że odniósł podobne wrażenie, patrząc na mnie.

– Serwus, Watsonie – powiedział. Jego głos brzmiał nadal donośnie. – Nie przypominasz tego młodzieńca, którego przerzuciłem przez linę i który wylądował w tłumie widzów w parku Old Deer. Domyślam się, że i ja się nieco zmieniłem. Postarzałem się przez te ostatnie dwa dni. Panie Holmes, z pańskiego telegramu wynika, że bezcelowe byłoby udawać, iż reprezentuję interesy osoby trzeciej.

– Bezpośrednia współpraca będzie z pewnością znacznie łatwiejsza – powiedział Holmes.

– Oczywiście, ma pan rację. Może pan sobie wyobrazić, w jak trudnym położeniu znalazłem się, opowiadając o kobiecie, którą powinienem otoczyć opieką. Co mogę począć? Mam pójść na policję i opowiedzieć tę całą historię? Za wszelką cenę muszę chronić dzieci! Czy to szaleństwo, panie Holmes, a może jakaś choroba? Czy w swojej karierze spotkał się pan z czymś podobnym? Na litość boską! Błagam o radę, bo naprawdę nie wiem już, co robić.

– Oczywiście, panie Ferguson. Proszę usiąść, wziąć się w garść i udzielić mi kilku konkretnych odpowiedzi. Zapewniam pana, że doskonale wiem, co robić, i jestem przekonany, iż znajdziemy rozwiązanie. Po pierwsze, proszę mi powiedzieć, jakie kroki pan podjął? Czy pańska żona przebywa w pobliżu dzieci?

– To bardzo ciepła kobieta, panie Holmes. Kocha mnie z całego serca i całą duszą jak nikt inny. Ale odkryłem jej straszliwy niewiarygodny sekret. Doszło do potwornej awantury. Jest to dla niej ogromny cios. Nie mogła wydobyć z siebie ani słowa. Nie reagowała na moje próby nawiązania kontaktu, patrzyła tylko dzikim wzrokiem, pełnym rozpaczy. Potem pobiegła do pokoju i zamknęła się w nim. Od tamtej chwili nie chce mnie widzieć. Ma pokojówkę Dolores. Zatrudniła ją, zanim się pobraliśmy. Dziewczyna jest raczej przyjaciółką mojej żony, a nie służącą. To ona zanosi jej jedzenie.

– Czyli w obecnej chwili dziecku nic nie grozi?

– Niańka, pani Mason, przysięgła, że w dzień i w nocy będzie przy małym. Ufam jej całkowicie. Martwię się za to o mego biednego Jacka, bo, jak pisałem, dwa razy go zaatakowała.

– Czy na ciele młodzieńca są rany?

– Nie, choć mocno uderzyła niewinnego kalekiego chłopca, dlatego tym straszniejszy wydaje się ten czyn. – Zmizerniała twarz Fergusona pojaśniała, gdy mówił o swym synu. – Na widok tego kochanego chłopca każde serce powinno zmięknąć. Gdy Jack był dzieckiem, zdarzył się wypadek, syn doznał urazu kręgosłupa. Mimo to ma złote dobre serce.

Holmes wziął ze stołu list, który otrzymał poprzedniego dnia, i zaczął go przeglądać.

– Kto jeszcze mieszka w tym domu, panie Ferguson?

– Od niedawna dwóch służących. Stajenny Michael także śpi w domu. I wszyscy pozostali: moja żona, ja sam, mój syn Jack, nasze niemowlę, Dolores i pani Mason.

– Czy długo znaliście się przed ślubem?

– Poznaliśmy się zaledwie kilka tygodni wcześniej.

– Od jak dawna jest przy żonie jej pokojówka Dolores?

– Od kilku lat.

– Zatem z całą pewnością zna charakter pańskiej żony lepiej niż pan?

– Myślę, że tak.

Holmes zanotował odpowiedź.

– Sądzę – powiedział – że bardziej przydam się w Lamberley niż tu. Tę sprawę muszę zbadać osobiście. Jeśli pani przebywa w swym pokoju, nasza obecność nie będzie jej drażniła ani sprawiała kłopotu. Oczywiście, zatrzymamy się w zajeździe.

Ferguson westchnął z ulgą.

– Miałem nadzieję, że pan tak uczyni, panie Holmes. O czternastej odchodzi pociąg z dworca Wiktoria, jeśli oczywiście odpowiada panu taka godzina.

– Naturalnie. To połączenie nam pasuje. Obecnie nie prowadzimy żadnych spraw. Mogę panu poświęcić całą swoją uwagę. Watson, oczywiście, jedzie z nami. Zanim rozpoczniemy działania, chciałbym upewnić się co do jednej, może dwóch kwestii. Rozumiem, ta nieszczęśliwa kobieta znęcała się nad obojgiem dzieci, czyli nad własnym dzieckiem i pańskim synem, zgadza się?

– Tak.

– Każde z nich jednak zaatakowała w inny sposób. Pańskiego syna pobiła.

– Pierwszy raz kijem, a potem po prostu rękami.

– Czy wyjaśniła w jakikolwiek sposób swoje zachowanie?

– Nie. Twierdziła jedynie, że go nienawidzi. Powtarzała to w kółko.

– Cóż, macochy często miewają uczucia, które powoduje specyficzny rodzaj zazdrości o zmarłą matkę pasierba. Czy ta dama jest z natury zazdrosna?

– Owszem, i to bardzo. Zazdrość ta przejawia się z mocą równą jej ognistej namiętnej miłości.

– Pański syn ma piętnaście lat i, jak na swój wiek, domyślam się, jest wyjątkowo dojrzały umysłowo, biorąc pod uwagę fakt, że pod względem fizycznym jego możliwości są znacznie ograniczone. Może on wyjaśnił jakoś te napaści?

– Twierdzi, że w niczym nie zawinił.

– Czy przed tym zdarzeniem przyjaźnili się?

– Nie, ich stosunki nigdy nie były zażyłe.

– Utrzymuje pan jednak, że chłopiec jest uczuciowy?

– Nie ma na świecie drugiego syna, który byłby tak oddany swemu ojcu. Moje życie to jego życie. Chłonie wszystko, co robię i mówię.

Holmes po raz kolejny zapisał coś w notatniku. Przez chwilę siedział, pogrążony w myślach.

– Zapewne trzymaliście sztamę, zanim ożenił się pan po raz drugi. Byliście ze sobą bardzo blisko, prawda?

– W rzeczy samej.

– Twierdzi pan, że chłopiec jest uczuciowy, więc na pewno zachował w pamięci swą matkę?

– Był jej bardzo oddany.

– Wygląda na niezwykle intrygującego młodzieńca. Proszę mi powiedzieć, czy te dziwaczne ataki na dziecko miały miejsce w tym samym czasie co napady na pańskiego starszego syna?

– Za pierwszym razem tak. Wydawało się, że jakby opętana obłędem, wyładowała na nich swój gniew. Za drugim razem tylko Jack był ofiarą ataku. Pani Mason nie zauważyła niczego niepokojącego u malucha.

– To komplikuje sprawę.

– Chyba nie do końca za panem nadążam, panie Holmes.

– To bardzo możliwe. Po sformułowaniu prowizorycznych teorii należy poczekać, aż czas lub kolejne zdarzenia przyczynią się do ich obalenia. Zły to zwyczaj, panie Ferguson, jednak ludzka natura bywa słaba. Obawiam się, że obecny tu pański stary znajomy przesadził nieco, chwaląc moje naukowe metody. W każdym razie mogę powiedzieć, że znajdziemy rozwiązanie pańskiego problemu. Proszę oczekiwać nas jutro na dworcu Wiktoria o czternastej.

Po typowym listopadowym dniu nadszedł ponury mglisty wieczór. Zostawiwszy bagaże w zajeździe Chequers w Lamberley, jechaliśmy długą i krętą gliniastą drogą, typową dla hrabstwa Sussex, aż w końcu dotarliśmy do odosobnionej starej wiejskiej posiadłości, w której mieszkał Ferguson. Ujrzeliśmy okazały budynek. Jego środkowa fasada pamiętała zamierzchłe czasy, skrzydła natomiast zostały odnowione. Na spadzistym dachu, wykonanym z lokalnego budulca, upstrzonym kępkami mchu, królowały dekoracyjne kominy w stylu Tudorów. Schody prowadzące do domu były mocno zniszczone, a stare płytki, którymi wyłożono ganek, obrazowały rebus, na który składały się wyobrażenia sera i człowieka, co miało nawiązywać do nazwiska budowniczego domostwa. Wewnątrz ciężkie dębowe belki podtrzymywały sufit, a nierówna podłoga w niektórych miejscach była mocno wypaczona. Ten rozpadający się budynek był przesiąknięty zapachem starości i zgnilizny.

Ferguson zaprowadził nas do wielkiego pokoju, znajdującego się w środkowej części domu. Na okazałym staromodnym kominku, osłoniętym żelazną kratą z 1670 roku, jak głosił napis, migotał ogień trawiący płonące drewno.

Rozejrzałem się po pokoju, który wypełniały przedmioty pochodzące z różnych epok i miejsc. Boazeria położona do połowy wysokości ściany mogła być pozostałością po nie za bardzo zamożnym właścicielu ziemskim, który postawił ten dom w XVII wieku. Pod samym sufitem wisiały na ścianach dekoracje, poniżej – świetnie dobrane nowoczesne akwarele, a tuż nad dębową boazerię powieszono na żółtym tynku wspaniałą kolekcję południowoamerykańskich talerzy i strzał, przywiezionych z całą pewnością przez Peruwiankę, która obecnie przebywała w pokoju na górze. Holmes wstał, by przyjrzeć im się uważnie. Wiodła nim wrodzona ciekawość, rodząca się w jego żądnym wiedzy umyśle. Wrócił na miejsce z głową pełną przemyśleń.

– Hej! – krzyknął. – Co jest!

W kącie pokoju w koszyku leżał spaniel. Teraz podszedł powoli do swego pana; widać było, że czynił to z trudem, niezgrabnie poruszając tylnymi łapami i powłócząc ogonem po ziemi. Polizał dłoń Fergusona.

– O co chodzi, panie Holmes?

– Ten pies. Co mu dolega?

– Nawet weterynarz nie wiedział. Jakiś rodzaj paraliżu. Podejrzewał zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Ale powoli z tego wychodzi. Niedługo wyzdrowieje, prawda Carlo?

Jakby na potwierdzenie tych słów nieruchomym ogonem psa wstrząsnął dreszcz. Co chwilę zerkał na któregoś z nas swym smutnym wzrokiem. Wiedział, że rozmawiamy o nim.

– Czy zapadł na tę chorobę nagle?

– W ciągu jednej nocy.

– Dawno?

– Mniej więcej cztery miesiące temu.

– Niewiarygodne. Nasuwa mi to pewne myśli.

– Skąd to zainteresowanie psem, panie Holmes?

– Potwierdza to moją wcześniejszą teorię.

– Na litość boską, panie Holmes, o czym pan myśli? Dla pana to jedynie intelektualna zagadka, dla mnie sprawa życia i śmierci. Moja żona to niedoszła morderczyni, moje dziecko jest w niebezpieczeństwie. Proszę nie postępować ze mną w ten sposób, panie Holmes. To zbyt poważna sprawa.

Niegdyś potężny zawodnik rugby cały drżał. Chcąc go uspokoić, mój przjaciel położył mu rękę na ramieniu.

– Obawiam się, że każde rozwiązanie będzie dla pana przykre, panie Ferguson – powiedział. – Postaram się jednak oszczędzić panu bólu. W tej chwili nie mogę zdradzić niczego więcej, mam jednak nadzieję, że zanim opuszczę ten dom, wszystko się wyjaśni.

– Na Boga, bardzo pana o to proszę! Jeśli panowie pozwolą, pójdę teraz do pokoju mojej żony, by sprawdzić, czy jest jakaś poprawa.

Nie było go kilka minut. Ten czas Holmes wykorzystał na ponowne studiowanie okazów wiszących na ścianie. Gdy gospodarz powrócił, na jego twarzy malował się wyraz przygnębienia, co oznaczało, że sytuacja nie uległa zmianie. Przyprowadził ze sobą wysoką szczupłą dziewczynę o smagłej twarzy.

– Dolores, herbata jest już gotowa – rzekł. – Dołóż wszelkich starań, by twoja pani miała wszystko, czego zapragnie.

– Ona bardzo chora – rozpaczała dziewczyna, patrząc z oburzeniem na swego pracodawcę. – Ona nie prosić o jedzenie. Ona bardzo chora. Ona potrzebować doktora. Ja przestraszona zostawać sama z nią, bez lekarza.

Ferguson spojrzał na mnie pytająco.

– Z radością pomogę.

– Czy twoja pani przyjmie doktora Watsona?

– Ja go zaprowadzić. Nie pytać o pozwolenie. Ona potrzebować lekarza. – Dolores była bardzo wzruszona.

– Chodźmy zatem natychmiast.

Poszedłem za rozdygotaną dziewczyną najpierw po schodach na górę, a następnie wiekowym ciemnym korytarzem. Na jego końcu znajdowały się masywne drzwi, przymocowane do żelaznej futryny. Ujrzawszy je, pomyślałem, że gdyby Ferguson chciał się dostać do pokoju żony siłą, przyszłoby mu to z nie lada trudnością. Pokojówka wyciągnęła z kieszeni klucz, włożyła do zamka i ciężkie dębowe deski zawieszone na starych zawiasach zaskrzypiały głośno. Wszedłem do środka, a pokojówka żwawo wślizgnęła się tuż za mną, zamykając drzwi na klucz.

Widać było od razu, że leżąca na łóżku kobieta ma wysoką gorączkę. Była na wpół przytomna, ale gdy wszedłem, otworzyła swe wielkie przepiękne oczy i popatrzyła na mnie z przerażeniem. Zobaczywszy obcego człowieka, odetchnęła z ulgą i opadła na poduszkę. Podszedłem do niej, wypowiadając kilka uspokajających zdań. Leżała nieruchomo, gdy badałem jej puls. Tętno było bardzo przyśpieszone, a wysoka temperatura wskazywała na atak jakiejś choroby. Odniosłem jednak wrażenie, że jej stan był raczej wynikiem załamania nerwowego.

– Ona leżeć tak jeden dzień, dwa dni. Ja bać się, ona umrzeć – powiedziała dziewczyna.

Gdy kobieta zwróciła ku mnie swą piękną twarz, zobaczyłem na jej policzkach silne wypieki.

– Gdzie jest mój mąż?

– Na dole, bardzo chciałby się z panią zobaczyć.

– Nie chcę go widzieć. Nie chcę go widzieć.

Zaczęła majaczyć.

– Wróg! Wróg! Co mam zrobić z tym diabłem?

– Czy mogę pani jakoś pomóc?

– Nie. Nikt mi nie pomoże. To koniec. Wszystko zniszczone. Wszystko na nic.

Najwidoczniej panią Ferguson prześladowały jakieś urojenia. Bob nie kojarzył mi się ani z wrogiem, ani z diabłem.

– Madame – powiedziałem – pani mąż bardzo ją kocha. Z całego serca ubolewa nad tym, co się wydarzyło.

Ponownie popatrzyła na mnie cudownym oczami.

– Kocha mnie. Tak. Ale czyż ja go nie kocham? Czy moja miłość nie jest na tyle silna, że jestem w stanie poświęcić swoje życie, żeby tylko nie złamać jego kochanego serca. Kieruje mną wielkie uczucie. A mimo to on źle o mnie myśli i mówi straszne rzeczy.

– Przepełnia go smutek, ale tak naprawdę niczego nie rozumie.

– Zgadza się, lecz powinien mi ufać.

– Nie chce go pani widzieć? – zapytałem.

– Nie. Nigdy nie zapomnę tych okropnych słów i wyrazu jego twarzy. Nie chcę go widzieć. Proszę już iść! Nie może mi pan pomóc. Proszę mu powiedzieć tylko jedną rzecz. Chcę być ze swoim dzieckiem. Mam do tego pełne prawo. Nie mam nic więcej do powiedzenia.

Odwróciła się do ściany i zamilkła.

Zszedłem na dół do pokoju, gdzie Ferguson i Holmes wciąż siedzieli przy kominku. Gospodarz miał markotną minę, gdy opowiadałem mu o wizycie w pokoju jego żony.

– Zanieść jej dziecko? – zapytał. – Skąd mogę mieć pewność, że jakiś dziwny impuls nie pokieruje nagle jej zachowaniem? Jak mam zapomnieć ten straszny widok, kiedy podniosła się z klęczek przy łóżeczku z krwią na wargach? – Zadrżał na wspomnienie tamtego wieczora. – Dziecko pozostanie z panią Mason. Tylko tam jest bezpieczne.

Ładna służąca – jedyne nowoczesne zjawisko w tym domu pełnym staroci – podała nam herbatę. Gdy nalewała ją do filiżanek, drzwi się otworzyły, i do pokoju wszedł bardzo przystojny młodzieniec. Miał jasną skórę i blond włosy. Kiedy ujrzał ojca, w jego radosnych błękitnych oczach pojawił się błysk wzruszenia i szczęścia. Podbiegł do niego i zarzucił mu ramiona na szyję tak, jak zwykle to czynią kochające dziewczynki.

– Tatusiu! – wykrzyknął. – Nie wiedziałem, że już wróciłeś do domu. Przywitałbym cię od razu po przyjeździe. Tak się cieszę, że jesteś!

Ferguson delikatnie wyswobodził się z objęć, lekko zakłopotany.

– Mój drogi chłopcze – powiedział troskliwie, poklepując jasnowłosą głowę. – Przyjechałem wcześnie, ponieważ moi przyjaciele pan Holmes i doktor Watson zgodzili się nas odwiedzić i spędzić z nami wieczór.

– Pan Holmes, ten detektyw?

– Tak.

Młodzieniec spojrzał na nas przenikliwym, a nawet, jak mi się wydawało, nieco wrogim spojrzeniem.

– A pańskie drugie dziecko, panie Ferguson? – zapytał Holmes. – Czy możemy je zobaczyć?

– Poproś panią Mason, żeby przyniosła małego – rzekł Ferguson. Chłopiec odszedł, dziwnie powłócząc nogami, co mój medyczny umysł zinterpretował jako skutek urazu kręgosłupa. Wrócił w towarzystwie wysokiej wychudzonej kobiety, niosącej w ramionach niezwykle urodziwe dziecko z czarnymi oczkami i złotymi włoskami, cudowne połączenie cech saksońskich i latynoskich. Wyglądało na to, że Ferguson jest do niego bardzo przywiązany, gdyż wziął je na ręce i czule przytulił.

– Jak ktokolwiek mógłby skrzywdzić takie maleństwo? – wyszeptał, patrząc na malutką czerwoną rankę na szyi cherubinka.

Wtedy właśnie spojrzałem na Holmesa i w jego oczach ujrzałem niezwykłe podekscytowanie. Niewzruszona twarz przypominała rzeźbę z kości słoniowej, przez moment jego spojrzenie było skupione na ojcu i dziecku, a teraz z ciekawością wpatrywał się w jakiś obiekt na przeciwległym końcu pokoju. Podążając za jego wzrokiem, zobaczyłem jedynie, że patrzy przez mokre od deszczu okno na ponury ogród. Choć okiennica zasłaniała połowę okna, i widok był ograniczony, z całą pewnością to właśnie na nim Holmes skupił całą swą uwagę. Następnie uśmiechnął się i ponownie zerknął na dziecko. Na pulchniutkiej szyjce widniała ranka. Sherlock bez słowa przyjrzał jej się uważnie. W końcu potrząsnął pomarszczoną piąstką, która migała mu przed nosem.

– Do widzenia, mały człowieczku. Twoje życie zaczęło się dość nietypowo. Nianiu, chciałbym z panią porozmawiać w cztery oczy.

Odeszli na bok i przez kilka minut żarliwie dyskutowali. Zdołałem jedynie usłyszeć ostatnie zdanie:

– Mam nadzieję, że wkrótce będzie pani mogła odetchnąć z ulgą. – Kobieta, która wyglądała na zimną i opanowaną, opuściła pokój z dzieckiem na rękach.

– Jaka jest pani Mason? – zapytał Holmes.

– Na pozór mało sympatyczna, jak panowie mogli zauważyć, ale ma złote serce i bardzo kocha to dziecko.

– Lubisz ją, Jack? – Holmes niespodziewanie zwrócił się do chłopca, którego ekspresyjna twarz spochmurniała: pokiwał przecząco głową.

– Jacky albo kogoś bardzo lubi, albo nie lubi wcale – powiedział Ferguson, obejmując syna ramieniem. – Na szczęście, ja należę do tej pierwszej grupy.

Chłopiec przymilał się i przytulał do piersi ojca. Ferguson delikatnie wydostał się z objęć.

– Zmykaj, mały Jacky! – powiedział, a jego kochające spojrzenie podążało za chłopcem, aż ten zniknął w korytarzu. – Panie Holmes – kontynuował – czuję, że ściągnąłem tu pana zupełnie niepotrzebnie, bo co pan może zdziałać? Jedynie złożyć mi wyrazy współczucia. Z pańskiego punktu widzenia sprawa ta na pewno jest wyjątkowo delikatna i skomplikowana.

– Delikatna jest z całą pewnością – rzekł mój przyjaciel, radośnie się uśmiechając. – Ale aż do tej chwili nie byłem świadom, jak bardzo jest złożona. Mogłem rozwiązać ją tylko dzięki metodzie dedukcji, kiedy jednak teorię krok po kroku potwierdzają liczne, nie związane ze sobą wydarzenia, wtedy to, co subiektywne, staje się obiektywne. W zasadzie miałem już gotowe rozwiązanie, zanim opuściliśmy dom przy Baker Street, a potwierdziłem je tutaj dzięki wnikliwej obserwacji.

Ferguson podparł zmarszczone czoło swą wielką dłonią.

– Na litość boską, Holmes – rzekł zachrypniętym głosem – jeśli odkrył pan prawdę, proszę nie trzymać mnie dłużej w niepewności. Jak mam to wytrzymać? Co mam począć? Nie obchodzi mnie to, jak pan doszedł do swoich wniosków, pod warunkiem, że osiągnął pan cel.

– Oczywiście, jestem panu winien wyjaśnienia i wkrótce je panu przedstawię. Ale proszę pozwolić mi załatwić tę sprawę po swojemu. Czy pani może nas przyjąć, Watsonie?

– Jest chora, ale mówi całkiem sensownie.

– Dobrze. Tylko w jej obecności możemy ujawnić rozwiązanie zagadki. Pójdźmy zatem do niej.

– Ona nie chce mnie widzieć – westchnął Ferguson.

– Wręcz przeciwnie – rzekł Holmes. Na kartce papieru nabazgrał kilka słów.

– Ciebie na pewno wpuszczą, Watsonie. Bądź tak dobry i zanieś pani ten liścik.

Ponownie udałem się na górę i wręczyłem kartkę Dolores, która ostrożnie otworzyła drzwi. Po chwili z wewnątrz dobiegł mnie krzyk, pełen radości i jednocześnie zdumienia. Dolores wyjrzała z pokoju.

– Ona ich przyjmie i będzie słuchać – rzekła.

Poprosiłem na górę Fergusona i Holmesa. Gdy weszliśmy do pokoju, pan domu postąpił kilka kroków naprzód w kierunku swej żony, lecz ona powstrzymała go uniesioną ręką. Opadł na fotel, a Holmes, uprzednio kłaniając się damie, która spoglądała na niego szeroko otwartymi ze zdumienia oczami, usadowił się obok niego.

– Myślę, że obejdziemy się bez Dolores – powiedział Holmes. – Ale oczywiście, madame, jeśli życzy pani sobie, by została, nie widzę przeszkód. Panie Ferguson, jestem bardzo zajęty, przyjmuję wiele zleceń, dlatego moje metody muszą być bezpośrednie, i dobrze, jeśli stosunkowo prędko przynoszą efekty. Szybkie chirurgiczne cięcia są najmniej bolesne. Najpierw pana uspokoję. Pańska żona ma dobre serce i kocha pana, lecz jest bardzo chorą kobietą.

Ferguson radośnie wyprostował się w fotelu.

– Jeśli przedstawi pan dowody, stanę się pańskim dłużnikiem po wsze czasy.

– Zaraz to zrobię, jednak niestety, nie obędzie się bez przykrych niespodzianek. Ukłuję pana w serce z innej strony.

– Trudno, nie obchodzi mnie to, jeśli tylko oczyści pan moją żonę z tych strasznych zarzutów. Poza tym absolutnie nic innego się nie liczy.

– Opowiem panu zatem, jak przebiegał proces mojego rozumowania, gdy byliśmy na Baker Street. Myśl, że chodzi o wampira, była dla mnie absurdalna. W Anglii, w świecie kryminalnych występków, nie ma dla nich miejsca. Z drugiej strony poznaliśmy z pana opowiadania szczegóły tej historii. Wokół ust żony wstającej z klęczek przy łóżeczku dziecka wyraźnie widział pan krew.

– Zgadza się.

– Nie przyszło panu do głowy, że przykładając usta do rany na szyi dziecka, miała inny powód, niż wyssanie jego krwi? Czyż nie było w historii królowej, która ssała ranę, by wyciągnąć z organizmu truciznę?

– Truciznę?

– Dom ten pełen jest przedmiotów pochodzących z Ameryki Południowej. Domyślałem się, że muszą być też strzały, zanim zobaczyłem je na własne oczy. Mogło się okazać, że źródło trucizny było inne, ale taka była moja pierwsza myśl. Niewielki pusty kołczan i łuk, które tu zobaczyłem, to właśnie akcesoria, których się spodziewałem. Dla dziecka ukłucie taką strzałą unurzaną w kurarze lub innej szatańskiej substancji oznaczałoby rychłą śmierć, gdyby trucizna nie została wyssana.

– Moją uwagę zwrócił również pies! Gdyby ktoś planował wykorzystanie takiej trucizny, z pewnością najpierw wypróbowałby ją, by sprawdzić, czy nadal posiada moc. Choć w tej historii nie przewidziałem udziału psa, był on kolejnym elementem układanki. Czy teraz pan rozumie? Pańska żona bała się, że atak wkrótce nastąpi. Widziała przebieg zdarzenia i uratowała swoje dziecko, mimo to lękała się powiedzieć panu prawdę, gdyż wiedziała, jak bardzo kocha pan syna, a taka wiadomość złamałaby panu serce.

– Jacky!

– Obserwowałem jego twarz, gdy przytulał pan niemowlę. Na tle zamkniętej okiennicy odbijała się wyraźnie w szybie. W jego oczach ujrzałem ogromną zazdrość i głęboką nienawiść, jakie na twarzy człowieka widuje się niezmiernie rzadko.

– Mój Jacky!

– Musi pan spojrzeć prawdzie w oczy, panie Ferguson! Sytuacja jest o tyle przykra, że to wypaczona miłość do pana oraz maniakalne wyolbrzymione uwielbienie, jakim prawdopodobnie obdarzała go matka, są przyczyną jego zachowania. Dusza jest przepełniona nienawiścią do tego pięknego dziecka, którego zdrowie i uroda stanowią tak wielki kontrast z jego fizyczną ułomnością.

– Dobry Boże! To niewiarygodne!

– Madame, czy mówię prawdę?

Kobieta szlochała, ukrywając twarz w poduszkach. Teraz zwróciła się do męża.

– Jak mogłam ci powiedzieć, Bob? Wiedziałam, że byłby to dla ciebie straszny cios. Wolałam poczekać, aż się dowiesz z innych ust. Uradowałam się, gdy ten dżentelmen, który najwidoczniej włada magicznymi mocami, napisał, że wie o wszystkim.

– Zalecałbym wysłanie panicza Jacky’ego na roczny rejs statkiem – rzekł Holmes, wstając z krzesła. – Jedno jest dla mnie nadal niejasne, madame. Rozumiemy pani ataki na młodzieńca. Cierpliwość matki ma swoje granice. Jak jednak mogła pani zostawić swoje dziecko na te kilka dni?

– Pani Mason o wszystkim wiedziała.

– Tak właśnie myślałem.

Ferguson stał przy łóżku z wyciągniętymi drżącymi rękami, usiłując coś powiedzieć zdławionym z rozpaczy głosem.

– Myślę, że na nas już czas, Watsonie – wyszeptał Holmes. – Wyprowadźmy z pokoju tę niezmiernie oddaną Dolores, weź ją pod jedno ramię, ja wezmę pod drugie. Teraz – dodał, zamykając drzwi – powinniśmy zostawić tych dwoje w spokoju, by mogli wyjaśnić sobie kilka kwestii.

Znalazłem jeszcze jedną notatkę dotyczącą tej sprawy. List, który Holmes napisał w odpowiedzi na ten, od którego zaczęło się niniejsze opowiadanie. Jego treść jest następująca:

BAKER STREET, 21 listopada

W sprawie wampirów

 

 

Szanowny Panie!

W odpowiedzi na pański list z 19 listopada śpieszę donieść, że przyjrzałem się sprawie pana Fergusona z firmy „Ferguson i Muirhead, dostawca herbaty” z Mincing i udało mi rozwiązać się ją pomyślnie. Dziękując za państwa rekomendację, pozostaję z szacunkiem

SHERLOCK HOLMES.

 

Rozdział szósty

 

O trzech panach Garrideb

 
 

Wydarzenia, o których mowa, są zarówno komedią, jak i dramatem. Jednego mężczyznę kosztowały utratę zmysłów, mnie trochę krwi, a ktoś jeszcze popadł z ich powodu w konflikt z prawem. Mimo to znalazło się też kilka zabawnych elementów. Lepiej będzie, jeśli czytelnicy ocenią to sami.

Bardzo dobrze pamiętam datę, bo działo się to w tym samym miesiącu, gdy Holmes odmówił przyjęcia tytułu szlacheckiego za rozwiązanie zagadki, którą być może pewnego dnia opiszę. Na razie nie jest to możliwe, albowiem nigdy nie ujawniam spraw niezakończonych, gdyż jako wspólnik i powiernik Holmesa czuję się w obowiązku dopilnować, aby na światło dzienne nie wydostały się ich żadne szczegóły. Z łatwością mogę za to ustalić daty datę: ostatnie dni czerwca 1902 roku, wkrótce po zakończeniu II wojny burskiej. Tego ranka po kilku dniach spędzonych w łóżku, co było jego zwyczajem, Holmes pojawił się z radosnym błyskiem w swych szarych srogich oczach, trzymając w dłoni urzędowy dokument.

– Nadarzyła się okazja, by co nieco zarobić, przyjacielu Watsonie – powiedział. – Mówi ci coś nazwisko Garrideb?

Odpowiedziałem, że zupełnie nic.

– No to jeśli znajdziesz mężczyznę, który tak się nazywa, będziesz miał w kieszeni fortunę.

– Co przez to rozumiesz?

– To długa historia, niepozbawiona zabawnych wątków. Choć od dawna badamy złożoność ludzkiej natury, nie spotkałem się jeszcze z tak wyjątkowym przypadkiem. Niedługo odwiedzi nas pewien mężczyzna, wtedy wyjaśnię, o co chodzi. Tymczasem poszukajmy tego nazwiska.

Książka telefoniczna leżała na stole obok mnie, przerzuciłem kilka stron, nie licząc, że uda się coś znaleźć. Jednak z zaskoczeniem odkryłem, że to dziwaczne nazwisko znajduje się dokładnie tam, gdzie być powinno. Wydałem okrzyk triumfu:

– Proszę bardzo, Holmesie! Jest!

Mój przyjaciel sięgnął po książkę.

– „Garrideb N., Little Ryder Street, 136, West End” – przeczytał. – Muszę cię, niestety, rozczarować, gdyż to chodzi o naszego dzisiejszego gościa. Taki adres widniał na kopercie, w której przyszedł list. Szukamy jeszcze jednego do kompletu.

Pani Hudson weszła, niosąc na tacy wizytówkę. Wziąłem ją do ręki i przeczytałem.

– O wilku mowa! – wykrzyknąłem, zdumiony. – Właśnie odwiedził nas pan Garrideb o imieniu John, radca prawny, Moorville, Kansas, USA.

Holmes zerknął na wizytówkę z uśmiechem na twarzy.

– Obawiam się, że czeka ciebie jeszcze jeden wysiłek, Watsonie – powiedział. – Dżentelmen, który właśnie przyszedł, również jest wplątany w tę sprawę, choć absolutnie nie spodziewałem się jego wizyty dzisiaj. Posiada on jednak pewne informacje, które będą mi potrzebne.

Po chwili pan John Garrideb, radca prawny, wszedł do pokoju. Był niskim, mocno zbudowanym człowiekiem o zdrowej twarzy, okrągłej i gładko ogolonej, charakterystycznej dla Amerykanów, zawodowo zajmujących się reprezentowaniem interesów innych ludzi. Jego uśmiechniętą pucołowatą twarz cechował młodzieńczy wygląd. W jasnych bystrych oczach było coś frapującego; można z nich było wyczytać niezwykle bujne życie wewnętrzne i kotłujące się myśli. Miał amerykański akcent, ale sposób, w jaki mówił, nie różnił się wcale od londyńskiej angielszczyzny.

– Pan Holmes? – popatrzył pytająco na nas obu. – Ach tak! Na zdjęciach jest pan nawet do siebie podobny, jeśli mogę zauważyć. Zapewne dostał pan list od mężczyzny o takim samym nazwisku jak moje, pana Nathana Garrideba, mam rację?

– Proszę usiąść – rzekł Holmes. – Wydaje mi się, że powinniśmy porozmawiać. – Wyjął kilka kartek papieru. – Zapewne mam przyjemność z panem Johnem Garridebem, o którym była mowa w dokumencie? W Anglii przebywa pan już od dłuższego czasu, prawda?

– Skąd takie przypuszczenie, panie Holmes?

Nagle w jego żywych oczach pojawiła się podejrzliwość.

– Jest pan ubrany zgodnie z obowiązującą obecnie w Anglii modą.

Pan Garrideb zaśmiał się nienaturalnie.

– Czytałem o pańskich sztuczkach, panie Holmes, nie spodziewałem się jednak, że pewnego dnia wypróbuje je pan na mnie. Jaki element stroju mnie zdradził?

– To oczywiste: krój płaszcza i czubki butów.

– Cóż, nie sądziłem, że taki ze mnie Brytyjczyk. Przyjechałem tu w interesach już jakiś czas temu, i ma pan rację, prawie cały swój ubiór kupiłem w Londynie. Ale myślę, że pan ceni swój czas, a my spotkaliśmy się nie po to, by dyskutować o wzorze na moich skarpetkach. Przejdźmy zatem do dokumentu, który pan trzyma w dłoni.

Zachowanie Holmesa nieco wzburzyło naszego klienta, co spowodowało, że wyraz jego pucołowatej twarzy stał się znacznie mniej przyjazny.

– Cierpliwości, panie Garrideb! – rzekł mój przyjaciel uspokajającym tonem. – Doktor Watson z pewnością potwierdzi, że te moje delikatne dygresje często wnoszą wiele do sprawy. Dlaczego pan Nathan Garrideb nie przyjechał razem z panem?

– Nie wiem, dlaczego w ogóle wciągnął pana w tę sprawę – odparł gość, wybuchając gniewem. – Co, u licha, ma pan z tym wspólnego? Nagle okazuje się, że jeśli dwóch dżentelmenów załatwia między sobą interesy, jeden z nich zasięga rady detektywa! Widziałem się z nim dziś rano i przyznał się do tego, co uczynił, stąd też moja wizyta. Nie zmienia to jednak faktu, że czuję się źle z tego powodu.

– Nie wspomniał o panu w liście, panie Garrideb. Wyraził jedynie nadzieję, że z moją pomocą uda się doprowadzić sprawę do końca, na czym, jak mniemam, zależy również panu. Pan Nathan wie, że mam możliwość zdobycia pewnych informacji, i dlatego uważam za całkiem naturalne, iż zwrócił się do mnie o pomoc.

Zagniewana twarz gościa powoli się rozpogodziła.

– Cóż, to ukazuje naszą sprawę w zupełnie innym świetle – powiedział. – Gdy podczas naszego porannego spotkania poinformował mnie, że zwrócił się do detektywa, poprosiłem o pański adres i natychmiast przyjechałem. Nie chcę, by w moje prywatne interesy mieszała się policja. Nic się jednak nie stanie, jeśli pan pomoże nam odszukać pewnego mężczyznę.

– Właśnie to zamierzam zrobić – rzekł Holmes. – Skoro pan tu jest, będę wdzięczny, jeśli usłyszymy pańską wersje wydarzeń. Mój przyjaciel nie poznał jeszcze szczegółów tej sprawy.

Pan Garrideb popatrzył na mnie niezbyt przychylnym wzrokiem.

– Czy jego też trzeba w to mieszać? – zapytał.

– Zwykle pracujemy razem.

– Zatem nie ma powodów, by cokolwiek zatajać. Postaram się jak najszybciej streścić panom tę historię. Gdybyście pochodzili z Kansas, nie musiałbym wyjaśniać, kim był Alexander Hamilton Garrideb. Zbił on fortunę, zajmując się sprzedażą nieruchomości i grywając na giełdzie w Chicago. Następnie kupił za uzyskane w ten sposób pieniądze tyle ziemi, że gdyby połączyć ze sobą wszystkie działki, powstałby obszar wielkości jednego z waszych hrabstw. Należy do niego cały teren wzdłuż rzeki Arkansas na wschód od Fort Dodge i wszystko, co się na nim znajduje: pastwiska, lasy, pola, ziemie o wysoko zmineralizowanej glebie i inne użytki, które roztropnemu właścicielowi mogą przynieść duży zysk. Alexander Garrideb nie miał przyjaciół ani krewnych, a jeśli nawet i była jakaś rodzina, to nigdy o niej nie słyszałem. Człowiek ten szczycił się swym nietypowym nazwiskiem. I tu nasze drogi się skrzyżowały. Studiowałem prawo w mieście Topeka. Pewnego dnia odwiedził mnie starzec, który był niezwykle podekscytowany spotkaniem z osobą noszącą takie samo jak on nazwisko. To był jego kaprys, za wszelką cenę chciał odnaleźć innych Garridebów. „Odszukaj jeszcze jednego!” – prosił. Odparłem, że mam na głowie wiele spraw i nie chcę poświęcić życia na włóczenie się po świecie i szukanie ludzi o nazwisku Garrideb. „Niemniej jednak – odrzekł – zrobi pan to, jeśli wszystko pójdzie po mojej myśli”. Uznałem, że żartuje, później jednakże okazało się, że nie rzucał słów na wiatr.

Zmarł rok później, pozostawiając testament. Jego ostatnia wola była tak dziwna, że podobnie zapisanego dokumentu nigdy wcześniej nie odnotowano w stanie Kansas. Majątek podzielił na trzy równe części. Ja miałem się stać właścicielem jednej z nich pod warunkiem, że odnajdę dwóch pozostałych Garridebów, którzy podzielą się resztą. Każdy z nas ma dostać po pięć milionów dolarów, ale nie zobaczymy ani centa, jeśli cała trójka nie będzie w komplecie.

Nie mogłem stracić tak wielkiej szansy, porzuciłem więc swoją praktykę i wyruszyłem na poszukiwania Garridebów. W Stanach Zjednoczonych nie ma nikogo o tym nazwisku. Przeczesałem skrupulatnie cały kraj i nikogo nie znalazłem, dlatego przyjechałem na stary kontynent. Ucieszyłem się, gdy w londyńskiej książce telefonicznej zobaczyłem to nazwisko. Dwa dni temu odwiedziłem pana Nathana i o wszystkim mu opowiedziałem. Podobnie jak ja jest samotny, w jego rodzinie są co prawda kobiety, ale mężczyzny o tym nazwisku próżno szukać wśród krewnych. W testamencie napisano, że chodzi o trzech dorosłych mężczyzn. Zatem, panowie, ciągle brakuje nam jednego spadkobiercy. Jeśli go odnajdziecie, odpowiednio was wynagrodzimy.

– Widzisz, Watsonie – rzekł Holmes z uśmiechem na ustach – mówiłem ci, że historia należy do tych zabawnych. – Na początek pomyślałbym o ogłoszeniu w gazecie.

– To już zrobiłem, panie Holmes. Nikt nie odpowiedział.

– A niech mnie! Z całą pewnością jest to nietypowy problem. W wolnej chwili zajmę się tym. A tak na marginesie, to ciekawy zbieg okoliczności, że przyjechał pan akurat z miasta Topeka. W 1890 roku burmistrzem był tam świętej pamięci doktor Lysander Starr, z którym często korespondowałem.

– Poczciwy doktor Starr! – rzekł nasz gość. – Bardzo mile go wspominamy. Panie Holmes, jeśli o nas chodzi, to jedyne, co możemy zrobić, to złożyć panu raport z naszych poszukiwań. Odezwiemy się w przeciągu dwóch dni.

Po tych słowach Amerykanin pożegnał się i wyszedł.

Holmes zapalił fajkę i przez jakiś czas siedział w milczeniu z osobliwym uśmiechem na twarzy.

– Wymyśliłeś coś? – zapytałem w końcu.

– Na razie tylko się zastanawiam.

– Nad czym?

Holmes wyjął fajkę z ust.

– Jakie pobudki kierowały naszym gościem, kiedy opowiadał nam te wszystkie kłamstwa? Już miałem go o to zapytać (czasem agresywny atak frontalny to najlepsza metoda), pomyślałem jednak, że lepiej będzie dla nas, jeśli zostanie w przekonaniu, że nas oszukał. Pojawia się tu w angielskim płaszczu przetartym na łokciach i spodniach z powypychanymi kolanami. Tak ubrania zwykle wyglądają po roku ich użytkowania, ale w dokumencie zapisano, co on sam potwierdził, że jest rodowitym Amerykaninem, który dopiero ostatnio przeniósł się do Anglii. Co więcej, w gazecie nie było żadnych ogłoszeń o poszukiwaniu mężczyzny o nazwisku Garrideb. Wiesz, że nic mi nie umknie. Ogłoszenia to wspaniała skarbnica wiedzy o ptaszkach z kryminalnego światka, zawsze przeglądam to źródło informacji. Nigdy też nie znałem żadnego doktora Lysandera Starra z miasteczka Topeka. O co bym nie spytał, słyszałem w odpowiedzi same kłamstwa. Myślę, że nasz klient jest Amerykaninem, ale podczas wieloletniego pobytu w Londynie zdążył wygładzić swój akcent. Jaką grę prowadzi ten człowiek i jakie ma powody, by tak desperacko szukać Garridebów? Ta sprawa z całą pewnością zasługuje na naszą uwagę nie tylko dlatego, że nasz gość jest najwyraźniej złoczyńcą, ale przede wszystkim dlatego, że jest przebiegły i ma skomplikowany umysł. Teraz musimy sprawdzić, czy drugi Garrideb także jest oszustem. Zadzwoń do niego, Watsonie.

Zrobiłem to, o co prosił. Po drugiej stronie słuchawki usłyszałem drżący głos:

– Zgadza się, tu Nathan Garrideb. Czy jest tam pan Holmes? Bardzo mi zależy, by z nim porozmawiać.

Mój przyjaciel chwycił słuchawkę. Usłyszałem typowe urywane zdania.

– Tak, był tu. Wiem, że pan go nie zna... Jak długo?... Jedynie dwa dni!... Zgadza się, to fantastyczna perspektywa. Czy będzie pan u siebie dziś wieczorem? Rozumiem, że pana nowego znajomego nie będzie? Doskonale, przyjdziemy... Wolałbym porozmawiać tylko z panem. Doktor Watson przyjdzie ze mną... Wiem z pańskiego listu, że zwykle nie wychodzi pan z domu... Będziemy około szóstej. Proszę nie wspominać o naszym spotkaniu prawnikowi z Ameryki. Dobrze. Do zobaczenia!

Piękny wiosenny dzień chylił się ku końcowi. Powoli zapadał zmierzch. Nawet Little Ryder Street, jedna z mniejszych uliczek odchodzących od Edgware Road, odległa o rzut kamieniem od okrytego złą sławą Tyburn Tree, wydawała się cudownie złocista w promieniach zachodzącego słońca. Kierowaliśmy się w stronę wielkiego staromodnego budynku, zbudowanego we wczesnogeorgiańskim stylu. Dom miał ceglaną fasadę, a na parterze były dwa okna wykuszowe. Tam właśnie mieszkał nasz klient, a okna te, jak się okazało, były częścią ogromnego salonu, w którym przesiadywał całymi dniami. Zanim weszliśmy do środka, Holmes zwrócił moją uwagę na niewielką mosiężną tablicę, na której widniało to nietypowe nazwisko.

– Nadgryziona zębem czasu, Watsonie – skomentował odbarwioną powierzchnię tabliczki. – Warto to odnotować, nasz gospodarz naprawdę nosi takie nazwisko.

Weszliśmy do klatki schodowej, wspólnej dla mieszkańców i pracowników biur. Na ścianie obok numerów lokali widniały nazwiska mieszkańców i nazwy biur. Wyglądało raczej na to, że dom był schronieniem dla ludzi samotnych. Drzwi otworzył nasz klient, przepraszając, że robi to sam, gdyż gosposia wyszła o czwartej. Wysoki przygarbiony pan Nathan Garrideb był łysy i wychudzony. Mógł mieć około sześćdziesięciu lat. Miał bardzo bladą twarz i szarą cerę, jaka cechuje ludzi, dla których obcy jest wysiłek fizyczny. Duże okrągłe oprawki okularów i malutka kozia bródka w połączeniu ze zgarbioną sylwetką sprawiały wrażenie, jakby człowiek ten wyjątkowo uważnie i z ogromną ciekawością przyglądał się rozmówcy. Wyglądał na sympatycznego, acz nieco ekscentrycznego.

Pokój także był dziwaczny. Wyglądał raczej jak małe muzeum. W tym obszernym pomieszczeniu wszędzie stały szafki i regały, wypełnione po brzegi okazami geologicznymi i anatomicznymi. Przy wejściu po obu stronach drzwi stały gablotki z motylami i ćmami. Duży stół na środku pokoju był zagracony kawałkami minerałów, jakimś gruzem, szczątkami kości, spośród których wyzierał długi mosiężny tubus mikroskopu. Gdy rozglądałem się dookoła, zwróciłem uwagę na różnorodność zainteresowań naszego gospodarza. Zauważyłem szkatułkę ze starymi monetami. Obok niej stała gablota z narzędziami wykonanymi z krzemienia. Szafka za stołem zastawiona była skamieniałościami. Na ścianie wisiały czaszki, pod którymi widniały tabliczki z napisami: „Neandertalczyk”, „Homo heidelbergensis” czy „Człowiek z Cro-Magnon”. Najwyraźniej pan Nathan Garrideb był specjalistą w wielu dziedzinach. Stał przed nami, a w prawej dłoni trzymał skrawek irchy, którym polerował monetę.

– Z Syrakuz, z najwspanialszego okresu – wyjaśnił, pokazując nam numizmatyczny okaz. – Pod koniec całkowicie stracili swą świetność. Bardzo ich jednak cenię, choć niektórzy wolą szkołę aleksandryjską. Proszę usiąść na tym krześle, panie Holmes. Panowie pozwolą, że zabiorę stąd te kości. Pan Watson, jak mniemam? Czy byłby pan tak miły i przesunął ten japoński wazon. Jak panowie widzą, pełno tu przedmiotów związanych z moimi zainteresowaniami. Lekarz namawia mnie, bym częściej wychodził z domu, jednak po cóż miałbym to robić, jeśli tutaj jest tak wiele interesujących rzeczy. Gdybym chciał skatalogować kolekcję znajdującą się choćby na jednym z tych regałów, zajęłoby mi to pewnie ze trzy miesiące.

Holmes rozejrzał się z zainteresowaniem.

– Chce pan powiedzieć, że w ogóle pan stąd nie wychodzi? – zapytał.

– Czasami odwiedzam domy aukcyjne Christie’s lub Sotheby’s. Poza tym rzadko opuszczam ten pokój. Mam słabe zdrowie, a badania pochłaniają dużo czasu. Może pan sobie wyobrazić, panie Holmes, jak bardzo byłem zaskoczony i jednocześnie szczęśliwy, słysząc o tym niewiarygodnym uśmiechu losu. Brakuje tylko jednego Garrideba, by osiągnąć cel, ale jestem pewien, że go znajdziemy. Miałem brata, niestety, już nie żyje, moje krewne nie spełniają wymaganego kryterium. Ale przecież na świecie na pewno ktoś jeszcze jest. Słyszałem, że zajmował się pan dziwnymi sprawami, dlatego napisałem do pana. Oczywiście, ten dżentelmen z Ameryki pewnie miał rację, i należało się z nim przedtem porozumieć, działałem jednak w dobrej wierze.

– Bardzo mądrze pan postąpił – rzekł Holmes. – Proszę mi powiedzieć, czy naprawdę zależy panu na posiadłościach w Stanach Zjednoczonych?

– Ależ skąd, sir! W żadnym wypadku nie porzuciłbym swoich zbiorów. Ten dżentelmen natomiast twierdzi, że gdy tylko sprawa zakończy się szczęśliwie, wykupi tę ziemię ode mnie. Wspominał o pięciu milionach dolarów. Obecnie na rynku jest mnóstwo okazów, które mogłyby powiększyć moją kolekcję, a na które mnie teraz nie stać. Proszę tylko pomyśleć, ile można zrobić, mając pięć milionów dolarów! Mógłbym zająć się gromadzeniem zbiorów narodowych. Byłbym Hansem Sloanem7 naszych czasów.

Oczy skrywane za wielkimi okularami zapłonęły z podniecenia. Nie było wątpliwości, że pan Nathan Garrideb zrobi wszystko, aby tylko odszukać człowieka o takim samym nazwisku.

– Cóż, miło było pana poznać, nie chcemy jednak zabierać zbyt wiele czasu, jest pan przecież zajęty badaniami – powiedział Holmes. – Lubię osobiście spotkać się z osobą, dla której pracuję. Mam parę pytań, bo choć opowiedział mi pan całą historię, po wizycie Amerykanina pojawiły się pewne niejasności. Rozumiem, że o jego istnieniu dowiedział się pan dopiero w ubiegłym tygodniu?

– Zgadza się. Był tu w zeszły wtorek.

– Czy wspominał panu o naszej dzisiejszej rozmowie?

– Tak, przyszedł od pana prosto do mnie. Wcześniej jednak był bardzo rozgniewany.

– Jaki miał ku temu powód?

– Twierdził, że ucierpiał jego honor. Gdy od panów wrócił, był już w dobrym nastroju.

– Czy przedstawił jakiś plan?

– Nie, sir. O niczym nie wspominał.

– Czy prosił pana o pieniądze?

– Ależ skąd!

– Nie domyśla się pan, o co mu tak naprawdę chodzi?

– Poza tym, o czym mówił, nie.

– Czy powiedział mu pan o naszej rozmowie telefonicznej?

– Owszem, sir.

Holmes zamyślił się. Dostrzegłem, że te odpowiedzi nieco go zdziwiły.

– Czy w pańskiej kolekcji znajdują się jakieś drogocenne okazy?

– Nie. Nie jestem zamożny. To piękny zbiór, ale niezbyt cenny.

– Nie obawia się pan złodziei?

– Skądże!

– Od jak dawna pan tu mieszka?

– Od pięciu lat.

Przesłuchanie przerwało głośne pukanie do drzwi. Ledwie nasz gospodarz otworzył, do pokoju wpadł podekscytowany prawnik.

– Tu pan jest, Holmesie! – krzyknął, machając gazetą nad głową. – Liczyłem na to, że jeszcze pana tu złapię. Panie Nathanie Garridebie, moje gratulacje! Jest pan bogaty!

Nasza sprawa znalazła szczęśliwy finał. A jeśli o pana chodzi, panie Holmes, musimy pana przeprosić za niepotrzebne zamieszanie. – Następnie podał gospodarzowi gazetę z zakreślonym ogłoszeniem.

Razem z Holmesem pochyliliśmy się, by zza jego ramienia przeczytać następujący tekst:

HOWARD GARRIDEB. KONSTRUKTOR MASZYN ROLNICZYCH.

Snopowiązałki, pługi ręczne i parowe, siewniki, brony, furmanki, wózki kołowe i inne. Kosztorys budowy studni artezyjskiej. Biuro mieści się w Grosvenor Buildings, w Aston.

 

– Wspaniale! – wykrzyknął gospodarz. – Znalazł się trzeci Garrideb!

– Prowadziłem poszukiwania w Birmingham – rzekł Amerykanin – i mój znajomy przesłał mi to ogłoszenie z lokalnej gazety. Musimy się pośpieszyć i doprowadzić sprawę do końca. Powiadomiłem tego mężczyznę, że złoży pan wizytę w jego biurze jutro po południu, o czwartej.

– Pan chce, żebym to ja się z nim spotkał?

– Co pan na to, panie Holmes? Nie sądzi pan, że to rozsądne posunięcie? Nagle pojawia się włóczący się po świecie Amerykanin i opowiada niestworzone historie. Dlaczego miałby w nie uwierzyć? Pan Nathan za to jest Brytyjczykiem o ugruntowanej pozycji, dlatego pan Howard na pewno go wysłucha z uwagą. Jeśli będzie pan sobie życzył, to w ostateczności pojadę z panem, jednak jutro czeka mnie wiele obowiązków. Jeśli będzie pan miał jakieś problemy, dołączę do niego.

– Od lat nie podróżowałem tak daleko.

– To nic strasznego, panie Garrideb. Wybrałem już dogodne połączenia. Wyjedzie pan w południe, a na miejscu będzie około drugiej. Może pan wrócić jeszcze tego samego wieczora. Musi pan tylko spotkać się z nim, wyjaśnić, o co chodzi, i przywieźć dokument poświadczający jego istnienie. Na Boga! – dodał z zapałem. – Biorąc pod uwagę, że ja przybyłem tu z innego kontynentu, to pokonanie 100 mil doprawdy nie powinno być dla pana aż tak wielkim poświęceniem.

– Racja – rzekł Holmes. – Zgadzam się z panem.

Zrozpaczony Nathan Garrideb wzruszył ramionami.

– Skoro pan nalega, pojadę – odparł. – W rzeczy samej nie powinienem panu odmawiać, uwzględniając to, jak wiele nadziei wniósł pan do mojego życia.

– Zatem ustalone – rzekł Holmes. – Sądzę, że powiadomi mnie pan o przebiegu zdarzeń.

– Oczywiście – odparł Amerykanin. – Czas na mnie – dodał, spoglądając ukradkiem na zegarek. – Panie Nathanie, jutro odprowadzę go na dworzec. Pan też wychodzi, panie Holmes? Nie? Zatem do widzenia. Mam nadzieję, że jutro obwieszczę dobrą wiadomość.

Zauważyłem, że gdy Amerykanin zamknął za sobą drzwi, twarz mojego przyjaciela rozchmurzyła się i zniknął z niej wyraz konsternacji.

– Czy mógłbym się przyjrzeć okazom z pańskiej kolekcji, panie Garrideb? – zapytał. – W mojej pracy może się przydać znajomość najdziwniejszych tematów, a ten pokój to prawdziwa skarbnica wiedzy.

Widać było, że to pytanie ogromnie poruszyło naszego gospodarza, gdyż oczy zaświeciły mu się radością.

– Słyszałem, że jest pan niezwykle inteligentnym człowiekiem – powiedział. – Jeśli nie ma pan innych obowiązków, mogę oprowadzić go teraz.

– Niestety, teraz mam na głowie inne sprawy. Widzę jednak, że większość przedmiotów jest dokładnie opisana i sklasyfikowana, więc pańska obecność nie jest konieczna. Czy nie miałby pan nic przeciwko, gdybym jutro zerknął sobie na jego zbiór?

– Ależ skąd. Zapraszam. Mieszkanie będzie oczywiście zamknięte, ale pani Saunders zwykle jest do czwartej na dole w suterenie, więc otworzy panom drzwi swoim kluczem.

– Jutro po południu akurat nie mam żadnych zajęć. Byłbym wdzięczny, gdyby pan zawiadomił panią Saunders, że przyjdę. A tak na marginesie, od kogo wynajmuje pan to mieszkanie?

Nasz klient był wyraźnie zaskoczony tym nagłym pytaniem.

– Od agencji Holloway and Steele. Jej siedziba znajduje się przy Edgware Road. Dlaczego to pana interesuje?

– Jeśli chodzi o kamienice, to sam często zachowuję się jak archeolog – odparł Holmes z uśmiechem na ustach. – Zastanawiałem się, czy ten budynek pochodzi z czasów królowej Anny, czy z epoki georgiańskiej?

– Bez wątpienia drugi strzał jest celny.

– Oczywiście. Powinienem był wcześniej na to wpaść. W każdym razie łatwo to sprawdzić. Zatem do zobaczenia, panie Garrideb, życzę owocnej wyprawy do Birmingham.

Dowiedzieliśmy się, że tego dnia wspomniana agencja nieruchomości była od rana zamknięta, wróciliśmy więc na Baker Street. Dopiero po kolacji Holmes ponownie podjął temat.

– Nasza mała zagadka niedługo się wyjaśni – rzekł. – Ty już chyba też znasz rozwiązanie.

– Niestety, mam pustkę w głowie.

– Pustki mieć nie możesz, coś na pewno wiesz, a reszta wyjaśni się jutro. Nie zauważyłeś niczego podejrzanego w tym ogłoszeniu?

– Słowo „pługi” napisano z błędem.

– Świetnie, zwróciłeś też na to uwagę. Watsonie, z dnia na dzień robisz postępy. Tekst ogłoszenia nie był napisany po angielsku, to był amerykański angielski. Wydrukowano je w oryginalnej formie. Zwróć także uwagę na nazwę „wózki kołowe”, takiego określenia na bryczki używa się w Ameryce. Studnie artezyjskie również tam są bardziej popularne. To było typowe amerykańskie ogłoszenie, choć miało wyglądać tak, jakby zamieściła je brytyjska firma. I co ty na to?

– Mogę jedynie przypuszczać, że to sprawka tego naszego Amerykanina. Nie mogę jednak zrozumieć, jakie motywy nim kierowały.

– To nie jest jedyne możliwe wyjaśnienie. W każdym razie zależało mu z pewnością na tym, by ta poczciwa ludzka skamielina wybrała się do Birmingham. Tego jestem pewien. Mogłem go ostrzec, że podróż może być bezcelowa, ale po zastanowieniu się stwierdziłem, że lepiej będzie, jeśli nasz kolekcjoner opuści mieszkanie. Jutro, Watsonie, wszystko się wyjaśni.

Następnego dnia Holmes wstał wcześnie. Gdy wrócił na lunch, zauważyłem, że miał wyjątkowo ponurą minę.

– Ta sprawa jest o wiele poważniejsza, niż myślałem, Watsonie – rzekł. – Powinienem cię ostrzec, choć wiem, że w ten sposób tylko spotęguję twoją chęć zmierzenia się z niebezpieczeństwem. Zdążyłem cię już trochę poznać. Narażamy życie, i uważam, że powinieneś o tym wiedzieć.

– Nie będzie to pierwszy raz w naszej wspólnej karierze, Holmesie. Obawiam się również, że nie ostatni. Powiedz, proszę, konkretnie, o co chodzi?

– Będziemy musieli się zmierzyć z niezwykle trudną sprawą. Wiem już, kim naprawdę jest człowiek podający się za Johna Garrideba. To Evans Zabójca we własnej osobie, złoczyńca o strasznej reputacji.

– Chyba nigdy o nim nie słyszałem.

– Nic w tym dziwnego, bo do twoich obowiązków nie należy utrzymywanie w pamięci kroniki policyjnej. Spotkałem się dziś z inspektorem Lestradem ze Scotland Yardu. Choć czasem brakuje im wyobraźni i intuicji, ich świat jest wyjątkowo uporządkowany. Pomyślałem, że przeglądając policyjne akta, natrafię na ślad naszego Amerykanina. Miałem rację: jego pucołowata twarz uśmiechnęła się do mnie ze zdjęcia w galerii portretów rzezimieszków. Na dole fotografii widniał napis: „James Winter, alias Morecroft, alias Evans Zabójca”. – Holmes wyciągnął z kieszeni kopertę: – Zanotowałem kilka faktów z jego życia. Lat czterdzieści cztery. Miasto rodzinne Chicago. Oskarżony o zastrzelenie trzech mężczyzn w Stanach Zjednoczonych. Uciekł z więzienia dzięki układom politycznym. W 1893 roku przyjechał do Londynu. W styczniu 1895 roku postrzelił człowieka podczas gry w karty w nocnym klubie przy Waterloo Road. Mężczyzna zmarł, jednak udowodniono, że to on zaczął kłótnię. Zmarły nazywał się Rodger Prescott i był słynnym fałszerzem pieniędzy; pochodził też z Chicago. Evans Zabójca został zwolniony w 1901 roku. Od tego czasu znajduje się pod kuratelą policji i z tego, co wiadomo, prowadzi uczciwe życie. Jest bardzo niebezpieczny, zwykle nosi przy sobie broń, której w razie potrzeby nie zawaha się użyć. Oto nasza ptaszyna, Watsonie, a raczej, jak pewnie sam przyznasz, ptak drapieżny.

– Ale o co toczy się gra?

– Powoli zaczyna mi się to klarować. Byłem w Agencji nieruchomości. Potwierdziły się słowa naszego klienta, faktycznie, wynajmuje lokal od pięciu lat. Zanim jednak w nim zamieszkał, przez rok pomieszczenie stało puste. Poprzednim lokatorem był dżentelmen, na którego wołano Waldron. Pracownicy agencji dobrze kojarzą sobie tego człowieka, bo pewnego dnia zniknął bez śladu i słuch o nim zaginął. Był wysoki, miał brodę i ciemną karnację. Z notatek Scotland Yardu wynika, że Prescott, czyli człowiek, którego zabił Evans Zabójca, był wysoki, też miał brodę i ciemną skórę. Konstruując roboczą hipotezę, możemy przyjąć, że Prescott, amerykański kryminalista, mieszkał kiedyś w tym pokoju, który obecnie przerabia na muzeum nasz niczego nieświadomy przyjaciel. Przynajmniej istnieje jakieś ogniwo łączące ich ze sobą.

– Jest ich więcej?

– Cóż, właśnie musimy się o tym przekonać.

Wręczył mi rewolwer, który wcześniej wyjął z szuflady.

– Ja mam ten stary, mój ulubiony. Jeśli nasz przyjaciel z Dzikiego Zachodu zapragnie udowodnić, że naprawdę zasłużył sobie na swój przydomek, lepiej, żebyśmy byli przygotowani. Daję ci godzinę na odpoczynek, Watsonie, potem udamy się na Ryder Street na spotkanie z przygodą.

Gdy dotarliśmy do dziwacznego mieszkania Nathana Garrideba, wybiła czwarta. Dozorczyni pani Saunders właśnie wychodziła, jednak bez wahania wpuściła nas do środka, gdyż Holmes obiecał, że przed wyjściem sprawdzi, czy drzwi wyposażone w zamek zatrzaskowy na pewno się zamknęły. Po chwili usłyszeliśmy dźwięk zamykanych drzwi wejściowych i przez okno obserwowaliśmy, jak czepek zdobiący głowę dozorczyni oddala się od budynku. Na parterze oprócz nas nie było nikogo. Holmes w ekspresowym tempie obszedł pomieszczenie. W ciemnym kącie stał, lekko odsunięty od ściany stał regał. Schowaliśmy się za tym meblem i Holmes szeptem przedstawił mi plan działania.

– Evans chciał wywabić stąd naszego sympatycznego przyjaciela, tego możemy być pewni, a skoro kolekcjoner prawie nigdy nie opuszcza swojego mieszkania, musiał wszystko szczegółowo opracować. Prawdopodobnie dlatego właśnie wymyślił tę historyjkę o spadku i trzech Garridebach. Muszę przyznać, że jest diabelsko przebiegły, nawet jeśli to dziwaczne nazwisko lokatora było dla jego opowieści wspaniałym punktem wyjścia, którego wcale się nie spodziewał. Uknuł tę intrygę w niebywale sprytny sposób.

– Ale po co to wszystko?

– Jesteśmy tu, by się tego dowiedzieć. Zdążyłem się już zorientować, że nie ma to najwyraźniej niczego wspólnego z naszym kolekcjonerem. Ma natomiast związek z człowiekiem, którego zabił, a który prawdopodobnie był jego wspólnikiem. Ten pokój kryje w sobie tajemnicę jakiegoś przestępstwa. Oto moje wnioski, Watsonie. Na początku myślałem, że nasz przyjaciel ma w swojej kolekcji jakiś przedmiot, z którego realnej wartości nie zdaje sobie sprawy, coś, co mogłoby zainteresować kryminalistę Evansa. Jednak fakt, ze wcześniej mieszkał tu Rodger Prescott, wskazuje na poważniejszą przyczynę. Cóż, Watsonie, musimy uzbroić się w cierpliwość, jest to kwestia czasu.

Nie musieliśmy długo czekać. Usłyszawszy szczęk otwieranych drzwi zewnętrznych, przykucnęliśmy w cieniu regału. Dobiegł nas ostry metaliczny dźwięk przekręcanego w zamku klucza, i już po chwili Amerykanin znalazł się w mieszkaniu. Po cichu zamknął za sobą drzwi, uważnie rozejrzał się dookoła, by sprawdzić, czy jest bezpieczny, zdjął płaszcz i zbliżył się do stołu pewnym krokiem człowieka, który dokładnie wie, po co przyszedł. Przesunął stół, podniósł i zrolował ten fragment dywanu, na którym stał mebel, następnie z wewnętrznej kieszeni wyjął krótki łom, uklęknął i z zapałem zaczął majstrować przy deskach podłogi. Wkrótce usłyszeliśmy dźwięk przesuwanego drewna, i naszym oczom ukazała się kwadratowa klapa. Evans Zabójca zapalił zapałką świecę i zniknął w tajemniczym otworze w podłodze.

To była odpowiednia chwila, by opuścić naszą kryjówkę. Holmes dał znak, chwytając mnie za nadgarstek, i po chwili podeszliśmy na palcach do dziury. Choć staraliśmy się poruszać ostrożnie, deski chyba skrzypnęły, bo nagle z ciemności wychynęła się głowa Amerykanina, który zaczął niespokojnie rozglądać się wokół. Gdy zauważył dwa pistolety wycelowane w jego głowę, spojrzenie, początkowo przepełnione zdumieniem i gniewem, stopniowo złagodniało, a na twarzy zaczął się pojawiać wstydliwy uśmiech.

– Proszę! Proszę! – powiedział obojętnie, wychodząc z ciemnej otchłani. – Chyba pan mnie przechytrzył, panie Holmes. Odgadł moje zamiary i zabawił się ze mną w kotka i myszkę. Gratuluję! Pokonał mnie pan... – W mgnieniu oka z wewnętrznej kieszeni surduta wyciągnął rewolwer i oddał dwa strzały.

Poczułem nagle piekący ból, jak gdyby ktoś przyłożył do mego uda rozgrzany do czerwoności żelazny pręt. Usłyszałem tępy odgłos kolby pistoletu uderzającej o głowę złoczyńcy. Następnie ujrzałem go leżącego bezwładnie na podłodze; ze skroni spływała strużka krwi. Holmes zajęty był szukaniem broni w jego kieszeniach. Potem mój przyjaciel objął mnie swymi żylastymi rękami i poprowadził w stronę krzesła.

– Zranił cię, Watsonie? Na litość boską! Powiedz, że nic ci nie jest!

Rana się opłaciła – nawet mogłoby być ich więcej – bo oto zobaczyłem, jak wielkie oddanie i uczucia kryją się za maską obojętności, którą Holmes przywdziewał na co dzień. Przez chwilę jego wyraziste ostre spojrzenie było lekko zamglone, a zaciśnięte zwykle usta drżały. Pierwszy i jedyny raz w życiu dostrzegłem w nim poza wspaniałym umysłem wielkie serce. W tej jednej chwili zostałem wynagrodzony po stokroć za wszystkie lata, gdy pokornie i z oddaniem towarzyszyłem mu w jego pracy.

– To nic, Holmesie. Małe zadrapanie.

Przeciął moje spodnie scyzorykiem.

– Nic ci nie będzie – odetchnął z ulgą. – Rana jest powierzchowna. Jego oczy zapłonęły gniewem, niczym zapałka, gdy spojrzał na jeńca, którego twarz wyrażała jedynie osłupienie.

– Na litość boską! Miał pan szczęście. Gdyby pan zabił Watsona, nie wyszedłby żywy z tego pokoju. Czy chciałby pan teraz coś powiedzieć?

Nasz więzień milczał. Siedział tylko i patrzył spode łba. Oparłem się na ramieniu Holmesa i razem zajrzeliśmy do piwnicy ukrytej pod sekretną klapą. Wnętrze nadal oświetlał płomień świecy, którą Evans zostawił na dole. Zobaczyliśmy wielką zardzewiałą maszynę, rolki papieru, mnóstwo buteleczek i przewiązane paczuszki, precyzyjnie poukładane na stole.

– Prasa drukarska, pełne wyposażenie fałszerza pieniędzy – rzekł Holmes.

– Zgadza się, sir – odparł jeniec, który zachwiał się na nogach i ciężko opadł na krzesło. – W Londynie nigdy nie było lepszego fałszerza. To maszyna Prescotta. W tych pakunkach leżących na stole znajduje się tysiąc banknotów, każdy o nominale 100 funtów, świetna robota. Bierzcie, ile chcecie, panowie. Dobijmy targu.

Holmes roześmiał się.

– Nie prowadzimy takich interesów, panie Evans. Nie ma w tym kraju dla pana kryjówki. To pan zastrzelił Prescotta, zgadza się?

– Tak, i zostałem za to skazany na karę pięciu lat więzienia, choć to on był inicjatorem kłótni. Straciłem wolność, choć powinienem za to dostać medal wielkości talerza. Nikt nie odróżniłby banknotów Prescotta od tych drukowanych przez bank angielski. Gdybym go nie załatwił, zalałby nimi cały Londyn. Tylko ja wiedziałem, gdzie znajduje się jego drukarnia. Czy to dziwne, że chciałem się do niej dostać? Dziwi panów, że gdy się dowiedziałem, iż przesiaduje tu ten zwariowany głupiec, łowca robali o dziwacznym nazwisku, który nie opuszcza tego miejsca, musiałem zrobić wszystko, co w mojej mocy, by go stąd wykurzyć? Rozsądniej byłoby go zabić. Z pewnością łatwiej, ale, niestety, mam miękkie serce i nie strzelam do nieuzbrojonych ludzi. Panie Holmes, jakie jest moje przewinienie? Nie wykorzystałem banknotów. Nie skrzywdziłem tego starego dziwaka. Co pan ze mną zrobi?

– Na razie mogę pana oskarżyć o usiłowanie zabójstwa – rzekł Holmes. – Ale to już nie należy do naszych obowiązków. Zajmą się tym odpowiedni ludzie. Zależało nam tylko na złapaniu pana. Watsonie, bądź tak uprzejmy i zadzwoń do Scotland Yardu. Zresztą, spodziewają się telefonu.

 

 

Oto cała historia Evansa Zabójcy i jego wymyślonej opowieści o trzech Garridebach. Dowiedzieliśmy się później, że nasz biedny przyjaciel Nathan Garrideb nigdy nie otrząsnął się z żalu po utraconych marzeniach. Wyśniony zamek, jaki budował, opierając się na planach na przyszłość, runął, pogrzebawszy go w swych ruinach. Po raz ostatni widziano go w domu opieki w Brixton.

W Scotland Yardzie świętowano odnalezienie drukarni Prescotta. Choć policjanci wiedzieli o jej istnieniu, po śmierci fałszerza nie byli w stanie ustalić, gdzie się znajduje. Evans oddał wielką przysługę policji, dzięki niemu kilku funkcjonariuszy z wydziału kryminalnego mogło wreszcie spać spokojnie, gdyż fałszerze należą do grupy groźnych przestępców. Policjanci z chęcią podyskutowaliby na temat wspomnianego przez kryminalistę medalu, ale niewdzięczni sędziowie mieli na ten temat zgoła inną opinię, i Zabójca trafił z powrotem w ciemne zakamarki więzienia, z których dopiero co się wydostał.

7 sir Hans Sloane (1660–1753), lekarz, botanik, kolekcjoner minerałów i roślin. W testamencie przekazał swoje pokaźne zbiory do użytku publicznego, co w konsekwencji doprowadziło do założenia British Museum (przyp. tłum.)

Rozdział siódmy

 

Niezwykłe wydarzenia na moście Thor

 
 

Gdzieś w skarbcu banku „Cox and Co.” znajdującym się blisko stacji kolejowej Charing Cross spoczywa zakurzona i podniszczona kasetka. Na wieku jej pokrywy widnieje napis: „John H. Watson, były oficer Armii Indyjskiej”. Kasetka jest wypełniona po brzegi plikiem kartek, na których opisałem niezwykłe sprawy, jakie przyszło badać Sherlockowi Holmesowi. Niektóre z nich, choć równie interesujące jak inne, zakończyły się całkowitą porażką, więc nie warto o tym pisać, gdyż opowieściom tym brakowałoby puenty. Zagadka, której nie można rozwiązać, być może zainteresuje badacza, jednak dla zwykłego czytelnika będzie po prostu irytująca. Jedna z tych niedokończonych opowieści dotyczy pana Jamesa Phillimore’a, który wróciwszy do własnego domu po parasol, już nigdy z niego nie wyszedł, i wszelki słuch po nim zaginął. Równie niezwykła jest historia kutra „Alicja”, który pewnego dnia wpłynął w sam środek mgły i nigdy się już z niej nie wynurzył; do dziś nikt nie wie, co się stało z jego załogą. Bohaterem trzeciej sprawy, o której warto wspomnieć, był Isadora Persano, znany dziennikarz i amator pojedynków. Gdy go znaleziono, był obłąkany; trzymał w dłoniach pudełko po zapałkach z niezwykłym robakiem w środku, o którym nigdy wcześniej nie słyszał świat nauki. Oprócz tych nierozwiązanych zagadek w kasetce znajdują się notatki dotyczące wielu prywatnych rodzinnych sekretów, a informacja o tym, że mogłyby się ukazać w druku, spowodowałaby nie lada chaos i poruszenie w wielu domach przedstawicieli wyższych sfer. Nie muszę chyba mówić, że takie nadwyrężenie zaufania byłoby nie do pomyślenia i że zapiski dotyczące tych spraw zostaną zniszczone teraz, gdy mój przyjaciel może w końcu poświęcić na to nieco czasu. Jednak jest jeszcze wiele innych, mniej lub bardziej interesujących spraw, które prawdopodobnie opisałbym wcześniej, gdyby nie obawa, że czytelnicy poczują przesyt przygodami detektywa, co z kolei odbiłoby się na nim jako na człowieku, którego szanuję najbardziej na świecie. W wielu dochodzeniach osobiście brałem udział i opisałem je z perspektywy naocznego świadka; inne sprawy toczyły się albo bez mojego udziału, albo udział ten był tak znikomy, że mógłbym je opisać jedynie z punktu widzenia obserwatora. Niniejsza opowieść jest oparta na moich własnych doświadczeniach.

Tego wietrznego październikowego poranka ubierałem się w swoim pokoju i obserwowałem, jak ostatnimi liśćmi powiewającymi na samotnym platanie, stojącym na podwórku z tyłu domu, targał porywisty wiatr. Zszedłem na śniadanie, spodziewając się, że zastanę swego przyjaciela w ponurym nastroju, gdyż jak wszyscy wielcy mistrzowie reagował gwałtownie na aurę. Zdziwiłem się, widząc go w dobrej formie. Właśnie kończył posiłek, na jego twarzy gościł ironiczny uśmiech, a on sam był radosny jak wówczas, gdy wszystko układało się po jego myśli.

– Masz jakąś nową sprawę, Holmesie? – zapytałem.

– Widzę, że metoda dedukcji jest zaraźliwa, Watsonie – odparł. – Dzięki niej odkryłeś mój sekret. Owszem, dostałem zlecenie. Nareszcie po okresie stagnacji i rozwiązywania drobnych zagadek maszyna ruszyła.

– Powiesz mi, o co chodzi?

– Nie bardzo jest o czym, ale chętnie porozmawiam z tobą, gdy skonsumujesz dwa jaja na twardo, którymi uraczyła nas nasza nowa kucharka. Sposób ich przyrządzenia bez wątpienia ma wiele wspólnego z ostatnim numerem tygodnika „Family Herald”, który wczoraj leżał na stoliku w korytarzu. Nawet tak prozaiczne zajęcie, jakim jest gotowanie jajek, wymaga koncentracji i umiejętności kontrolowania mijającego czasu, czemu z pewnością nie sprzyja zaczytywanie się romantycznymi opowieściami drukowanymi w tym jakże doskonałym piśmie.

Kwadrans później, gdy sprzątnięto ze stołu, usiedliśmy wygodnie naprzeciwko siebie. Holmes wyjął z kieszeni list.

– Słyszałeś o Neilu Gibsonie, królu złota? – zapytał.

– O tym amerykańskim senatorze?

– Tak, w przeszłości był senatorem któregoś z zachodnich stanów, ale w świecie słynie jako największy potentat finansowy handlujący złotem.

– Słyszałem o nim. Wiem nawet, że przez jakiś czas mieszkał w Anglii. To dosyć znane nazwisko.

– Zgadza się, pięć lat temu kupił okazałą posiadłość w Hampshire. Być może czytałeś, w jakich tragicznych okolicznościach zginęła jego żona?

– Rzeczywiście. Teraz sobie przypominam. Dlatego właśnie kojarzę to nazwisko. Niestety, nie znam żadnych szczegółów.

Holmes wskazał na plik gazet leżących na krześle.

– Gdybym wiedział, że ta sprawa do mnie trafi, przygotowałbym wycinki z gazet – rzekł. – Rozwiązanie tej zagadki, jakkolwiek wyjątkowo niezwykłej, wydaje się proste. Choć oskarżona jest bardzo interesującą osobą, dowody mówią same za siebie. Podobnie myślą koroner oraz inspektorzy policji. Rozprawa sądowa odbędzie się w Winchesterze. Postawiono przede mną niewdzięczne zadanie. Potrafię odkryć fakty, ale nie umiem ich zmieniać. Jedyna nadzieja w tym, że natrafię na zupełnie nowe ślady, inaczej mój klient nie ma na co liczyć.

– Twój klient?

– Zapomniałem, że przecież ty nic nie wiesz. Widocznie zaczynam przejmować od ciebie nawyk opowiadania każdej historii od końca. Myślę, że powinieneś to przeczytać.

Podał mi list napisany czyjąś pewną ręką; pismo było doskonale wyćwiczone.

CLARIDGE’S HOTEL, 3 października

 

 

SZANOWNY PANIE HOLMES!

Nie potrafię sobie wyobrazić, by najwspanialsza kobieta, jaką kiedykolwiek stworzył Bóg, została stracona, zanim nie zrobię wszystkiego co w mojej mocy, by ją ocalić. Nie potrafię wyjaśnić dlaczego, nawet nie będę próbował, ale nie mam jednak żadnych wątpliwości, że panna Dunbar jest niewinna. Na pewno zna pan fakty, ponieważ każdy słyszał o tej sprawie, a plotką żył cały kraj. Nikt nie stanął w jej obronie! Ta potworna niesprawiedliwość doprowadza mnie do obłędu. Panna Dunbar ma złote serce i nie skrzywdziłaby nawet muchy.

Jutro o jedenastej pozwolę sobie złożyć wizytę na Baker Street – może dzięki panu promyk nadziei rozświetli tę straszną ciemność. Być może istnieje jakiś trop, o którym nie wiem. W każdym razie ma pan do dyspozycji całą moją wiedzę, wszystko, co posiadam, a ja sam służę oczywiście wszelką pomocą, tylko niech ją pan uratuje. Jeśli to prawda, co mówią o pańskich umiejętnościach, proszę je w pełni wykorzystać.

Moje uszanowanie. J. NEIL GIBSON

 

– Spodziewam się wizyty tego dżentelmena – rzekł Sherlock Holmes, wysypując popiół z fajki, którą zwykł zapalać po śniadaniu, a następnie ponownie napełniając ją tytoniem. – Jeśli chodzi o wspomnianą historię z zabójstwem, nie mamy już czasu, byś przejrzał wszystkie gazety. Zatem jeśli masz chęć wziąć czynny udział w śledztwie, pozwól, że streszczę ci najważniejsze fakty. Neil Gibson jest najbogatszym człowiekiem na świecie, znany ze swego wybuchowego i trudnego charakteru. Ożenił się z kobietą, ofiarą tragedii, o której wiem tylko tyle, że najlepsze lata życia miała już za sobą, co się okazało dość niefortunne, gdyż edukacją ich dwojga dzieci zajmowała się wyjątkowo atrakcyjna guwernantka. Oto troje bohaterów dramatu, który rozegrał się we wspaniałej starej rezydencji położonej w historycznym centrum Anglii. I jeszcze kilka słów o tragicznych wydarzeniach. Żonę znaleziono późnym wieczorem. Leżała na ziemi w odległości pół mili od domu. Miała na sobie wieczorową suknię, ramiona otulał szal, a w głowie tkwiła kula. Przy zwłokach nie znaleziono rewolweru, nie było żadnych śladów, które doprowadziłyby do mordercy. Żadnej broni, Watsonie, warto, żebyś to zapamiętał. Prawdopodobnie zbrodnię popełniono wieczorem; ciało znalazł gajowy o jedenastej. Lekarz i policjanci dokonali oględzin zwłok, zanim przeniesiono je do domu. Czy to nie za dużo wiadomości na raz? Nadążasz?

– Owszem. Nie rozumiem tylko, dlaczego oskarżono guwernantkę?

– Przede wszystkim istnieje ważny dowód. Na dnie jej szafy znaleziono rewolwer z jednym brakującym nabojem. Kaliber i rodzaj użytego pocisku są takie jak w narzędziu zbrodni.

Holmes wbił nagle we mnie wzrok i powtórzył słowa, akcentując głosem poszczególne wyrazy:

– Na – dnie – jej – szafy.

Następnie zamilkł, a ja wiedziałem, że postąpiłbym nierozsądnie, przerywając w tej chwili tok jego myślenia. Po chwili się ocknął i z zapałem kontynuował:

– Tak, Watsonie, broń została znaleziona! Istotnie, jest to dowód nader obciążający, nieprawdaż? Ława przysięgłych na wstępnej rozprawie była tego samego zdania. Poza tym zmarła miała przy sobie liścik napisany ręką guwernantki z prośbą o spotkanie właśnie w tamtym miejscu. Co o tym sądzisz? No, jest też motyw. Senator Gibson to bardzo przystojny mężczyzna. W przypadku śmierci żony któż wydaje się lepszą kandydatką na jej miejsce, jeśli nie młoda dama, którą wcześniej pracodawca adorował? Miłość, fortuna, władza – to wszystko mogłoby być jej, gdyby nie jedna kobieta w średnim wieku.

Brudna sprawa, Watsonie!

– W rzeczy samej, Holmesie.

– W dodatku guwernantka nie miała alibi. Wręcz przeciwnie, przyznała, że mniej więcej wtedy, gdy popełniono zbrodnię, znajdowała się przy moście Thor, czyli na miejscu zdarzenia. Nie mogła zaprzeczyć, ponieważ widział ją przechodzący obok mieszkaniec okolicy.

– Wszystko wskazuje na to, że dowody faktycznie są niepodważalne.

– A jednak, Watsonie, nie wyciągajmy pochopnych wniosków. Ten szeroki jednoprzęsłowy kamienny most z barierkami po obu stronach to jedyne miejsce, gdzie można się przedostać przez najwęższą część szerokiego głębokiego akwenu, zarośniętego trzciną. Ten most nosi nazwę Thor Mere. Kobieta leżała na ziemi tuż przy moście. Oto najistotniejsze fakty. Ale cóż to? Jeśli się nie mylę, nasz klient przybył na spotkanie przed czasem.

Billy otworzył drzwi, jednak zaanonsował osobę, której odwiedzin się nie spodziewaliśmy. Żaden z nas nie znał pana Marlowa Batesa. Był to szczupły znerwicowany człowiek, cały roztrzęsiony, o przestraszonych oczkach. Według mojej profesjonalnej medycznej opinii mężczyzna był na granicy załamania nerwowego.

– Jest pan czymś niezwykle poruszony, panie Bates – przywitał go mój przyjaciel. – Proszę, niech pan siądzie. Obawiam się, że nie mogę poświęcić mu wiele czasu, gdyż o jedenastej spodziewam się gościa.

– Wiem o tym – wysapał mężczyzna, wydobywając z siebie słowa z takim wysiłkem, jakby brakowało mu tchu. – Czeka pan na Gibsona. To mój pracodawca. Jestem zarządcą w jego posiadłości. Panie Holmes, to jest przestępca o diabelskiej naturze.

– Mocne słowa, panie Bates.

– Nie mogę owijać w bawełnę, bo mam niewiele czasu. Za nic w świecie nie chciałbym, żeby się dowiedział o mojej wizycie. A przecież jest już prawie godzina waszego spotkania. Niestety, wcześniej nie mogłem przyjść, gdyż miałem do wykonania inne obowiązki. Pan Ferguson, sekretarz pana Gibsona, dopiero dziś rano powiedział mi o jego wizycie w pańskim domu.

– A pan jest zarządcą, tak?

– Złożyłem już wymówienie. Za kilka tygodni przestanę być jego niewolnikiem.

To bardzo surowy człowiek, panie Holmes. Za działalnością charytatywną ukrywa wyjątkowo niegodziwe interesy. Jednak jego żona cierpiała najbardziej. Był dla niej wyjątkowo brutalny! Nie wiem, jak doszło do jej śmierci, ale z całą pewnością zatruł jej życie. Czy wiadomo panu, że pochodziła z Brazylii?

– Nie, ten fakt akurat mi umknął.

– Tam się urodziła, miała ognisty temperament. Dziecko słońca i namiętności. Kochała swego męża z całego serca, a siła jej uczucia miała źródło w jej korzeniach. Niestety, gdy jej uroda przeminęła, a słyszałem, że niegdyś była wyjątkowo piękna, nic go już przy niej nie trzymało. Wszyscy bardzo lubiliśmy naszą panią, jej męża natomiast nienawidziliśmy za to, jak ją traktował. On mami ludzi i jest przebiegły. Tylko tyle chciałem panu powiedzieć. Niech pan sie nie da zwieść jego urokowi. Za tą maską, którą przywdział, kryje się dużo więcej. Pójdę już. Nie, proszę mnie nie zatrzymywać! On zaraz tu będzie.

Spoglądając z przerażeniem na zegar, nasz gość podbiegł do drzwi i zniknął.

– No! No! – rzekł Holmes, przerywając milczenie. – Pan Gibson ma miłych oddanych pracowników. To ostrzeżenie może się jednak okazać przydatne. Nie pozostaje nam teraz nic innego, jak tylko czekać.

Punktualnie o wyznaczonej porze usłyszeliśmy ciężkie kroki na schodach, i po chwili milioner wszedł do pokoju. Patrząc na niego, zrozumiałem, dlaczego zarządca tak się go obawia i nie darzy ciepłymi uczuciami oraz skąd biorą się nieprzychylne opinie na jego temat, wypowiadane przez konkurentów. Gdybym był rzeźbiarzem i poproszono mnie o wykonanie wyidealizowanej podobizny człowieka sukcesu, wybrałbym jako modela pana Neila Gibsona. Jego wysoka szczupła sylwetka oraz stalowe spojrzenie świadczyły o silnym agresywnym charakterze naznaczonym chciwością. Gdyby popiersie Abrahama Lincolna pozbawić wszystkich szlachetnych cech, dałoby to pewne wyobrażenie o tym mężczyźnie. Jego twarz, niczym wyrzeźbiona w granicie, była nieruchoma, poorana głębokimi zmarszczkami, pamiątkami po licznych przejściach życiowych. Spojrzenie zimnych szarych przenikliwych oczu spod krzaczastych brwi przewiercało przybysza. Gość niedbale kiwnął głową, gdy Holmes mnie przedstawiał, a następnie pewnie chwycił krzesło, jakby był u siebie, i postawił je tuż przed moim przyjacielem. Gdy usiadł, jego kościste kolana prawie dotykały nóg detektywa.

– Przede wszystkim, panie Holmes – zaczął – pieniądze nie grają roli. Może je pan nawet spalić, jeśli tylko płomień oświeci panu drogę do prawdy. Ta kobieta jest niewinna, i musi zostać oczyszczona z zarzutów! Leży to już w pana gestii. Proszę podać kwotę!

– Moje honorarium jest jednakowe dla wszystkich klientów i ściśle określone z góry – rzekł Holmes ozięble. – Nie zmieniam stawek, chyba że z jakichś względów nie przyjmuję zapłaty wcale.

– Jeśli dolary pana nie przekonują, to proszę pomyśleć o renomie. Jeśli sprawa zakończy się sukcesem, wszystkie gazety w Anglii i Stanach Zjednoczonych będą o panu trąbiły. Mieszkańcy obu kontynentów poznają pańskie nazwisko.

– Dziękuję, panie Gibson, ale nie interesuje mnie zupełnie taki rozgłos. Może to pana zdziwi, ale wolę pracować anonimowo, a zadania podejmuję się tylko wówczas, gdy dana sprawa wydaje mi się interesująca. Tracimy wobec tego czas. Przejdźmy do sedna.

– Wszystkie fakty pewnie zna pan już z prasy. Nie wiem, czy będę mógł jeszcze w jakiś sposób pomóc. Jeśli jednak nie wszystko jest dla pana jasne, jestem do pańskiej dyspozycji.

– Właściwie to mam tylko jedno pytanie.

– Tak, słucham?

– Jakie relacje naprawdę łączyły pana i pannę Dunbar?

Król złota poderwał się gwałtownie z krzesła. Po chwili jednak spokój powrócił na jego oblicze.

– Chyba ma pan prawo, a jest to nawet pański obowiązek, by zadawać tego typu pytania, panie Holmes.

– „Chyba” to dobre określenie – odparł mój przyjaciel.

– Zapewniam pana, że zawsze traktowałem tę młodą damę jako moją pracownicę. Nigdy tak naprawdę nie rozmawiałem z nią ani nie spotykałem się w innej sytuacji niż wówczas, gdy przebywała w towarzystwie moich dzieci.

Holmes wstał z krzesła.

– Panie Gibson, mam wiele pracy – rzekł – i nie mam czasu ani ochoty na bezcelowe pogawędki. Życzę panu miłego dnia.

Potentat również podniósł się z krzesła. Stojąc, górował nad Holmesem. Pod jego krzaczastymi brwiami zabłysły rozgniewane oczy, a na policzkach pojawiły się wypieki:

– Co to, do diabła, ma znaczyć, panie Holmes? Nie chce pan tego zlecenia?

– Panie Gibson, przede wszystkim nie chcę pana. Wydawało mi się, że dosyć jasno się wyraziłem.

– Owszem, jasno, ale nie wiem dlaczego? Chce pan w ten sposób uzyskać wyższą stawkę? Mam prawo do szczerej odpowiedzi.

– Tak, ma pan takie prawo – rzekł Holmes. – Udzielę jej zatem panu. Sprawa jest wystarczająco skomplikowana, nie potrzebuję dodatkowo pańskich fałszywych zeznań.

– Twierdzi pan, że kłamię?

– Starałem się delikatnie dać to panu do zrozumienia, ale jeśli pan nalega, by używać takich dosadnych słów, nie będę się sprzeciwiał.

Stanąłem na równe nogi, zobaczywszy, jak milioner unosi zaciśniętą pięść z wściekłym i zaciętym wyrazem twarzy. Holmes uśmiechnął się lekko i sięgnął po fajkę.

– Proszę się nie awanturować, panie Gibson. Wyznaję zasadę, iż po śniadaniu nawet niewielka kłótnia nie jest wskazana. Wydaje mi się, że spacer na świeżym powietrzu i uporządkowanie myśli dobrze panu zrobi.

Król złota z ogromnym wysiłkiem opanował gniew. Muszę przyznać, że jego zachowanie było godne podziwu, gdyż taka kontrola nad własnymi emocjami jest rzadką umiejętnością. W jednej chwili przeobraził się z rozpalonego do czerwoności furiata w obojętnego człowieka o lodowatym pogardliwym spojrzeniu.

– Pański wybór. Na pewno wie pan, jak najlepiej prowadzić interes. Nie mogę pana zmusić, żeby przyjął to zlecenie. Dzisiaj jednak nie popisał się pan, panie Holmes. Nie takich jak pan potrafię złamać. Jeszcze nikomu, kto stanął mi na drodze, nie uszło to na sucho.

– Zgadza się, krąży o panu taka opinia, a jednak rozmawiam z panem – powiedział Holmes z uśmiechem na twarzy. – Do widzenia, panie Gibson. Jeszcze wiele musi się pan nauczyć.

Nasz gość wyszedł ostentacyjnie, podczas gdy Holmes pozostał w swoim fotelu z fajką w ustach milczący i jakby rozmarzony, ze wzrokiem wbitym w sufit.

– Co o tym sądzisz, Watsonie? – zapytał w końcu.

– Cóż, Holmesie, muszę przyznać, że biorąc pod uwagę usposobienie tego dżentelmena i fakt, że zmiecie ze swej drogi każdą przeszkodę, jaką z pewnością mogła być dla niego nielubiana, jak twierdzi pan Bates, żona, wydaje mi się, że...

– Zgadza się. Mnie także.

– Jakie były jego relacje z guwernantką i jak je odkryłeś?

– To był zwykły blef, Watsonie! Ton listu, który od niego otrzymałem, wskazywał, iż sprawa, co do której chce zasięgnąć mojej rady, nie należy do typowych biznesowych kwestii. Wyczytałem z listu wielkie zaangażowanie i determinację. Gdy połączyłem to z jego powściągliwym zachowaniem, stało dla mnie jasnym, że pisząc list, musiał być pod wpływem silnych emocji, które wskazywały, iż bliższa jest mu oskarżona niż ofiara. Jeśli mam dotrzeć do prawdy, muszę wiedzieć, jakie były relacje między tymi trzema osobami. Byłeś świadkiem, jak go zaatakowałem, a on na początku pozostał niewzruszony? Dopiero potem użyłem blefu i dałem mu do zrozumienia, że wiem, iż nie mówi prawdy, ale miałem co do tego pewne podejrzenia.

– Czy wróci?

– Na pewno. Nie ma innego wyjścia. Nie może zaniechać tej sprawy. O proszę, chyba słyszę dzwonek. Wydaje mi się, że to jego kroki. Właśnie mówiłem Watsonowi, że trochę się pan spóźnia, panie Gibson.

Król złota wszedł do pokoju w nieco lepszym niż poprzednio nastroju. W oczach nadal można było dojrzeć urażoną dumę, ale najwyraźniej posłuchał zdrowego rozsądku i zdał sobie sprawę, że jeśli chce tę sprawę doprowadzić do końca, musi się podporządkować pewnym wymaganiom.

– Przemyślałem wszystko raz jeszcze, panie Holmes, i sądzę, że działałem zbyt pochopnie, biorąc do siebie pańskie uwagi. Zdobywanie informacji należy do pana obowiązków bez względu na to, czego dotyczą; to akurat dobrze o panu świadczy. Zapewniam jednak, że stosunki między mną a panną Dunbar nie mają nic wspólnego z rzeczoną sprawą.

– Pan pozwoli, że ja to ocenię.

– Dobrze, oczywiście. Przypomina pan chirurga, który musi poznać symptomy choroby, zanim postawi diagnozę.

– Zgadza się. Świetnie pan to ujął. A pacjent ma swoje powody, by zataić przed lekarzem objawy.

– Być może ma pan rację, panie Holmes, musi pan jednak przyznać, że większość mężczyzn postawionych w ten sposób pod ścianą i pytanych o to, co łączy ich z jakąś kobietą, zachowałoby się podobnie, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi prawdziwe uczucie. Myślę, że w duszy mężczyzny istnieją zakamarki, do których wstęp nie jest mile widziany. A pan właśnie próbował dostać się w to miejsce. Jednak cel uświęca środki, ponieważ działał pan w obronie panny Dunbar. Zatem jestem do pańskiej dyspozycji, może pan pytać o wszystko. Co chce pan wiedzieć?

– Prawdę.

Król złota zadumał się, jakby porządkując myśli. Jego ponura twarz o ostrych rysach posmutniała i spoważniała.

– Całą historię można streścić w kilku zdaniach, panie Holmes – powiedział w końcu. – W życiu istnieją takie tematy, które niełatwo się porusza, dlatego nie będę się w nie zagłębiał, powiem tylko to, co najważniejsze. Poznałem moją przyszłą żonę podczas pobytu w Brazylii, gdzie prowadziłem interesy. Maria Pinto, córka dygnitarza państwowego z Manos, była wyjątkowo piękną dziewczyną. Teraz, gdy emocje dawno opadły i patrzę na tamte czasy krytycznym okiem, muszę przyznać, że cechowała ją niespotykana i zachwycająca uroda. Charakter dorównywał zewnętrznym walorom, gdyż była to osoba namiętna, impulsywna i kochająca żarliwie; zupełnie nie przypominała amerykańskich kobiet, jakie znałem. Byłem młody i porywczy, krótko mówiąc, zakochałem się i poprosiłem o jej rękę. Gdy jednak pierwsze porywy serca, które trwały naprawdę długo, minęły, okazało się, że nic nas absolutnie nie łączy. Moja miłość się wypaliła. Byłoby łatwiej, gdyby ona czuła podobnie. Ale wie pan, jakie są kobiety! Bez względu na to, co robiłem, nie przestawała mnie kochać. Bywały chwile, kiedy byłem dla niej oziębły, a czasem nawet brutalny, sądziłem, że w ten sposób jej miłość obróci się w nienawiść i wtedy obojgu nam będzie łatwiej. Ale moje zachowanie nie skutkowało. W tych angielskich lasach kochała mnie równie mocno jak wtedy, dwadzieścia lat temu, nad brzegiem Amazonki. Mogłem robić wszystko, co mi się żywnie podobało, a ona i tak ciągle była mi oddana.

W tym czasie pojawiła się w naszym domu panna Grace Dunbar. Odpowiedziała na ogłoszenie, w którym napisaliśmy, że poszukujemy guwernantki dla dwójki dzieci. Czy widzieli panowie jej portret w gazecie? Cały świat orzekł, że jest to kobieta o niezwykłej urodzie. Nie chcę być świętszym od papieża, przyznaję, że trudno mi było żyć pod jednym dachem z taką pięknością, bo patrząc na nią każdego dnia, musiałem dusić w sobie rodzącą się namiętność. Dziwi mi się pan, panie Holmes?

– Rozumiem pańskie uczucia. Jednak uważam za niestosowne ich okazywanie, gdyż jako pracodawca powinien pan otoczyć tę młodą panienkę opieką.

– Pewnie ma pan rację – rzekł milioner, w którego oczach po wysłuchaniu reprymendy pojawił się złowrogi błysk. – Nie próbuję udawać kogoś lepszego, niż jestem w rzeczywistości. W ciągu całego życia dostawałem to, czego zapragnąłem, a nigdy nie marzyłem o niczym bardziej, niż posiąść tę kobietę i zdobyć jej miłość. Powiedziałem jej o tym.

– Doprawdy, zrobił pan to? – Czasami, gdy coś go poruszyło, Holmes potrafił wyglądać bardzo groźnie.

– Powiedziałem jej, że gdybym tylko mógł ją poślubić, zrobiłbym to od razu, lecz nie mam teraz takiej możliwości. Dodałem, że pieniądze nie grają roli i zrobię wszystko, aby żyło jej się przyjemnie i żeby była szczęśliwa.

– Szlachetny z pana człowiek – rzekł mój przyjaciel z ironicznym grymasem na ustach.

– Panie Holmes, przyszedłem tu, by przedstawić fakty, a nie wysłuchiwać kąśliwych uwag o moralności. Nie życzę sobie, żeby pan mnie krytykował.

– Zajmuję się pańską sprawą nie tylko ze względu na tę młodą dziewczynę – rzekł Holmes stanowczo. – Wydaje mi się, że czyn, o jaki została oskarżona, i tak nie dorównuje przewinieniom, do których właśnie się pan przyznał, mam na myśli zbałamucenie bezbronnej dziewczyny pod jego dachem, gdzie powinna być bezpieczna. Już czas, by tacy bogacze jak pan nauczyli się wreszcie, że nie wszystkich ludzi można kupić i nie każdy będzie spełniał wasze zachcianki.

Ze zdziwieniem zauważyłem, że król złota przyjął tę uwagę z pokorą.

– Teraz również jestem tego zdania. Dziękuję Bogu, że przeszkodził mi w zrealizowaniu pewnych planów. Panna Dunbar nie chciała ode mnie ani grosza, natychmiast zapragnęła za to opuścić mój dom.

– Doprawdy?

– Cóż, tak było przynajmniej na początku; ale niestety, ma na utrzymaniu rodzinę, trudno jej było zatem podjąć decyzję o odejściu, gdyż nie chciała zawieść bliskich. Przysiągłem wtedy, że już nigdy więcej nie będę jej nagabywał, i po tym zapewnieniu zgodziła się zostać. Ale był ku temu jeszcze jeden powód. Doskonale zdawała sobie sprawę, jak wielki ma na mnie wpływ. Chciała to wykorzystać w dobrej sprawie.

– W jakiej?

– Wiedziała co nieco o moich interesach. Inwestuję na wielką skalę, wręcz niewyobrażalną dla zwykłego śmiertelnika. Mogę tworzyć, ale też i niszczyć, i zwykle kończy się na tym drugim. Nie dotyczy to poszczególnych osób. Przeze mnie ucierpiały całe społeczności, miasta, nawet narody. Prowadzenie interesów to niewdzięczne zajęcie, słabi gracze szybko odpadają. Dlatego musiałem grać ostro. Nigdy nie biadoliłem, i nie obchodziły mnie narzekania innych. Jednak panna Dunbar miała odmienne zdanie na ten temat. Myślę, że ma rację. Według niej jeden człowiek nie powinien posiadać więcej niż potrzebuje, nie powinien zbijać fortuny kosztem rujnowania bytu tysięcy innych osób, pozostawiając ich bez środków do życia. Właśnie tak do tego podchodziła, i wiem, że dolary nie przesłaniały jej innych, ważniejszych wartości. Zauważyła, że jej słowa do mnie trafiają, liczyła zatem, że dobrze przysłuży się światu, wpływając na moje działania. Dlatego została, a resztę historii już znacie.

– Mógłby pan powiedzieć coś więcej?

Król złota milczał przez chwilę z twarzą schowaną w dłoniach, pogrążony w głębokiej zadumie.

– Wszystkie dowody wskazują na guwernantkę. Niezaprzeczalnie. Wiadomo przecież, że dla mężczyzn wewnętrzne życie kobiet bywa zagadką. Na początku to wydarzenie tak mną wstrząsnęło, że byłem gotów uwierzyć, iż działała pod wpływem jakiegoś niepojętego impulsu, zupełnie sprzecznego z jej naturą. Przyszło mi wtedy do głowy tylko jedno wyjaśnienie. Przedstawię je panu, może się do czegoś przyda. Niewątpliwie, moja żona była niezwykle zazdrosna. Istnieje pewien rodzaj zazdrości o duszę, której nie da się porównać do żadnej formy zawiści wywołanej cielesnością. Choć moja żona nie miała ku temu powodów i sądzę nawet, że była wyrozumiała, to z drugiej strony zdawała sobie sprawę, że Angielka ma taki wpływ na moje myśli i czyny, jakiego ona sama nigdy nie miała. I chociaż dzięki temu stawałem się lepszym człowiekiem, nie miało to dla niej znaczenia. Szalała z nienawiści, jako że amazoński ogień ciągle płonął w jej żyłach. Nie zdziwiłbym się zatem, gdyby okazało się, że chciała zabić pannę Dunbar lub zmusić ją, by zrezygnowała z posady, grożąc bronią. Mogła wywiązać się szamotanina, rewolwer wypalił i zabił kobietę, która go trzymała.

– Taka myśl także i mnie przeszła przez głowę – rzekł Holmes. – Wydaje się, że oprócz zabójstwa z zimną krwią to jedyne możliwe wyjaśnienie.

– Jednak dziewczyna nie przyznaje się do tego.

– Ale to jeszcze o niczym nie świadczy, czyż nie? Można sobie wyobrazić, że kobieta, która znalazła się w takiej strasznej sytuacji, nie wie, co ma zrobić, więc biegnie z powrotem do domu, trzymając w dłoni rewolwer. Nie zdziwiłbym się nawet, gdyby wrzuciła nieświadomie broń między swoje ubrania, a potem, już po odnalezieniu rewolweru, przytłoczona zarzutami, próbowała ratować się kłamstwem, bo cóż innego jej pozostało? Czy coś może świadczyć przeciwko takiej teorii?

– Sama panna Dunbar.

– Może i tak.

Holmes zerknął na zegarek.

– Jestem pewien, że jeszcze dziś uda nam się zdobyć wszystkie niezbędne pozwolenia; pojedziemy zatem wieczornym pociągiem do Winchesteru. Być może po spotkaniu z tą młodą damą będę mógł państwu pomóc, choć nie mogę obiecać, że wnioski, które wysnuję, spodobają się panu.

Okazało się, że na przepustki, niestety, trzeba było poczekać, dlatego też nie dotarliśmy do Winchesteru, a zatrzymaliśmy się w Thor Place w hrabstwie Hampshire, w rezydencji pana Neila Gibsona. Właściciel posiadłości dał nam adres sierżanta policji Coventry’ego, który jako pierwszy zjawił się na miejscu zbrodni. Gospodarz nie towarzyszył nam. Policjant okazał się szczupłym jegomościem o kredowobladej cerze. Jego zachowanie było tajemnicze i wskazywało na to, że wiedział lub podejrzewał znacznie więcej, niż odważył się wyrazić słowami. Miał też dziwną manierę. Poruszając tematy według niego istotne, które tak naprawdę nie wnosiły niczego odkrywczego do rozmowy, zaczynał ni stąd ni zowąd mówić szeptem. Pomijając jednak te cechy jego charakteru, szybko okazało się, że jest to szczery i porządny człowiek, niedbający o to, że jego honor ucierpi, gdy przyzna się, że nieco się zagubił i potrzebuje pomocy.

– Tak czy inaczej lepiej, że to pan tu jest, a nie inspektorzy ze Scotland Yardu – rzekł. – Zawsze, gdy się pojawiają, przyjmują zaszczyty, odbierając miejscowym władzom zasługi w doprowadzeniu do pomyślnego rozwiązania sprawy, obarczając je jednocześnie odpowiedzialnością za ewentualną porażkę. Ponadto słyszałem, że pan jest uczciwym człowiekiem.

– Nie zależy mi na tym, żeby moje nazwisko łączono z tą sprawą – rzekł Holmes. Te słowa sprawiły, że nasz pogrążony w melancholii nowy znajomy odetchnął z ulgą. – Jeśli uda mi się rozwikłać tę zagadkę, nie będę zabiegał o poklask.

– To bardzo szlachetne z pana strony. Wiem także, że pański przyjaciel doktor Watson jest godzien zaufania. Chodźmy zatem na miejsce zdarzenia, a ja po drodze zadam panu jedno pytanie. Tylko z panem mogę o tym mówić. – Rozejrzał się dokoła, jakby bał się wypowiedzieć te słowa. – Nie uważa pan, że w tę sprawę może być zamieszany sam pan Gibson?

– Rozważam taką możliwość.

– Panowie nie widzieli jeszcze panny Dunbar. To pod każdym względem wspaniała kobieta. Równie dobrze pan Gibson mógł pragnąć pozbycia się swojej żony. A ci Amerykanie szybciej sięgają po broń, niż nasi mężczyźni. Czy wiedzą panowie, że rewolwer należał do niego?

– Czy to zostało udowodnione?

– Tak, sir. Miał dwa takie same.

– Ach tak! A gdzie jest drugi?

– Nie udało nam się ustalić, którego brakuje, pan Gibson posiada sporą kolekcję broni różnego rodzaju, ale w jednym z futerałów było miejsce na dwa egzemplarze.

– Jeśli oba rewolwery są takie same, z łatwością powinniście je zidentyfikować.

– Wszystkie okazy broni będące w posiadaniu tego dżentelmena znajdują się u niego w domu; pójdziemy tam, i sam pan je obejrzy.

– Może później. Najpierw proszę mnie zaprowadzić na miejsce zbrodni.

Rozmowa ta miała miejsce w niewielkim salonie skromnego domku sierżanta Coventry’ego, który służył jako komisariat policji. Żeby dotrzeć do bramy wjazdowej prowadzącej na teren rezydencji Thor Place, musieliśmy przejść pół mili drogą wiodącą przez targane wiatrem wrzosowisko, porośnięte żółto-brązowymi zwiędłymi paprociami. Od bramy ścieżka poprowadziła nas przez bażantarnię do polanki, skąd ujrzeliśmy rozległą rezydencję, stojącą na pagórku, z elewacją typu mur pruski i elementami charakterystycznymi dla stylu Tudorów i architektury georgiańskiej. Obok dostrzegliśmy zarośnięty staw, którego dwa brzegi łączył kamienny most będący przedłużeniem głównej drogi dojazdowej. Po jego obu stronach utworzyły się dwa jeziorka. Nasz przewodnik zatrzymał się przed mostem i wskazał ręką na ziemię.

– To tutaj znaleziono ciało pani Gibson. Zaznaczyłem miejsce kamieniem.

– Przybył pan, zanim zwłoki przeniesiono do domu?

– Tak, zostałem wezwany natychmiast.

– Kto pana wezwał?

– Pan Gibson. Gdy poinformowano go o znalezieniu zwłok, przybiegł z domu wraz z innymi mieszkańcami i pilnował, żeby do przyjazdu policji nikt niczego nie ruszał.

– Zachował się bardzo rozsądnie. Wyczytałem w gazecie, że strzał padł z bliskiej odległości.

– Z bardzo bliskiej.

– Kula trafiła w prawą skroń ofiary?

– Tuż obok, sir.

– W jakiej pozycji leżało ciało?

– Na plecach, sir. Nie znaleziono żadnych śladów wskazujących na walkę. Żadnych ran ani żadnej broni. W zaciśniętej pięści zmarłej tkwił liścik od panny Dunbar.

– Pięść była zaciśnięta?

– Tak jest, ledwo udało nam się rozprostować palce.

– To niezmiernie istotny szczegół, który świadczy o tym, że tego skrawka papieru nie wsunięto w dłoń ofiary po śmierci, żeby pokierować śledztwo na fałszywe tory. O ile pamiętam, treści było niewiele:

Będę przy moście Thor o dziewiątej. G. DUNBAR.

 

Zgadza się?

– Tak, sir.

– Czy panna Dunbar przyznała się do napisania tych słów?

– Tak, sir.

– Czy wyjaśniła jakoś tę sytuację?

– Nie chciała nic mówić. Wszystkie wyjaśnienia ma złożyć podczas głównej rozprawy.

– To niezwykle interesujące. Co oznacza ten liścik?

– Sir – rzekł nasz przewodnik – jeśli wolno mi coś powiedzieć, to uważam, że ta karteczka to jedyny dowód.

Holmes potrząsnął głową.

– Jeśli to naprawdę napisała panna Dunbar, ofiara musiała ją otrzymać dwie, trzy godziny przed zabójstwem. Dlaczego zatem po takim czasie nadal kurczowo trzymała karteczkę w dłoni? Dlaczego ciągle miała ją przy sobie? Nie była jej do niczego potrzebna podczas spotkania. Czy to nie wydaje się panu dziwne?

– Teraz, kiedy pan zwrócił na to uwagę, faktycznie, myślę, że coś w tym jest.

– Powinienem chyba przez kilka minut posiedzieć w skupieniu i przemyśleć wszystkie fakty.

Holmes usiadł na kamiennej krawędzi mostu. Widziałem wyraźnie, jak jego bystre szare oczy rzucały pytające spojrzenia we wszystkich kierunkach. Nagle zerwał się i podbiegł do przeciwległej barierki, wyciągnął z kieszeni lupę i zaczął uważnie przyglądać się kamiennym elementom.

– Dziwne – powiedział.

– Tak, sir, my także zauważyliśmy ten wyszczerbiony fragment. To pewnie sprawka jakiegoś przechodnia.

Most był zbudowany z szarego kamienia, ale w jednym miejscu widniała biała plama wielkości sześciopensowej monety. Po dokładnych oględzinach można było stwierdzić, że szczerba powstała w wyniku potężnego uderzenia.

– Potrzeba wielkiej siły, żeby coś takiego zrobić – rzekł w zamyśleniu detektyw.

Kilkakrotnie uderzył swoją laską o barierkę, ale nie zostawiła ona na żadnego śladu na kamieniu.

– To musiało być bardzo mocne uderzenie. W dodatku w dziwnym miejscu. Cios zadano od dołu, a nie od góry, widać to wyraźnie, gdyż szczerba powstała na dolnej krawędzi barierki.

– ...i znajduje się w odległości przynajmniej piętnastu stóp od miejsca, w którym znaleziono ciało.

– Zgadza się, ma pan rację. Być może to odkrycie nie jest w żaden sposób powiązane z naszą sprawą, warto jednak o nim pamiętać. Myślę, że w tym miejscu nie znajdziemy już niczego nowego. Wspomniał pan, że nie natrafiono na ślady butów.

– Ziemia jest twarda jak kamień, sir. Na niej nie widać żadnych śladów.

– No to możemy już iść. Chciałbym najpierw udać się do domu i obejrzeć kolekcję broni, o której pan opowiadał. Potem pojedziemy do więzienia, żeby się zobaczyć z panną Dunbar, zanim zagłębimy się w szczegóły sprawy.

Pan Neil Gibson ciągle jeszcze był w mieście, ale w domu zastaliśmy neurotycznego pana Batesa, który wcześniej tego ranka złożył nam wizytę. Z ponurą miną pokazał nam zbiór różnego rodzaju broni palnej, który jego pracodawca zgromadził w ciągu swego pełnego przygód życia.

– Pan Gibson ma wielu wrogów, co zresztą nie dziwi nikogo, kto zna jego metody działania – rzekł. – Rewolwer trzyma nawet w szafce przy łóżku. Bywa agresywny, czasami napawa nas wszystkich strachem. Jestem pewien, że ta biedaczka, jego żona, nie raz była przerażona jego zachowaniem.

– Czy był pan kiedykolwiek świadkiem tego, że Gibson stosował wobec niej przemoc fizyczną?

– Nie, nigdy. Słyszałem jednakże słowa, często wypowiadane w obecności służby, które potrafią ranić bardziej niż uderzenie ręką: zimne, pogardliwe.

– Czyli nasz milioner nie potrafi się zachowywać jak dżentelmen – skomentował Holmes, gdy jechaliśmy na stację. – Watsonie, odnaleźliśmy wiele śladów, niektóre z nich są zupełnie świeże, a mimo to ciągle brakuje rozwiązania. Od pana Batesa, który wyjątkowo nie lubi swego pracodawcy, dowiedzieliśmy się, że gdy znaleziono zwłoki pani Gibson, sam gospodarz przebywał w bibliotece. Kolacja dobiegła końca o ósmej trzydzieści i od tamtej chwili nie działo się niczego niezwykłego. Alarm wszczęto późnym wieczorem, choć tragedia wydarzyła się około dziewiątej, jak miałaby świadczyć o tym treść liściku. Nic nie wskazuje na to, by pan Gibson wychodził z domu od chwili powrotu z miasta, czyli mniej więcej od godziny piątej. Z drugiej jednak strony, jeśli dobrze zrozumiałem, panna Dunbar przyznaje, że umówiła się z panią Gibson na spotkanie przy moście. To jedyna informacja, jakiej udzieliła, ponieważ adwokat poradził jej, aby resztę wyjaśnień zostawiła dla sędziego. Muszę zadać kilka istotnych pytań tej młodej damie, i dopóki się z nią nie zobaczymy, nie zaznam spokoju. Muszę przyznać, że tylko jeden element tej układanki pozwala mi wierzyć, iż dziewczyna nie jest morderczynią.

– Co masz na myśli, Holmesie?

– Rewolwer znaleziony na dnie jej szafy.

– Czyżby! – wykrzyknąłem. – Właśnie ten dowód wydaje mi się najbardziej obciążający.

– Przeciwnie, Watsonie. Gdy po raz pierwszy przeczytałem o tragedii w gazecie, ten dziwny fakt przykuł moją uwagę, a im bliżej przyglądam się tej sprawie, coraz bardziej się przekonuje, że to jedyna rzecz, która pozwala mi sądzić, iż nasza podejrzana jest niewinna. Szukajmy konsekwencji w działaniu. Jej brak oznacza oszustwo.

– Chyba nie nadążam.

– Wyobraź sobie, Watsonie, że jesteś kobietą, która w okrutny sposób i z premedytacją chce się pozbyć swej rywalki. Wszystko zaplanowałeś. Napisałeś liścik. Ofiara stawiła się o umówionej porze. Masz przy sobie broń. Dokonujesz zabójstwa. Przeprowadziłeś akcję w niezwykle fachowy sposób. Chcesz mi wmówić, że po tak misternie dokonanej zbrodni pozwolisz sobie na utratę reputacji sprytnego zabójcy i nie wpadniesz na pomysł, by wrzucić rewolwer w otchłań wód zarośniętego stawu, w którym ślad by po nim zaginął, tylko zaniesiesz go do domu i schowasz na dnie swej własnej szafy, czyli w miejscu, które policja przeszuka w pierwszej kolejności? Twoi przyjaciele wiedzą, że marny z ciebie intrygant, Watsonie, ale nawet ty byś nie popełnił w podobnej sytuacji takiego absurdalnego czynu.

– Być może było to działanie pod wpływem emocji.

– Nie, Watsonie, emocje nie wchodzą w grę. Gdy z tak wielką pieczołowitością planuje się zabójstwo z zimną krwią, to w taki sam sposób się je tuszuje. Mam zatem nadzieję, że mamy do czynienia z błędnym tokiem myślenia.

– Ale jest tyle niewytłumaczonych elementów!

– Czas zatem zabrać się za ich wyjaśnianie. Gdy tylko zmienisz punkt widzenia na daną sprawę, ten jeden dowód, który do tej pory wydawał się niepodważalny, może okazać się kluczem do poznania prawdy. Weźmy na przykład ten rewolwer. Panna Dunbar twierdzi, że o nim nie wiedziała. Jeśli uznamy, że nasza nowa teoria jest prawdziwa, będzie to znaczyło, że dziewczyna mówi prawdę. Wynika z tego, iż pistolet został podrzucony. Pytanie brzmi: „Podrzucony przez kogo?”. Oczywiście, przez osobę, której zależało na tym, by to guwernantka właśnie została oskarżona. Czyż nie wynika z mego rozumowania, że uczynił to prawdziwy zabójca? Zobacz, do jakich niespodziewanych wniosków doprowadziły nas te rozważania.

Musieliśmy się zatrzymać na noc w mieście, gdyż nie zdołaliśmy załatwić wszystkich formalności. Następnego ranka uzyskaliśmy pozwolenie na złożenie wizyty pannie Dunbar w jej celi. Towarzyszył nam pan Joyce Cummings, dobrze zapowiadający się adwokat, któremu powierzono obronę młodej damy. Wiele słyszałem o urodzie rzeczonej panny i spodziewałem się, że zobaczę piękną kobietę, ale nigdy nie zapomnę wrażenia, jakie na mnie wówczas wywarła. Zrozumiałem, dlaczego nawet tak potężny milioner dojrzał w niej moc większą niż ta, którą on sam posiadał, i poddał się jej bez reszty, pozwalając, by nim kierowała. Patrząc na tę twarz, która mimo ostrych rysów wydawała się niezmiernie delikatna, miało się wrażenie, że nawet jeśli byłaby zdolna do popełnienia tak gwałtownego czynu, szlachetność, którą dało się wyczytać w jej oczach, wskazywała na to, że zrobiłaby to w dobrej wierze. Panna Dunbar była wysoką brunetką o wspaniałej figurze i władczej postawie, ale w jej ciemnych oczach malowała się bezbronność, jaką ujrzeć można w ślepiach zaszczutej zwierzyny, która czuje na karku oddech myśliwego, ale nie może wydostać się z pułapki. Gdy jednak dotarło do naszej panny, że mój sławny przyjaciel chce jej pomóc, na jej bladych policzkach pojawiły się wypieki, a oczy, które z nadzieją patrzyły na nas, pojaśniały.

– Pewnie pan Neil Gibson wspominał panom o tym, co między nami zaszło? – zapytała niskim głosem, w którym dało się wyczuć wzruszenie.

– Owszem – odparł Holmes – oszczędzę pani przykrości, związanych z opowiadaniem o waszych relacjach. Teraz, kiedy już się poznaliśmy, jestem gotów uwierzyć panu Gibsonowi, który opowiedział, jaki wpływ wywarła pani na nim, i że wasze stosunki nie przekroczyły granic przyzwoitości. Zastanawiam się tylko, dlaczego nie wspomniała pani o tym w sądzie?

– Wydawało mi się, że ta informacja i tak nie oczyści mnie z zarzutów. Myślałam, że z czasem cała sprawa wyjaśni się sama, a ja nie będę zmuszona do zagłębiania się w bolesne szczegóły życia tej rodziny. Zrozumiałam jednak, że nie mam co liczyć na jakiekolwiek zrozumienie, gdyż istnieją poważne dowody przeciwko mnie.

– Moja droga panno! – wykrzyknął Holmes z poważną miną. – Proszę nie mieć złudzeń w tej kwestii. Pan Cummings może potwierdzić, że dowody świadczą na pani niekorzyść, ale zrobimy wszystko co w naszej mocy, żeby oczyścić panią z zarzutów. Postąpiłbym nieuczciwie, udając, że nic pani nie grozi. Dlatego też liczę, że pomoże mi pani dotrzeć do prawdy.

– Nie będę niczego ukrywała.

– Proszę nam zatem opowiedzieć o pani stosunkach z żoną pani pracodawcy.

– Nienawidziła mnie, panie Holmes. Z całą mocą drzemiącą w jej ognistym temperamencie. To była kobieta, która zatracała się we wszystkim, co robiła, a miarą jej ogromnej miłości do męża była głęboka nienawiść do mnie. Prawdopodobnie miała błędne wyobrażenie o łączących nas więziach. Nie chcę o niej źle mówić, ale namiętna miłość fizyczna była dla niej o wiele ważniejsza niż aspekty duchowe i intelektualne, które przyciągały do mnie jej męża. Nie interesowało jej także to, że potrafię dla dobra sprawy wpływać na jego decyzje, a właśnie to trzymało mnie pod ich dachem. Teraz wiem, że popełniłam błąd. Nie powinnam była tam zostać, bo moja obecność była powodem ogromnego nieszczęścia, wiem jednak, że nawet gdybym odeszła, do tego domu nie zawitałoby szczęście.

– Panno Dunbar – wtrącił Holmes – proszę nam dokładnie opowiedzieć o wydarzeniach tamtego wieczora.

– Powiem panu wszystko, co wiem, ale nie będę mogła niczego udowodnić, zwłaszcza że tę historię cechują pewne istotne elementy, których nie potrafię wytłumaczyć.

– Jeśli przedstawi pani fakty, być może da się ich wyjaśnić.

– Tamtego dnia rano otrzymałam liścik od pani Gibson, dlatego wieczorem poszłam do mostu Thor. Liścik leżał na stole w pokoju, gdzie uczę dzieci; nie wykluczone, że zostawiła go tam osobiście. Prosiła, byśmy się spotkały po kolacji, gdyż chciała mi powiedzieć coś ważnego. Miałam zostawić odpowiedź na zegarze słonecznym w ogrodzie, ponieważ nie chciała, żeby ktokolwiek wiedział o naszej tajemnicy. Nie miałam powodu, żeby ukrywać przed kimkolwiek nasze spotkanie, ale mimo to przystałam na jej prośbę. Pani Gibson zależało też na tym, żebym się pozbyła wiadomości od niej, dlatego spaliłam liścik w kominku. Kobieta bardzo bała się swego męża. Niejednokrotnie groził jej w okropny sposób; często go za to potępiałam. Byłam pewna, że chodziło jej o to, by się nie dowiedział o naszym spotkaniu.

– Karteczkę od pani trzymała kurczowo w dłoni, prawda?

– Zgadza się. Zdziwiło mnie, że w chwili śmierci miała ją przy sobie.

– Co było dalej? – zapytał Holmes.

– Poszłam w umówione miejsce. Czekała na mnie przy moście. Dopiero zdałam sobie sprawę z tego, jak silna była nienawiść tej biedaczki. Zachowywała się jak wariatka; mówiąc szczerze, sądzę, że nią była, choć potrafiła świetnie to ukrywać. Takie zdolności mają tylko ludzie obłąkani. Jak inaczej wytłumaczyć obojętność, z jaką patrzyła na mnie każdego dnia, podczas gdy jej serce przepełniała głęboka nienawiść? Nie powtórzę panom tego, co mi powiedziała. Przelała na mnie całą wściekłość, którą tłumiła, i obrzuciła nas okropnymi obelgami. Nie byłam w stanie wydusić słowa, przeraził mnie jej stan. Zakryłam uszy dłońmi i uciekłam. Ostatni raz widziałam ją, jak wygraża mi pięścią, i słyszałam, jak rzuca na mnie oszczerstwa. Stała przy wjeździe na most.

– Czyli tam, gdzie znaleziono ciało?

– W odległości kilku jardów od tego miejsca.

– Załóżmy, że zginęła chwilę po pani ucieczce, ciekawe, że nie słyszała pani strzału.

– To prawda. Proszę jednak pamiętać, że byłam tak roztrzęsiona i przestraszona jej okropnym wybuchem, że popędziłam co sił w nogach, byle tylko znaleźć się w zaciszu mego pokoju. Mogłam czegoś nie zauważyć lub nie usłyszeć.

– Twierdzi pani, że wróciła do swego pokoju. Czy potem go pani opuszczała?

– Wyszłam, słysząc, jak inni krzyczeli, że pani Gibson nie żyje.

– Zauważyła pani swego pracodawcę?

– Zobaczyłam go, gdy wracał z miejsca zbrodni. Posłał po doktora i zawiadomił policję.

– Czy wyglądał na zmartwionego?

– To jest bardzo opanowany i pewny siebie człowiek. Nigdy nie ujawnia emocji. Ja jednak znam go na tyle, że wiem, jak bardzo był przejęty.

– Przejdźmy teraz do najważniejszego punktu. Mam na myśli pistolet znaleziony w pani pokoju. Czy kiedykolwiek wcześniej go pani widziała?

– Przysięgam, nigdy.

– Kiedy go znaleźli?

– Następnego ranka, gdy policja przeszukiwała pokój.

– Leżał między ubraniami, tak?

– Tak, na dnie szafy pod moją sukienką.

– Domyśla się pani, jak długo tam leżał?

– Poprzedniego dnia rano jeszcze go tam nie było.

– Skąd ta pewność?

– Ponieważ robiłam w szafie porządki.

– Jest to zatem ostateczny dowód. Ktoś wszedł do pani pokoju i podrzucił rewolwer, żeby podejrzenia padły na panią.

– To jedyne wytłumaczenie.

– A kiedy to się mogło wydarzyć?

– W czasie posiłku albo wówczas, kiedy przebywałam z dziećmi.

– Czyli wtedy, kiedy otrzymała pani liścik, tak?

– Tak. Byłam z dziećmi cały ranek.

– Dziękuję, panno Dunbar. Czy jest jeszcze coś, co mogłyby mi pomóc?

– Nie sądzę – odparła.

– Na barierce mostu, naprzeciwko miejsca, w którym znaleziono ciało, zobaczyłem świeżą szczerbę. Czy potrafi to pani jakoś wyjaśnić?

– Pewnie zbieg okoliczności.

– Nie dziwi to panią, panno Dunbar? Dlaczego ten ślad pojawił się akurat w tym konkretnym miejscu i w tamtej chwili?

– W jaki sposób mogła powstać taka szczerba? Tylko silny człowiek mógłby zrobić coś takiego.

Holmes milczał. Na jego bladej twarzy pojawił się nagle wyraz skupienia, co zwykle w takich przypadkach oznaczało, że za chwilę da o sobie znać jego wielki talent. Jego mózg pracował z takim natężeniem, że żadne z nas, ani adwokat, ani oskarżona, ani nawet ja, nie odważyliśmy się mu przerwać. Obserwowaliśmy go w milczeniu. Nagle poderwał się z krzesła, drżąc z nadmiaru energii.

– Chodźmy, Watsonie! – wykrzyknął.

– Czy coś się stało, panie Holmes? – zapytała dziewczyna.

– Nic takiego, moja droga. Panie Cummings, wkrótce się odezwę. Z boską pomocą dostarczę panu dowodów, dzięki którym w całej Anglii będzie głośno o tej sprawie. Panno Dunbar, skontaktujemy się z panią jutro; na razie mogę ją zapewnić, że wiatr przegonił chmury i jest nadzieja na to, iż na niebie pojawią się promienie prawdy.

Podróż z Winchester do Thor Place nie zajęła nam wiele czasu, ale dla mnie trwała o wiele za długo, gdyż nie mogłem się doczekać rozwiązania. Dla Holmesa ciągnęła się chyba w nieskończoność; był tak zniecierpliwiony, że nie potrafił znaleźć sobie miejsca. Chodził niespokojnie po przedziale i nerwowo stukał palcami o poduszki. Gdy byliśmy już prawie u celu, usiadł nagle naprzeciwko mnie. Jechaliśmy w wagonie pierwszej klasy,; w przedziale nie było nikogo oprócz nas. Sherlock położył swoje dłonie na moich kolanach i popatrzył na mnie łobuzerskim wzrokiem niczym złośliwy chochlik.

– Watsonie – rzekł – pamiętam, że zwykłeś czasem zabierać broń na te nasze małe wycieczki.

Robiłem to dla jego dobra, gdyż on sam nigdy nie dbał o swoje bezpieczeństwo, gdy śledztwo zaprzątało mu umysł. Nieraz mój rewolwer okazywał się wspaniałym przyjacielem w potrzebie. Przypomniałem mu o tym.

– No tak, jeśli chodzi o kwestie bezpieczeństwa, to bywam roztargniony. Masz przy sobie rewolwer?

Wyciągnąłem z kieszeni poręczną niezawodną broń o krótkiej lufie. Holmes najpierw ją rozładował, a następnie uważnie jej się przyjrzał.

– Bardzo ciężki ten rewolwer – zauważył.

– Zgadza się, to solidna robota.

Mój przyjaciel pogrążył się na kilka minut w zadumie.

– Watsonie, czy wiesz, że twój rewolwer może mieć ścisły związek z zagadką, którą próbujemy rozwikłać?

– Chyba żartujesz, mój drogi Holmesie.

– Przeciwnie. Jestem niezwykle poważny. Wymyśliłem pewien test. Jeśli pójdzie po mojej myśli, wszystko stanie się jasne. To, czy tak się zdarzy, zależy właśnie od tego niewielkiego rewolweru. Załaduję teraz pięć naboi, jednego będzie brakowało. Naładowana broń będzie cięższa, dzięki czemu łatwiej przeprowadzi rekonstrukcję zdarzeń.

Nie miałem zielonego pojęcia, co mojemu przyjacielowi wpadło do głowy, on sam oczywiście niczego mi nie wyjaśnił. Siedział, zamyślony, aż do chwili, gdy zatrzymaliśmy się na stacji w Hampshire. Rozklekotanym powozem konnym pojechaliśmy do domu naszego znajomego sierżanta. Po piętnastu minutach byliśmy na miejscu.

– Doszedł pan do jakichś wniosków, panie Holmes? Zdradzi mi je pan?

– Wszystko zależy od tego, w jaki sposób zachowa się rewolwer doktora Watsona – rzekł mój przyjaciel. – Oto on. Panie inspektorze, ma pan może sznurek o długości dziesięciu jardów?

W miejscowym sklepiku kupiliśmy kłębek grubego szpagatu.

– Mamy zatem wszystko, czego nam potrzeba – podsumował Holmes. – Żywię nadzieję, że to będzie ostatni etap naszej podróży.

Zachodzące słońce przeobraziło moczary Hampshire i teraz patrzyliśmy na uroczy jesienny pejzaż. Sierżant szedł obok mnie, co chwilę zerkając na nas podejrzliwie; w jego spojrzeniu dało się wyczytać głęboką wątpliwość co do zdrowia psychicznego mojego towarzysza. Gdy dotarliśmy na miejsce zbrodni, zauważyłem, że mój przyjaciel, zwykle bardzo opanowany, tym razem był wyraźnie poruszony.

– Zgadza się, Watsonie – odpowiedział, gdy zwróciłem mu na to uwagę – nie raz widziałeś już moje błędy. Wydawałoby się, że mam nader rozwinięty instynkt, a mimo to czasem mnie zawodzi. Ta myśl pierwszy raz przeleciała mi przez głowę, gdy rozmawialiśmy w celi z panią Dunbar, wtedy byłem przekonany, że mam rację, jednak jedną z wad osoby o inteligentnym umyśle jest ciągłe wynajdywanie alternatywnych wyjaśnień, które nie zawsze są trafne. A jednak, Watsonie, spróbujmy!

Sherlock przywiązał mocno koniec sznurka do rękojeści rewolweru. Dotarliśmy do miejsca przy moście, gdzie znaleziono ciało. Uważnie słuchając wskazówek policjanta, Holmes możliwie precyzyjnie zaznaczył miejsce na ziemi, gdzie leżały zwłoki. Następnie w pobliskich zaroślach wrzosu i paproci znalazł spory kamień, przywiązał do niego drugi koniec sznurka i zwiesił przez barierkę, tak, że ten swobodnie bujał się nad wodą. Potem, trzymając w jednej dłoni mój rewolwer, podszedł do miejsca, gdzie odnaleziono zwłoki, i stanął w niewielkiej odległości od krawędzi mostu. Szpagat między pistoletem a kamieniem był mocno naprężony.

– Teraz! – krzyknął.

Wypowiadając to słowo, przystawił rewolwer do głowy, a następnie rozluźnił uchwyt. W mgnieniu oka ciężki kamień, spadając, pociągnął za sobą pistolet, który najpierw uderzył mocno o barierkę, a potem zniknął w wodzie. Ledwie usłyszeliśmy plusk, a Holmes klęczał już przy balustradzie z radosnym wyrazem twarzy, który wskazywał na to, że jego podejrzenia się sprawdziły.

– Wspaniale udał mi się ten pokaz! – wykrzyknął. – Widzisz, Watsonie, twój rewolwer pomógł rozwiązać zagadkę! – Mówiąc to, wskazał na drugą, identyczną jak pierwsza szczerbę w kamiennej barierce mostu.

– Dziś zatrzymamy się w zajeździe – zwrócił się do oszołomionego sierżanta, wstając z klęczek. – Pan postara się wydostać rewolwer mojego przyjaciela z wody za pomocą bosaka. Z pewnością znajdzie pan tam że drugi pistolet, sznurek i obciążnik, którego użyła ta mściwa kobieta, próbując obarczyć winą za zbrodnię niewinną dziewczynę. Proszę powiadomić pana Gibsona, że spotkamy się z nim jutro rano i podejmiemy działania w celu oczyszczenia panny Dunbar z zarzutów.

Wieczorem tego dnia, gdy siedzieliśmy w zajeździe, paląc fajki, Holmes opowiedział mi, jak doszedł do rozwiązania zagadki.

– Obawiam się, Watsonie – rzekł – że umieszczając sprawę mostu Thor w swych kronikach, nie przysporzysz mi sławy. Mój umysł działał w zwolnionym tempie, zabrakło mi wyobraźni, która w moim zawodzie jest absolutnie konieczna. Przyznaję, że szczerba na kamiennej barierce była wystarczającym śladem, wskazującym na prawdziwy przebieg wypadków. Dlatego mam do siebie żal, że nie doszedłem do tych wniosków wcześniej. Trzeba przyznać, że działania tej nieszczęsnej kobiety były tak precyzyjnie przemyślane, że niełatwo było rozwikłać tę zagadkę. Wydaje mi się, że wśród naszych wszystkich przygód próżno szukać bardziej pogmatwanego przypadku, w którym główną rolę odgrywała namiętna wypaczona miłość. Bez względu na to, czy traktowała pannę Dunbar jako rywalkę pod względem fizycznym lub intelektualnym, nie była w stanie znieść żadnej konkurencji. Nic dziwnego, że to właśnie tę młodą damę winiła za wszystkie okrutne słowa, którymi mąż próbował zniechęcić ją do siebie. Postanowiła więc skończyć z własnym życiem. Zdecydowała, że uczyni to w taki sposób, by jej ofiarę spotkał los gorszy nawet od nagłej śmierci.

Zaplanowany dokładnie każdy krok wskazuje na to, że jej umysł pracował niezwykle precyzyjnie. Sprytnie doprowadziła do tego, że panna Dunbar napisała liścik, z którego wynikało, kto był inicjatorem spotkania. Tak bardzo zależało jej, aby znaleziono karteczkę, iż posunęła się nieco za daleko, do samego końca trzymając ją w dłoni. Ten fakt również powinien wzbudzić moje podejrzenia dużo wcześniej. Następnie pani Gibson wzięła jeden rewolwer z ogromnej kolekcji swojego męża. Drugi egzemplarz ukryła tego ranka w szafie panny Dunbar, wyjąwszy wcześniej jeden nabój. Mogła to swobodnie zrobić w lesie, nie zwracając niczyich podejrzeń. Następnie udała sie na most, gdzie obmyśliła niesłychanie pomysłowy sposób na pozbycie się broni. Gdy panna Dunbar pojawiła się w umówionym miejscu, pani Gibson zebrała w sobie resztki sił, przelewając na dziewczynę całą swą nienawiść, a gdy ta, uciekając, znalazła się odpowiednio daleko od miejsca zdarzenia, doprowadziła tę straszną sprawę do końca. Wszystkie elementy układanki znalazły się na swoim miejscu. Dziennikarze z pewnością będą pytali, dlaczego wcześniej nie przyjęto takiego założenia. Po fakcie jednak wszyscy są mądrzy, a otchłań tego zarośniętego stawu niełatwo przejrzeć, chyba że wiadomo, czego i gdzie należy szukać. Watsonie, pomogliśmy wyjątkowej kobiecie, a także potężnemu milionerowi. Jeśli kiedykolwiek ich drogi się skrzyżują, czego wykluczyć nie można, świat finansjery przekona się, że obarczony bagażem przykrych doświadczeń, dobrze odrobił swą lekcję.

Rozdział ósmy

 

Ofiara miłości

 
 

Sherlock Holmes od dawna zachęcał mnie do opublikowania niezwykłej historii profesora Presbury’ego. Miałem to uczynić choćby z tego powodu, by raz na zawsze rozwiać obrzydliwe plotki, które jakieś dwadzieścia lat temu zaczęły krążyć na uniwersytecie, a następnie przedostały się do kręgów naukowych Londynu. Istniały jednak pewne przeszkody i wcześniej prawda o tej osobliwej sprawie nie mogła wyjść na jaw. Czekała na odpowiedni moment w metalowym pudełku, w którym przechowuję zapiski o wielu przygodach mojego przyjaciela. W końcu uzyskaliśmy pozwolenie, by ujawnić wydarzenia, które złożyły się na jedną z ostatnich spraw mojego przyjaciela Holmesa na krótko przed tym, jak porzucił swą detektywistyczną praktykę. Ale nawet teraz, przedstawiając historię profesora szerokiej publiczności, uważam, że należy się powstrzymać przed opisaniem wszystkich faktów.

Wieczorem pewnej wrześniowej niedzieli 1903 roku otrzymałem typową dla Holmesa lakoniczną wiadomość:

Jeśli możesz, przyjdź natychmiast; jeśli nie możesz, i tak przyjdź. S.H.

 

W tamtym okresie nasze relacje były dosyć specyficzne. Życiem mojego przyjaciela rządziły przyzwyczajenia, a ja stałem się jednym z nich. Postrzegał mnie jak swoje skrzypce, tytoń, sczerniałą starą fajkę, archiwa i inne rzeczy, do których przywykł. Gdy aktywnie pracował i potrzebował opanowanego towarzysza, na którym mógłby polegać, było oczywistym, że to mnie wzywał. Jednak spełniałem jeszcze jedną rolę. Byłem dla jego tym, czym osełka jest dla noży, stymulowałem go. Często w mojej obecności głośno wyrażał swe myśli. Nie można powiedzieć, żeby się dzielił ze mną swymi spostrzeżeniami (odbiorcą wielu z nich równie dobrze mogło być łóżko), niemniej jednak zwyczaj mówienia na głos przyjął się, a wtrącane przeze mnie uwagi okazywały się często pomocne. Niekiedy moje niezbyt szybkie procesy myślowe irytowały go, ale jednocześnie z tego powodu jego wyostrzona intuicja budziła się w nim z jeszcze większą mocą. Taka właśnie była moja skromna rola w naszym układzie.

Gdy przybyłem na Baker Street, zastałem mojego przyjaciela w jego ulubionym fotelu; siedział skulony, z zafrasowanym obliczem. Kolana podciągnął pod brodę, w ustach trzymał fajkę. Było jasne, że dręczy go jakiś skomplikowany problem. Wskazał mi tylko fotel (w którym zwykłem siadać) i przez pół godziny w ogóle nie zwracał na mnie uwagi. W pewnym momencie ocknął się z zadumy, podniósł się i z dziwnym grymasem na twarzy, przypominającym uśmiech, który tak dobrze znałem, przywitał mnie, mówiąc, że rad widzieć mnie w domu, w jakim i ja kiedyś mieszkałem.

– Mój drogi Watsonie, wybacz, proszę, tę moją chwilową nieobecność – rzekł. – W ciągu ostatnich dwudziestu czterech godzin dowiedziałem się o pewnych jakże ciekawych wydarzeniach, co z kolei zapoczątkowało domysły o bardziej ogólnym charakterze. Z całą powagą rozważam napisanie krótkiej monografii na temat wykorzystania psów w pracy detektywa.

– Ten temat na pewno został już gdzieś opisany, Holmesie – powiedziałem. – Psy gończe, psy tropiciele...

– Nie, Watsonie, ty mówisz o sprawach oczywistych. Istnieje jednak znacznie bardziej subtelny aspekt. Przypominasz sobie sprawę, którą w typowy dla ciebie sensacyjny sposób połączyłeś z wydarzeniami w Copper Beeches? Wtedy to, obserwując zachowanie dziecka, wydedukowałem kryminalne uwarunkowania jego pewnego siebie, poważanego w towarzystwie ojca.

– Owszem, pamiętam to bardzo dobrze.

– Mój tok myślenia odnośnie do psów jest analogiczny. Pies jest odzwierciedleniem życia rodzinnego. Kto widział ponurą rodzinę z rozbrykanym radosnym psem albo osowiałe zwierzę w towarzystwie szczęśliwych ludzi? Psy należące do naburmuszonych osób warczą, a te, którymi opiekują się złoczyńcy, są najczęściej groźne. Ich zmienne nastroje mogą odzwierciedlać stan ducha właścicieli.

Słuchając wywodu, pokiwałem głową.

– Holmesie, czyż to nie nazbyt daleko idąca teoria? – zapytałem.

Mój przyjaciel ponownie napełnił fajkę tytoniem i wrócił na swoje miejsce, całkowicie ignorując moją uwagę:

– Będę mógł zbadać praktyczne zastosowanie tej teorii, rozwiązując moją obecną sprawę. W tym poplątanym kłębku staram się znaleźć koniec jednej z nici. Może nim być odpowiedź na pytanie: „Dlaczego wilczur Roy profesora Presbury’ego próbował go ugryźć?”.

Nieco rozczarowany, opadłem na fotel. Czy to właśnie tak trywialne pytanie oderwało mnie od pracy? Holmes zerknął na mnie.

– W ogóle się nie zmieniłeś, Watsonie! – wykrzyknął. – Nigdy się nie nauczysz, że poważne sprawy często zależą od najdrobniejszych szczegółów. Czyż nie wydaje ci się dziwnym fakt, że stateczny starszy mędrzec (oczywiście, zakładam, że słyszałeś o słynnym profesorze z Camford), że to właśnie on został dwukrotnie zaatakowany przez wilczura, swego wiernego starego przyjaciela? Co o tym sądzisz?

– Pies jest chory – odpowiedziałem.

– Z pewnością to jedna z możliwości, jednak zwierzę nie atakuje innych ludzi, a poza tymi zdarzeniami nigdy wcześniej nie przejawiał agresji w stosunku do swego właściciela. To niecodzienna sytuacja, Watsonie. Słyszę dzwonek do drzwi. Jeśli to młody pan Bennett, to przyszedł przed czasem. Miałem nadzieję, że przed jego wizytą uda nam się dłużej pogawędzić.

Usłyszeliśmy pośpieszne kroki na schodach, potem głośne pukanie do drzwi. Chwilę później pojawił się w nich nasz nowy klient. Był to wysoki przystojny mężczyzna około trzydziestki, dobrze ubrany i elegancki. W jego postawie widziałem jednak raczej nieśmiałego studenta niż światowego, pewnego siebie mężczyznę. Uścisnął dłoń Holmesa i zerknął na mnie ze zdziwieniem.

– To bardzo delikatna sprawa, panie Holmes – rzekł. – Proszę wziąć pod uwagę zarówno oficjalne, jak i prywatne relacje, jakie łączą mnie z profesorem Presburym. Naprawdę nie wyobrażam sobie, żeby kolejna osoba miała się o wszystkim dowiedzieć.

– Proszę się nie obawiać, panie Bennett. Doktor Watson to uosobienie dyskrecji, i mogę pana zapewnić, że w tej sprawie jego pomoc może się okazać niezbędna.

– Jak pan uważa, panie Holmes. Z pewnością rozumie pan, dlaczego zależy mi na tym, by nikt się o niczym nie dowiedział.

– Watsonie, pozwól, ten oto dżentelmen, pan Trevor Bennett, jest osobistym asystentem wielkiego naukowca. Mieszka pod jego dachem i jest zaręczony z jedyną córką profesora. Jesteśmy zgodni co do tego, że powinien być lojalny w stosunku do swego przełożonego. Największym tego dowodem będzie podjęcie wszelkich kroków, by rozwikłać tę dziwną zagadkę.

– Mam taką nadzieję, panie Holmes. Tylko na tym mi zależy. Czy pan Watson wie, o co chodzi?

– Nie miałem czasu, by mu cokolwiek wyjaśnić.

– Wobec tego, zanim przedstawię panom najświeższe informacje, zacznę od początku.

– Jeśli pan pozwoli, będę opowiadał ja – rzekł Holmes. – Chcę się upewnić, że zapamiętałem wszystkie wydarzenia w odpowiedniej kolejności. Otóż, Watsonie, profesor Presbury cieszy się wspaniałą reputacją w całej Europie. Swoje życie podporządkował nauce. Z jego imieniem nie łączono absolutnie żadnych skandali. Jest wdowcem, ma córkę o imieniu Edith. Jak sądzę, jest to człowiek energiczny i stanowczy, można nawet powiedzieć, że ma wojowniczy charakter. Cała sprawa wyszła na jaw kilka miesięcy temu. Wtedy to jego życie całkowicie się zmieniło. Profesor ma sześćdziesiąt jeden lat, a mimo to zaręczył się z córką swego kolegi profesora Morphy’ego, który wykłada anatomię porównawczą. Rozumiem, nie były to jedynie zaloty starszego już dżentelmena, podyktowane rozsądkiem, tylko namiętna miłość, typowa dla młodzieńczych dusz. Trudno spotkać tak oddanego adoratora. Zauroczenie profesora było w pełni zrozumiałe, biorąc pod uwagę piękną figurę i wspaniały umysł Alice Morphy. Niemniej jednak rodzina pana profesora nie była zachwycona tą sytuacją.

– Uważaliśmy, że jego zachowanie jest raczej mało racjonalne – wtrącił nasz gość.

– A nawet nieco porywcze i nietypowe. Profesor Presbury jest człowiekiem zamożnym, zatem ojciec dziewczyny nie miał żadnych obiekcji. Jego córka za to miała na ten temat zgoła inną opinię, gdyż otaczało ją wielu adoratorów, którzy choć niekoniecznie pasowali do niej pod względem intelektualnym, to ich wiek z pewnością był bardziej odpowiedni. W każdym razie mimo pewnych dziwactw profesora dziewczyna bardzo go lubiła. Jedyną przeszkodą wydawała się różnica wieku.

– Wtedy właśnie wyszła na jaw tajemnica profesora, która zburzyła jego spokojne życie. Zrobił coś, czego nigdy wcześniej nie robił. Wyszedł z domu, nie mówiąc nikomu, dokąd się wybiera. Po dwóch tygodniach wrócił w opłakanym stanie. Nie wspomniał nawet, gdzie przebywał przez ten czas, choć z natury był człowiekiem bardzo otwartym. Traf chciał, że nasz klient, obecny tu pan Bennett, otrzymał list od swego kolegi, studenta z Pragi; tamten pisał, że się cieszy, iż widział profesora Presbury’ego, choć nie udało mu się z nim porozmawiać. W ten sposób rodzina dowiedziała się o jego podróży.

– Teraz rzecz najważniejsza. Od tamtej pory profesor bardzo się zmienił. Stał się skryty i tajemniczy. Jego bliscy mają wrażenie, że nie jest już tym człowiekiem, jakiego znali, a jego wspaniałe cechy przyćmił jakiś niepokojący cień. Za to intelektualnie jest w szczytowej formie. Nigdy wcześniej jego wykłady nie były tak doskonałe. Ciągle pojawiają się w nich jakieś nowe mroczne i niespodziewane elementy. Jego córka, z którą łączyły go zawsze bardzo bliskie stosunki, wielokrotnie próbowała odnowić więzi z ojcem i zdjąć tę maskę, którą ojciec przywdział, ukrywając swą prawdziwą twarz. Pan, panie Bennett, także próbował pomóc, jednak na próżno. Proszę teraz opowiedzieć incydent z listami.

– Doktorze, musi pan wiedzieć, że profesor nigdy nie miał przede mną tajemnic. Gdybym był jego synem lub młodszym bratem, byłbym niezwykle dumny z powodu wielkiego zaufania, jakim mnie darzył. Ponieważ jestem jego sekretarzem, przez moje ręce przechodzą wszystkie dokumenty adresowane do niego. Otwierałem i segregowałem listy. Wszystko się zmieniło po jego powrocie. Powiedział, że oczekuje tych listów z Londynu, na których kopertach pod znaczkiem będzie widniał mały krzyżyk. Zabronił mi czytać tę korespondencję. Faktycznie, kilka takich listów przeszło przez moje ręce. Na kopercie widniały inicjały E.C., a pisała je niewprawna ręka. Nie wiem, czy odpowiadał na te listy, gdyż ani razu nie wręczył mi kopert zwrotnych, ani też nie widziałem ich w koszyczku, w którym trzymamy całą korespondencję.

– Proszę opowiedzieć o pudełku – przypomniał Holmes.

– Ach tak, jeszcze pudełko. Ze swej podróży profesor przywiózł drewnianą skrzyneczkę. Tylko ona wskazywała na to, że był na kontynencie, gdyż jest to jedno z tych oryginalnie rzeźbionych pudełeczek, jakie można nabyć w Niemczech. Umieścił je w swojej szafce z narzędziami laboratoryjnymi. Pewnego dnia natrafiłem na nią, szukając kaniuli, i wyjąłem z szafki. Jakież było moje zdziwienie, gdy profesor strasznie się rozgniewał i zbeształ mnie ostrymi słowami, wytykając mi ciekawość. Taka sytuacja miała miejsce pierwszy raz; sprawiło mi to ogromną przykrość. Próbowałem wyjaśnić, że wyjąłem skrzyneczkę przez przypadek, ale widziałem, jak do końca wieczora patrzył na mnie podejrzliwie i ciągle myślał o tym, co się wydarzyło. – Pan Bennett wyciągnął z kieszeni mały notesik. – Miało to miejsce drugiego lipca – przeczytał.

– Jest pan wspaniałym świadkiem – rzekł Holmes. – Daty, które pan zapisał, będą mi bardzo przydatne.

– Wielu rzeczy, w tym systematyczności, nauczyłem się od mojego mistrza. Gdy tylko dostrzegłem jego dziwne zachowanie, wiedziałem, że powinienem zbadać tę sprawę. Z moich notatek wynika, że właśnie tego dnia, gdy profesor wyszedł ze swego gabinetu, zaatakował go Roy. Podobne zdarzenie miało miejsce jedenastego lipca, a kolejne – dwudziestego. Wtedy to musieliśmy zamknąć Roya w stajni. Ten pies jest oddanym kochającym przyjacielem... Ale obawiam się, że moja opowieść nieco panów nudzi.

Nasz rozmówca, sądzę, poczuł się trochę dotknięty, widząc, że Holmes przestał go słuchać. Mój przyjaciel siedział nieruchomo ze wzrokiem wbitym w sufit. W końcu ocknął się z widocznym wysiłkiem.

– Dziwne! Bardzo dziwne! – zamruczał pod nosem. – Tych szczegółów jeszcze nie znałem, panie Bennett. Przedstawił pan nam już wszystkie fakty? Wspominał pan o nowych odkryciach.

Przyjazna twarz naszego gościa zmieniła wyraz. Można było z niej wyczytać, że ponownie przeżywa jakąś przerażającą sytuację.

– Przedwczoraj w nocy miały miejsce pewne wydarzenia – rzekł gość. – Około drugiej nad ranem leżałem w łóżku, gdy nagle usłyszałem dziwny stłumiony odgłos dochodzący z korytarza. Otworzyłem drzwi i wyjrzałem na zewnątrz. Sypialnia profesora znajduje się na końcu korytarza...

– Kiedy dokładnie to się stało? – zapytał Holmes.

Nasz klient wyraźnie się zdenerwował tym mało istotnym pytaniem.

– Mówiłem już, że przedwczoraj w nocy, czyli czwartego września.

Holmes pokiwał głową z uśmiechem na twarzy.

– Proszę mówić dalej – zachęcił naszego gościa.

– Jak już wspominałem, profesor zwykle śpi w pokoju na końcu korytarza; żeby dotrzeć do schodów, musi przejść obok mojego pokoju. To była naprawdę przerażająca sytuacja, panie Holmes. Zawsze wydawało mi się, że mam mocne nerwy, ale to, co zobaczyłem, wstrząsnęło mną. W korytarzu było ciemno, jedynie mała smużka światła wpadała przez niewielkie okno. Dostrzegłem ciemny kształt, który skradał się po podłodze. Nagle ta dziwna istota zatrzymała się w miejscu, które było oświetlone księżycem, i wtedy zobaczyłem, że to był mój profesor. Panie Holmes, on szedł na czworakach! Ale nie opierał się na kolanach. Raczej szedł na rękach i stopach z twarzą schowaną między ramionami. Mimo takiej dziwnej pozycji poruszał się z łatwością. Stałem jak sparaliżowany; dopiero gdy dotarł do mych drzwi, odważyłem się podejść do niego i zapytać, czy nie potrzebuje mojej pomocy. Jego reakcja była zadziwiająca. Stanął na równe nogi, obrzucił mnie przykrymi słowami, przeszedł obok w pośpiechu i zniknął na schodach. Czekałem jeszcze przez godzinę, ale nie wrócił. Trafił do swego pokoju pewnie gdy już świtało.

– Watsonie, co o tym sądzisz? – zapytał Holmes tonem patologa, który przedstawia do badania niezwykle ciekawy okaz.

– Prawdopodobnie lumbago. Widziałem ludzi, którzy przy ostrych atakach tej choroby chodzili właśnie w ten sposób. Tłumaczyłoby to także nagły wybuch złości.

– Doskonale, mój doktorze! Zawsze można liczyć na twoje zdroworozsądkowe podejście, ale lumbago wydaje się mało prawdopodobne, bo przecież mógł swobodnie się wyprostować.

– Nigdy wcześniej nie był w tak świetnej formie – rzekł Bennett. – Znam go od wielu lat i wiem, że naprawdę czuje się doskonale. Takie są fakty, panie Holmes. Nie jest to sprawa dla policji, a my nie wiemy, co począć. Mamy wszak niejasne przeczucie, że czeka nas jakaś straszna tragedia. Edith, panna Presbury, zgadza się ze mną co do tego, że nie można już dłużej biernie patrzeć na to, co się dzieje.

– Ta sprawa jest niezwykle interesująca. Co o tym myślisz, Watsonie?

– Jako lekarz uważam, że profesorem powinien się zająć psychiatra. Procesy myślowe starszego dżentelmena zostały najprawdopodobniej zakłócone z powodu niespodziewanej miłości. Wybrał się w podróż zagraniczną, licząc na to, że wyrwie się ze szponów uczucia. Listy i drewniana skrzyneczka mogą być elementami zupełnie innej historii: może chodzi o pożyczkę, a w pudełku znajdują się akcje lub obligacje.

– I wilczurowi nie spodobały się finansowe inwestycje właściciela! Watsonie, chyba jest to bardziej skomplikowana sprawa. Teraz mogę jedynie zasugerować, aby...

Nigdy nie dowiemy się, co chciał zasugerować Sherlock Holmes, gdyż w tym właśnie momencie drzwi się tworzyły, i stanęła w nich młoda dama. Ujrzawszy swą narzeczoną, pan Bennett podbiegł do niej, wzruszony, i chwycił ją za ręce, które wyciągała w jego kierunku.

– Edith, kochanie! Coś się stało?

– Musiałam tu przyjść, Jack, tak bardzo się bałam! Okropnie jest siedzieć samej w tym domu!

– Panie Holmes, oto moja narzeczona, młoda dama, o której właśnie mówiłem.

– Zaczynaliśmy już dochodzić do tego wniosku, prawda, Watsonie? – odpowiedział Holmes z uśmiechem na ustach. – Czy mi się wydaje, panno Presbury, czy wydarzyło coś nowego, o czym chciałaby pani powiedzieć?

Naszym nowym gościem była piękna dziewczyna o typowej angielskiej urodzie, która odwzajemniła uśmiech, siadając obok pana Bennetta.

– Gdy powiedziano mi, że Jack wyszedł z hotelu, pomyślałam, że pewnie znajdę go tutaj. Oczywiście, wiedziałam, że zamierza się z panem skontaktować. Panie Holmes, czy da się coś zrobić w sprawie mojego biednego ojca?

– Mam taką nadzieję, panno Presbury, ale na razie nic jeszcze nie wiadomo. Być może to, co pani chce nam powiedzieć, rzuci nowe światło na sprawę.

– Coś się wydarzyło zeszłej nocy, panie Holmes. Tata dziwnie się zachowywał przez cały dzień. Jestem pewna, że nie jest świadom tego, co robi. Żyje jakby we śnie. Tak właśnie było wczoraj. Nie poznaję go, nie jest sobą. Widzę jego cielesną powłokę, ale w środku jest kimś zupełnie innym.

– Proszę opowiedzieć, co się stało.

– W nocy obudziło mnie przeraźliwe szczekanie psa. Biednego Roya trzymają od niedawna na łańcuchu przy stajni. Kiedy kładę się spać, zamykam drzwi na klucz, bo wszyscy mamy przeczucie, że nadchodzi jakieś niebezpieczeństwo. Jack może to potwierdzić. Mój pokój znajduje się na drugim piętrze. Akurat tej nocy okiennica była otwarta i do pokoju wpadało jasne światło księżyca. Gdy leżałam, wpatrując się w świetlisty kwadrat, słuchając wściekłego szczekania psa, zauważyłam nagle mojego ojca. Przyglądał mi się zza okna! Panie Holmes, ze strachu i zaskoczenia omal nie umarłam. Jego twarz była przyciśnięta do szyby; jedną ręką próbował otworzyć okno. Gdyby mu się to udało, z pewnością bym oszalała. To nie były zwidy, panie Holmes, proszę tak nie myśleć. Leżałam jak sparaliżowana, wpatrując się w jego twarz. Po jakichś dwudziestu sekundach zniknął, a ja nie potrafiłam wstać z łóżka, żeby go poszukać. Do rana nie ruszałam się, oszołomiona, cały czas dygocząc. Podczas śniadania ojciec był nerwowy i oschły, ale ani słowem nie wspomniał o wydarzeniach minionej nocy. Ja także nic nie mówiłam, wymyśliłam tylko jakiś powód, żeby przyjechać do miasta. I oto jestem.

Holmes był głęboko poruszony opowieścią naszego niespodziewanego gościa.

– Droga panno Presbury, czy pani sypialnia znajduje się na drugim piętrze? Czy w ogrodzie jest jakaś długa drabina?

– Nie, panie Holmes, to jest najbardziej zaskakujący szczegół całej historii. Nie ma możliwości, żeby w normalny sposób zajrzeć przez okno, a jednak on to zrobił.

– Czy wydarzenia miały miejsce piątego września? – zapytał Sherlock. – To bardzo komplikuje sprawę.

Teraz młoda dama wyglądała na zdziwioną.

– Po raz drugi zwrócił pan uwagę na datę, panie Holmes – wtrącił Bennett. – Czy według pana ma to jakiś związek z całą sytuacją?

– Bardzo możliwe, aczkolwiek nie mam jeszcze wszystkich potrzebnych informacji.

– A może na jego obłąkańcze zachowanie oddziałują fazy księżyca?

– Nie, nie, zapewniam, jest to zupełnie coś innego. Czy mógłby pan zostawić mi swój notes, żebym przestudiował daty? Watsonie, wiemy, co robić. Ta młoda dama powiedziała nam, a ja nie widzę powodów, by jej nie wierzyć, że jej ojciec pamięta niewiele z wydarzeń, które miały miejsce w ostatnich dniach albo zgoła nie pamięta zupełnie niczego. Pójdziemy do profesora jakby nigdy nic, twierdząc, że umawialiśmy się na spotkanie właśnie w któryś z tych dni. Pomyśli, że zwyczajnie zapomniał o zaplanowanej wizycie. Zanim podejmiemy pierwsze kroki, przyjrzymy się mu uważnie.

– Doskonale! – wykrzyknął pan Bennett. – Ostrzegam panów jednak, że profesor bywa porywczy i wybuchowy.

Holmes uśmiechnął się:

– Istnieją pewne powody, dla których powinniśmy odwiedzić go natychmiast. Jeśli moje teorie się sprawdzą, to powody te są niezwykle przekonujące. Panie Bennett, jutro zawitamy do Camford. O ile mnie pamięć nie myli, jest tam zajazd „Szachownica”; serwują w nim wyśmienite porto, a pościel w pokojach jest bez zarzutu. Watsonie, w najbliższym czasie los rzuci nas w znacznie mniej przyjemne miejsca. Ja ci to mówię!

W poniedziałek rano byliśmy w drodze do znanego miasteczka uniwersyteckiego. Od Holmesa nie wymagało to żadnych wyrzeczeń, gdyż nic go w mieście nie trzymało, i z łatwością mógł wyruszyć w podróż. Ja natomiast musiałem wcześniej pozałatwiać w pośpiechu wiele spraw, ponieważ w owym czasie moja praktyka lekarska rozwijała się nader pomyślnie. Holmes nie wspominał o sprawie, która była powodem naszego przybycia tutaj, dopóki nie dotarliśmy do starego zajazdu, o którym wspominał poprzedniego dnia. Tam też zostawiliśmy bagaże.

– Watsonie, możemy złapać profesora tuż przed lunchem. O jedenastej ma wykład, następnie jest przerwa.

– Jaki wymyślimy powód naszej wizyty?

Holmes zajrzał do notesu.

– Około dwudziestego szóstego sierpnia profesor był bardzo podekscytowany. Załóżmy, że w takich chwilach bywa nieco zamroczony i nie wie, co robi. Jeśli powiemy, że wcześniej umawialiśmy się na to spotkanie, przyjmie nas bez oporów. Czy jesteś na tyle bezczelny, żeby przeprowadzić tę akcję?

– Możemy spróbować.

– Doskonale, Watsonie! „Możemy spróbować”. Oto nowe motto naszej firmy. Ktoś z miejscowych wskaże nam chyba drogę do domu profesora.

Napotkany przechodzień zgodził się pojechać z nami powozem na miejsce. Minęliśmy stare kolegia i wjechaliśmy w szeroką aleję, obsadzoną drzewami, która doprowadziła nas do drzwi uroczego domku, otoczonego trawnikiem, i porośniętym glicynią o fioletowych kwiatach. Jak się okazało, profesor Presbury żył spokojnie i wygodnie. Gdy zajechaliśmy pod dom, we frontowym oknie ukazała się siwa głowa naukowca. Gospodarz bacznie obserwował nas bystrym spojrzeniem; jego oczy, ukryte pod krzaczastymi brwiami, były schowane za wielkimi okularami. Po chwili weszliśmy do jego sanktuarium; tajemniczy uczony, którego dziwne postępowanie przywiodło nas tu z Londynu, stał przed nami. Był to korpulentny wysoki człowiek, odziany w surdut. Jego poważny wygląd ani zachowanie nie odbiegały od normy, odznaczał się jedynie pewnym dostojeństwem, niezbędnym w zawodzie nauczyciela akademickiego. Najciekawszym elementem jego twarzy były bystre mądre oczy, można by rzec, przebiegłe, które obserwowały każdy ruch gościa.

Profesor popatrzył na nasze wizytówki.

– Proszę, niech panowie usiądą. Co mogę dla panów zrobić?

Holmes uśmiechnął sie przyjaźnie:

– Właśnie miałem panu zadać to samo pytanie.

– Mnie?

– Może to jakaś pomyłka. Słyszałem od pewnej osoby, że profesor Presbury z Camford potrzebuje mojej pomocy.

– Ach tak!

Przez chwilę wydawało się, że w jego szarych oczach pojawił się złowrogi błysk.

– Słyszał pan coś takiego? Jak się nazywa pański informator?

– Przykro mi, profesorze, ale nie mogę tego ujawnić. Jeśli nastąpiła jakaś pomyłka, to przecież nic się nie stało. Jestem gotów przeprosić pana za zaistniałe nieporozumienie.

– Nic nie szkodzi. Chętnie poznam więcej szczegółów. Zaintrygował mnie pan. Czy może pan potwierdzić swe słowa, ujawniając mi na przykład jakąś wiadomość, jakiś list czy telegram?

– Niestety, nie mam niczego takiego.

– Chyba nie posunie się pan do twierdzenia, że to ja panów wezwałem?

– Wolałbym nie odpowiadać na to pytanie – rzekł Holmes.

– Tak myślałem – odparł szorstko profesor. – W tym przypadku pańska odpowiedź byłaby zbędna.

Gospodarz podszedł do dzwonka znajdującego się na drugim końcu pokoju. W drzwiach ukazał się pan Bennett, nasz znajomy z Londynu.

– Wejdź, proszę. Ci dwaj panowie przyjechali do mnie ze stolicy i twierdzą, że to ja ich zaprosiłem. Ty zajmujesz się moją korespondencją. Czy pamiętasz, żebym wysyłał jakąkolwiek wiadomość do osoby o nazwisku Holmes?

– Nie, sir – odparł Bennett z wypiekami na twarzy.

– To rozstrzyga sprawę – rzekł profesor, patrząc gniewnie na mojego towarzysza. – Sir – oparł się obiema rękami na stole – wydaje mi się, że znalazł się pan w nieciekawym położeniu.

Holmes wzruszył ramionami:

– Mogę jedynie ponownie przeprosić pana za najście.

– To nie wystarczy, panie Holmes! – wykrzyknął starszy człowiek, a na jego twarzy pojawił się wyraz niewyobrażalnej wściekłości. Mówiąc to, stanął w drzwiach i zaczął gwałtownie wymachiwać rękami. – Tak łatwo pan się z tego nie wymiga!

Mięśnie twarzy, którą wykrzywił straszny grymas, zaczęły pulsować. Wypluwał z siebie słowa, niewyraźnie bełkocząc, opętany gniewem. Pewnie doszłoby do rękoczynów, gdybyśmy chcieli opuścić ten pokój, na szczęście zainterweniował pan Bennett.

– Drogi profesorze – wykrzyknął – nie przystoi panu takie zachowanie! Mógłby pan wywołać nie lada skandal na uniwersytecie! Pan Holmes jest znaną osobą. Nie wypada traktować go w tak obraźliwy sposób.

Nasz gospodarz – jeśli mogę go tak nazwać – odsunął się od drzwi; miał urażoną minę. Z przyjemnością wyszliśmy z tego domu. Nareszcie mogliśmy się rozkoszować się ciszą panującą na zewnątrz. Holmes był rozbawiony tą scenką.

– Nasz uczony przyjaciel zupełnie nie panuje nad nerwami – rzekł. – Być może nasze najście było nieco nietaktowane, ale dzięki temu mogliśmy się przyjrzeć profesorowi z bliska, na czym mi niezmiernie zależało. Watson, zobacz, on depcze nam po piętach! Chyba goni nas!

Za plecami usłyszałem tupot biegnących stóp, ale na szczęście okazało się, że nie był to groźny profesor, tylko jego asystent, który wychynął zza zakrętu. Podszedł do nas, dysząc ciężko.

– Przepraszam, panie Holmes. Bardzo mi przykro.

– Mój drogi, wszystko w porządku. W mojej pracy często zdarzają się podobne sytuacje.

– Pierwszy raz widziałem go w takim stanie. Staje się coraz bardziej ponury, ale jego umysł jest niezwykle sprawny. Rozumie pan teraz, dlaczego jego córka i ja jesteśmy tak zaniepokojeni.

– Zbyt sprawny! – rzekł Holmes. – Tego się nie spodziewałem. Okazało się, że z jego pamięcią nie jest tak źle, jak myślałem. Zanim wyjedziemy, chciałbym, jeśli to możliwe, zerknąć jeszcze na okno sypialni panny Presbury.

Przedarliśmy się przez krzaki i stanęliśmy przy bocznej ścianie domu.

– Drugie okno po lewej stronie.

– Dosyć trudno byłoby się do niego dostać. Chociaż rośnie pod nim pnącze, a wyżej znajduje się rynna, która może służyć jako podparcie dla stóp i rąk.

– Ja bym na pewno się tam nie wdrapał – rzekł pan Bennett.

– Pewnie ma pan rację. Dla każdego normalnego człowieka byłby to bardzo niebezpieczny wyczyn.

– Panie Holmes, muszę panu powiedzieć jeszcze coś. Mam londyński adres człowieka, do którego pisuje profesor. Prawdopodobnie dziś rano wysłał do niego list, bo adres odcisnął się na bibułce. Jak na lojalnego sekretarza, to dość niegodziwe zachowanie, ale cóż innego mnie pozostaje?

Holmes zerknął na bibułkę i włożył ją do kieszeni.

– Dorak. Co za dziwne nazwisko! Pewnie słowiańskie. Wielce prawdopodobne, że jest to istotne ogniwo w tym łańcuchu przyczyn i skutków. Panie Bennett, dziś po południu wracamy do Londynu. Tu się na nic nie przydamy. Nie możemy kazać aresztować profesora, bo nie popełnił żadnej zbrodni, nie możemy też zamknąć go w szpitalu psychiatrycznym, bo nie mamy dowodów na to, że cierpi na jakąś chorobę. Na razie nie możemy podjąć żadnych działań.

– Co robić?

– Trochę cierpliwości, panie Bennett. Już wkrótce wszystko się wyjaśni. Jeśli się nie mylę, w przyszły wtorek nastąpi kryzys. Oczywiście, tego dnia będziemy w Camford. Sytuacja niewątpliwie jest nieprzyjemna, panna Presbury powinna przedłużyć swą wizytę w Londynie.

– Nie będzie z tym kłopotu.

– Musi zostać tam do chwili, gdy niebezpieczeństwo minie. Na razie radzę nie wchodzić profesorowi w drogę. Dopóki jest w dobrym humorze, wszystko jest w porządku.

– Oto i on! – rzekł Bennett szeptem. Spoglądając zza gałęzi, ujrzeliśmy wysokiego mężczyznę, który wyszedł z domu, rozglądając się wokół siebie. Stał, lekko pochylony do przodu, jego ręce swobodnie zwisały, a głowa obracała się w obie strony. Sekretarz pomachał nam na pożegnanie i zniknął między drzewami. Zobaczyliśmy, jak dołączył do swego pracodawcy; razem weszli do domu, prowadząc burzliwą rozmowę.

– Profesor połączył chyba parę faktów – rzekł Holmes, gdy szliśmy w stronę zajazdu. – Kiedy u niego byliśmy, zauważyłem, że myśli wyjątkowo logicznie i jasno. Jest wybuchowy, bez dwóch zdań, ale ma ku temu powody: w końcu nasłano na niego detektywów, i pewnie podejrzewał, że to sprawka jego własnej rodziny. Obawiam się, że naszego przyjaciela Bennetta czekają teraz trudne chwile.

Po drodze zatrzymaliśmy się na poczcie, gdzie Holmes wysłał telegram. Wieczorem nadeszła odpowiedź:

Byłem na Commercial Road i widziałem tam Doraka. Przyjemny starszawy Czech. Jest właścicielem dużego sklepu z różnymi artykułami. MERCER.

 

– Mercera poznałem, zanim zaczęliśmy wspólnie pracować – powiedział Holmes. – To człowiek, któremu można zlecić dużo zadań; często coś dla mnie sprawdza. Chciałem się dowiedzieć więcej o mężczyźnie, z którym profesor koresponduje w tajemnicy. Jego narodowość łączy się w jakiś sposób z wizytą starszego pana w Pradze.

– Dzięki Bogu, w końcu coś się z czymś łączy. Do tej pory wszystkie niewytłumaczalne wydarzenia nie miały ze sobą nic wspólnego, bo jak na przykład szukać powiązań między rozwścieczonym wilczurem a podróżą do Czech lub człowiekiem idącym po korytarzu w środku nocy na czworakach? A te daty to już chyba największa tajemnica.

Holmes uśmiechnął się, zacierając dłonie. Siedzieliśmy w starym salonie staromodnego zajazdu. Na stole stała butelka wina dobrego rocznika, o którym Holmes wspominał przed wyjazdem.

– Dobrze, zacznijmy od dat – powiedział detektyw, składając dłonie w piramidkę i zmieniając ton, jakby zwracał się do uczniów. – Z notatnika szacownego młodego człowieka wynika, że kłopoty zaczęły się drugiego lipca. Dziwne wydarzenia powtarzają się regularnie co dziewięć dni z jednym wyjątkiem, jeśli dobrze pamiętam. Ostatni piątkowy wybuch profesora miał miejsce trzeciego września, poprzedni dwudziestego szóstego sierpnia, co idealnie pasuje do mojej teorii. Nie ma tu miejsca na przypadek.

Musiałem przyznać mu rację.

– Przyjmijmy zatem roboczą hipotezę. Co dziewięć dni profesor zażywa jakiś bardzo silny narkotyk. Jego działanie mija po pewnym czasie, ale organizm pozostaje nadal pod wpływem tego narkotyku, który pobudza jeszcze bardziej wybuchowy charakter naszego profesora. Pan Presbury dowiedział się o narkotyku w Pradze, a zaopatruje go czeski pośrednik z Londynu. Wszystkie elementy do siebie pasują, Watsonie!

– Ale co z psem, twarzą w oknie i człowiekiem pełzającym po korytarzu?

– Zaraz, zaraz, dopiero zaczęliśmy łączyć fakty. Myślę, że do następnego wtorku nic nowego się nie wydarzy. Będziemy kontaktować się co jakiś czas z Bennettem i rozkoszować się urokami tego cudownego miasteczka.

Następnego dnia rano asystent profesora wymknął się z domu, by złożyć nam sprawozdanie z ostatnich wydarzeń. Zgodnie z podejrzeniami Holmesa znalazł się w nieciekawym położeniu. Choć profesor nie oskarżył go wprost o nasłanie na niego detektywów, to miał o to do niego wyraźny żal i w nieprzyjemny szorstki sposób wyładował na sekretarzu swój gniew. Rano znów był opanowany i przeprowadził niezwykły wykład dla studentów w wypełnionej po brzegi sali.

– Poza tymi dziwacznymi wybuchami – podsumował Bennett – stał się bardziej energiczny i ma więcej zapału, jego umysł pracuje ze zdwojoną siłą, ale to nie jest ten sam człowiek, którego znam od lat.

– W tym tygodniu nie musi się pan niczego obawiać – odparł Holmes. – Teraz mam sporo zajęć, a i na doktora Watsona czekają pacjenci. Spotkajmy się tu o tej samej porze we wtorek. Będę bardzo zaskoczony, jeśli przed naszym wyjazdem nie uda się wyjaśnić tej sprawy i rozwiązać pańskich problemów. Gdyby się coś działo, proszę do nas pisać.

Przez kilka następnych dni nie widziałem się z Holmesem. W poniedziałek wieczorem dostałem krótką wiadomość z prośbą, bym następnego dnia stawił się na dworcu kolejowym. Podczas podróży do Camford mój przyjaciel poinformował mnie, że ostatnio nic wyjątkowego się nie wydarzyło, nikt nie zakłócił spokoju profesora, a jego zachowanie było całkiem zwyczajne. Wieczorem w naszym pokoju w „Szachownicy” odwiedził nas pan Bennett, który potwierdził słowa detektywa.

– Dziś profesor otrzymał list od swego znajomego z Londynu. Oprócz wiadomości była jeszcze paczuszka. Na obu przesyłkach pod znaczkiem widniał mały krzyżyk, co oznaczało, że nie wolno mi ich otwierać. Poza tym nic się nie działo.

– To nam w zupełności wystarczy – rzekł Holmes z ponurym wyrazem twarzy. – Panie Bennett, dziś wieczorem wszystko się wyjaśni. Jeśli moja metoda dedukcji mnie nie zawiedzie, zakończymy szczęśliwie tę sprawę. Proszę przez cały czas obserwować profesora. Najlepiej, gdyby tej nocy nie kładł się pan spać. Jeśli pan usłyszy, że profesor przechodzi pod drzwiami pańskiej sypialni, proszę się do niego nie odzywać, tylko pójść za nim. Będziemy z doktorem Watsonem w pobliżu. A tak na marginesie, gdzie jest klucz do tej skrzyneczki, o której pan wspomniał?

– Profesor trzyma go na łańcuszku od zegarka.

– Poszukiwania powinniśmy zacząć właśnie od tej skrzyneczki. W najgorszym wypadku trzeba będzie wyważyć zamek, co nie powinno być trudne. Czy w domu jest jeszcze jakiś mężczyzna?

– Tak, stangret Macphail.

– Gdzie on śpi?

– Przy stajniach.

– Może być nam potrzebny. Zobaczymy, co przyniesie noc; do tego czasu nic więcej nie da się zrobić. Do widzenia, zobaczymy się o świcie.

Dochodziła północ, gdy zajęliśmy nasze pozycje w krzakach naprzeciwko drzwi wejściowych do domu profesora. Noc była piękna, ale nieco chłodna; cieszyliśmy się, że założyliśmy ciepłe płaszcze. Wiał wiaterek, który przeganiał po niebie chmury, od czasu do czasu zasłaniające księżyc. Gdyby nie oczekiwanie na nadchodzące wydarzenia i związane z tym podekscytowanie, a także zapewnienia mojego towarzysza, że ta dziwna sprawa niedługo znajdzie swój finał, tę noc spędzilibyśmy w ponurych i przygnębiających nastrojach.

– Jeżeli sprawdzi się moja teoria odnośnie do dziewięciodniowego cyklu, dziś zachowanie profesora będzie najdziwniejsze – rzekł Holmes. – Te wszystkie objawy, które przejawiał po powrocie z Pragi, jego sekretna korespondencja z czeskim handlarzem w Londynie, który być może reprezentuje osoby z Pragi, i fakt, że profesor właśnie dziś dostał od niego paczuszkę, prowadzą do jednego wniosku. To, co zażywa, i dlaczego to robi, pozostaje na razie tajemnicą, ale substancja ta bez wątpienia pochodzi z Pragi. Profesor bierze narkotyk co dziewięć dni zgodnie ze wskazówkami, i właśnie ta regularność zwróciła moją uwagę. Objawy są niespotykane. Czy zwróciłeś uwagę na knykcie jego palców?

Przyznałem, że nie.

– Spiczaste i wystające. Nigdy wcześniej nie widziałem czegoś takiego. Zawsze patrz na dłonie, a potem na mankiety, spodnie na kolanach i buty. Bardzo dziwne były te knykcie. Ich niezwykły wygląd jest skutkiem zażywania tej substancji... – Holmes przerwał swą wypowiedź i złapał się za czoło. – Watsonie, ale ze mnie głupiec! Wydaje się to nieprawdopodobne, ale z pewnością jest prawdziwe. Jest tylko jeden wniosek! Jak mogłem nie połączyć ze sobą tych faktów? Jak mogłem przegapić te knykcie? I psa? I bluszcz? Nadszedł czas, bym się zaszył na tej niewielkiej farmie, o której od dawna marzę. Patrz, Watsonie, oto i on! Za chwilę zobaczymy to na własne oczy!

Drzwi wejściowe powoli się otworzyły i ukazała się w nich wysoka postać. Profesor Presbury miał na sobie szlafrok. Jego sylwetka rysowała się na tle oświetlonego korytarza; stał na dwóch nogach, ale jego korpus pochylał się do przodu, a ręce swobodnie zwisały.

Po chwili profesor wyszedł przed dom i tam nastąpiła niezwykła przemiana, której byliśmy świadkami. Starszy pan osunął się na czworaki i zaczął się poruszać do przodu na rękach i stopach, od czasu do czasu dziwnie podskakując, jakby przepełniała go energia. Szedł najpierw wzdłuż frontowej ściany domu, a potem zniknął za rogiem. Gdy straciliśmy go z pola widzenia, z domu wyszedł Bennett i, skradając się, poszedł za starszym panem.

– Chodźmy, Watsonie! – krzyknął Holmes.

Szliśmy, schowani za krzakami, najciszej jak się dało, aż dotarliśmy do miejsca, z którego mogliśmy obserwować oświetloną przez księżyc tylną ścianę domu. Wyraźnie widzieliśmy profesora pełzającego pod obrośniętą bluszczem ścianą. Nagle z niezwykłym zapałem zaczął się wspinać po pnączach. Podpierał się stopami i chwytał zręcznie gałęzie, wdrapując się bezcelowo, najwyraźniej jedynie dla przyjemności. Poły szlafroka powiewające na wietrze sprawiały, że wyglądał jak ogromny nietoperz przyklejony do ściany domu, wielka czarna plama na ścianie zalanej światłem księżyca. Obserwowaliśmy, jak profesor zmęczony swoimi wyczynami opuszcza się na dół po pnączach, a następnie w znany nam już nienaturalny sposób rusza na czworakach w stronę stajni. Wilczur uwiązany na łańcuchu siedział na dworze i szczekał wściekle, a gdy właściciel pojawił się w zasięgu jego oczu, rozjuszył się jeszcze bardziej. Rzucał się na łańcuchu, nie mogąc pohamować gniewu. Profesor podkradł się jak najbliższej psa i zaczął go prowokować na wszystkie sposoby. Rzucał w stronę zwierzęcia garście kamyków, szturchał go patykiem, machał rękami przed jego rozwartym pyskiem, starając się ze wszystkich sił jeszcze bardziej rozwścieczyć psa, który i tak był już na granicy obłędu. W czasie całej mojej detektywistycznej kariery pierwszy raz widziałem tak dziwną scenę. Ta nieczuła, a mimo to w pewien sposób ciągle dostojna istota, skacząca na czterech kończynach niczym żaba, brała udział w dzikim widowisku, jakim było drażnienie z wyrachowanym okrucieństwem rozwścieczonego wilczura na łańcuchu.

I wtedy właśnie stało się! To nie łańcuch pękł, tylko obroża ześlizgnęła się z szyi psa, gdyż była przeznaczona dla nowofunlandów mających dużo grubszą szyję. Usłyszeliśmy brzęk upadającego łańcucha i po chwili pies i mężczyzna turlali się na ziemi, pierwszy warczał szaleńczo, a drugi krzyczał przeraźliwym falsetem. Profesorowi śmierć spojrzała w oczy. Rozwścieczony pies wczepił się kłami głęboko w jego szyję. Natychmiast podbiegliśmy do nich i odciągnęliśmy psa, ale profesor był już nieprzytomny. Dla nas cała ta sytuacja mogła się także skończyć tragicznie, ale na szczęście obecność i głos Bennetta doprowadziły zwierzę do porządku. Jednocześnie, obudzony hałasem, wyszedł ze swego pokoju nad stajnią zaspany i otępiały stangret.

– Wcale mnie to nie dziwi – rzekł, kiwając głową. – Już wcześniej obserwowałem takie sceny. Wiedziałem, że prędzej czy później pies go dopadnie.

Zwierzę zostało ponownie przywiązane, a my zanieśliśmy profesora do jego pokoju, gdzie Bennett, który skończył medycynę, pomógł mi opatrzyć jego poharataną szyję. Ostre zęby zagłębiły się w ciało niebezpiecznie blisko tętnicy szyjnej, dlatego ranny stracił dosyć dużo krwi. W ciągu pół godziny zażegnaliśmy niebezpieczeństwo, zaaplikowałem profesorowi zastrzyk z morfiny, po którym zapadł w głęboki sen. Dopiero wtedy mogliśmy spokojnie przeanalizować wydarzenia.

– Myślę, że powinien go zobaczyć chirurg – rzekłem.

– Na Boga, tylko nie to! – wykrzyknął Bennett. – Na razie o tym skandalu wie tylko nasza rodzina. Bezpiecznie będzie, jeśli tak pozostanie. Jeśli sekret wydostanie się poza ściany naszego domu, nigdy już nie będziemy mieć spokoju. Proszę pomyśleć o jego pozycji na uniwersytecie, o jego reputacji w Europie, o uczuciach córki.

– Racja – odparł Holmes. – Być może uda nam się zachować to w tajemnicy i jednocześnie zadbać, by sytuacja się nie powtórzyła, zwłaszcza teraz, gdy mamy wolną rękę. Poproszę o klucz, który znajduje się przy łańcuszku zegarka. Macphail popilnuje pacjenta i będzie nas informował o jego stanie. Zobaczmy, co kryje się w tajemniczej skrzyneczce profesora.

Nie było tego wiele, ale wystarczyło. Jedna pusta fiolka i druga prawie pełna, strzykawka i kilka listów zapisanych niewprawną ręką. Znaki na kopercie wskazywały na to, że są to przesyłki, których nie wolno było czytać sekretarzowi. Adres nadawcy: „Commercial Road”; podpis: „A. Dorak”. Były to głównie powiadomienia, że nowa fiolka została wysłana do profesora, i potwierdzenia odbioru zapłaty. Wśród tych papierów była też jedna koperta, zaadresowana przez osobę bardziej wyedukowaną, z austriackim stemplem i znaczkiem z Pragi.

– Tego właśnie szukaliśmy! – wykrzyknął Holmes, rozrywając kopertę.

Szanowny Kolego!

Od czasu pańskiej wizyty wiele myślałem o pana przypadku, i choć ma pan wyjątkowe powody, by skorzystać z kuracji, zalecałbym mimo wszystko ostrożność, gdyż moje badania wskazują, że zażywanie tej substancji może być niebezpieczne.

Być może serum pochodzące od małpy człekokształtnej byłoby w pana przypadku bardziej odpowiednie. Jak już wspominałem, wykorzystałem próbki pochodzące od langura czarnego, gdyż takie tylko były dostępne. Oczywiście, langury są zwinne i sprawnie się wspinają, ale małpy człekokształtne poruszają się na dwóch nogach i choćby tylko z tego powodu są bliższe człowiekowi.

Bardzo pana proszę, żeby zachował pan wszelkie środki ostrożności, aby proces nie postępował zbyt szybko. W Anglii mam jeszcze jednego klienta, i Dorak będzie dostarczał serum wam obu. Czekam na cotygodniowe raporty.

Z wyrazami szacunku. H. Lowenstein

 

Lowenstein! Spotkałem się już z tym nazwiskiem, przeglądając gazetę, w której napisano, że pewien nieznany naukowiec wkroczył na niezbadany teren, prowadząc doświadczenia nad serum młodości i eliksirem życia. Lowenstein z Pragi! Lowenstein z cudownym eliksirem, dzięki któremu wracają siły witalne, a który stał się tematem tabu w środowisku lekarzy, gdyż wynalazca odmówił ujawnienia jego składu. W kilku słowach opowiedziałem moim towarzyszom o artykule. Bennett sięgnął po encyklopedię zoologiczną i przeczytał:

Langur, małpa o czarnym umaszczeniu pyszczka zamieszkująca zbocza himalajskie, największa i najbardziej podobna do człowieka małpa wspinająca się.

 

 

Następnie wymieniono szereg dodatkowych szczegółów.

– Dzięki panu, panie Holmes, odkryliśmy źródło zła.

– Prawdziwe źródło – odparł Holmes – leży w nieszczęśliwej miłości, przez którą nasz porywczy profesor wpadł na pomysł przeobrażenia się w młodszego mężczyznę. Gdy ktoś próbuje wznieść się ponad naturę, jest skazany na upadek. Najwspanialsi nawet ludzie mogą przeobrazić się w zwierzęta, jeśli zboczą z drogi swego przeznaczenia.

Holmes przez chwilę siedział, zamyślony, trzymając w dłoni małą fiolkę i patrząc na przezroczysty płyn.

– Ten proceder zakończy się dopiero wtedy, gdy poinformuję tego mężczyznę, że odpowie przed sądem za rozprowadzanie trucizny. Obawiam się, że moda na takie kuracje może powrócić. Pojawią się inni, pragnący znaleźć sposób na odzyskanie młodości. To wielkie niebezpieczeństwo, które zagraża ludzkości. Pomyśl tylko, Watsonie, że wszyscy, zarówno materialiści, jak i ludzie podatni na pokusy, będą starali się przedłużać swój marny żywot. Ci uduchowieni zajmą się dążeniem do wyższych wartości. Przetrwają tylko najgorsze kreatury. Nasz biedny świat zamieni się w szambo.

Po tych słowach ocknął się z zadumy i energicznie poderwał się z krzesła.

– Nie pozostało już nic do dodania, panie Bennett. Teraz pan łatwo połączy ze sobą wszystkie dziwne wydarzenia. Oczywiście, pies zdał sobie sprawę z przemiany profesora szybciej niż pan. Dzięki świetnemu węchowi wyczuł substancję pochodzącą z organizmu małpy. Roy nie atakował profesora, tylko małpę, która go drażniła. Wspinanie się po pnączach było dla tej istoty zwykłą zabawą, i myślę, że zaglądał przez okno pana narzeczonej bez konkretnego celu. Watsonie, rano odjeżdża pociąg do Londynu, ale przed podróżą zdążymy chyba jeszcze wypić w zajeździe małą filiżankę herbaty.

Rozdział dziewiąty

 

Lwia grzywa

 
 

To naprawdę niezwykłe, że najbardziej zawiłą i zagadkową sprawę, z jaką miałem do czynienia w swojej długiej karierze, poprowadziłem, będąc już na emeryturze. Co więcej wydarzenia te miały miejsce tuż pod moimi oknami. Gdy po wielu latach wycofałem się ze spraw, zamieszkałem w małym domku w hrabstwie Sussex, gdzie rozkoszowałem się spokojnym życiem, które prowadziłem w zgodzie z naturą. Często o tym marzyłem, pracując w mrocznym Londynie. W owym czasie straciłem kontakt z moim starym dobrym przyjacielem Watsonem. Raz tylko wpadł z wizytą; poza tym w ogóle się nie spotykaliśmy. Dlatego też musiałem zostać kronikarzem własnych dokonań. Ach, gdyby tylko mój druh był przy mnie, z pewnością pięknie opisałby mój sukces, który odniosłem mimo wielu przeszkód. Niestety, muszę sam opowiedzieć prostymi słowami o swojej przygodzie, przedstawiając krok po kroku trudności, z jakimi przyszło mi się zmierzyć, gdy szukałem rozwiązania zagadki lwiej grzywy.

Moja willa znajduje się na południowym zboczu wapiennych wzgórz, skąd roztacza się cudowny widok na kanał La Manche. W tym miejscu linię brzegową tworzą kredowe klify. Do wody można się dostać jedynie długą ścieżką, wijącą się wśród stromych i śliskich zboczy. Prowadzi ona do kamienno-żwirowej plaży, która nawet w czasie przypływu nigdy nie jest całkowicie zalana. Gdzieniegdzie jednak tworzą się zakola, i każda nowa fala napełnia te baseniki wodą morską. Ta urocza plaża rozciąga się w obie strony na kilka mil. W jedynym miejscu przecina ją niewielka zatoczka, nad brzegiem której leży wioska o nazwie Fulworth.

Mój dom stoi na odludziu. Oprócz mnie mieszkają w nim moja gosposia i moje pszczoły. W odległości pół mili od domu znajduje się szkoła Harolda Stackhursta o nazwie „Gables”. Jest to dosyć duża placówka, do której uczęszczają zdolni młodzieńcy, uczący się różnych zawodów pod okiem mistrzów. Przed laty Stackhurst był wybitnym wioślarzem i wszechstronnie uzdolnionym studentem. Gdy zamieszkałem na wybrzeżu, zaprzyjaźniłem się z nim. Był jedyną osobą, z którą łączyły mnie na tyle zażyłe stosunki, że często bez zaproszenia wpadaliśmy wieczorami do siebie.

Pod koniec lipca 1907 roku nawiedziła nasze wybrzeże potężna wichura, podczas której wiatr wiejący od strony kanału tworzył ogromne fale liżące podnóże klifu. Po odpływie pozostał na plaży niewielki zalew. Tego ranka, o którym wspomniałem, wiatr się uspokoił, przyroda odświeżona po burzy budziła się do życia. W tak piękny dzień trudno było skupić się na pracy, więc jeszcze przed śniadaniem wyruszyłem na przechadzkę, by pooddychać świeżym powietrzem. Szedłem spokojnie ścieżką wzdłuż klifu, która prowadziła do stromego zejścia na plażę. Nagle usłyszałem za plecami czyjeś wołanie. Odwróciłem się i ujrzałem Harolda Stackhursta przyjaźnie machającego na powitanie.

– Cóż za piękny poranek, Holmesie! Byłem pewny, że cię tu spotkam.

– Widzę, że masz zamiar zażyć kąpieli.

– A ty jak zwykle wszystko wiesz – zaśmiał się, klepiąc wypchaną po brzegi torbę kąpielową. – Masz rację oczywiście. McPherson wyszedł wcześnie rano i spodziewałem się, że go tu zastanę.

Fitzroy McPherson, wykładowca nauk ścisłych, był młodym przystojnym mężczyzną. Niestety, jego życie komplikowały choroba serca i reumatyzm. Mimo to był zapalonym sportowcem i dobrze sobie radził w każdej konkurencji, która nie wymagała zbyt dużego wysiłku. Latem i zimą pływał, a ponieważ i ja lubię kąpiele, często do niego dołączałem.

W pewnej chwili dostrzegliśmy pana McPhersona. Najpierw ujrzeliśmy głowę, która wychynęła ponad krawędzią klifu w miejscu, w którym kończy się ścieżka, następnie zobaczyliśmy całą jego postać. Szedł chwiejnym krokiem, jakby był pijany. Nagle zaczął machać rękami i chwilę później, przeraźliwie krzycząc, upadł na twarz. Leżał w odległości jakichś pięćdziesięciu jardów. Razem ze Stackhurstem ruszyliśmy na pomoc. Podbiegliśmy do leżącego, przewróciliśmy go na plecy. Oczywiste było, że Fitzroy McPherson umiera. Świadczyły o tym zapadnięte szkliste oczy i przerażająco sine policzki. Odzyskał na chwilę świadomość, by wydusić z siebie kilka ostrzegawczych słów. Jego mowa była bełkotliwa, a ostatnie słowa przeszły w przeraźliwy krzyk i prawdopodobnie brzmiały: „lwia grzywa”. Przynajmniej tak zrozumiałem jego wrzask, choć wyrazy te naprawdę nie miały żadnego sensu. Po tym słownym wysiłku próbował się podnieść, wyrzucił ręce w górę i upadł na bok. Był martwy.

Mój towarzysz stał jak sparaliżowany, obserwując tę przerażającą scenę, ja natomiast, jak można się domyślić, musiałem zachować czujność, gdyż było jasne, że przed chwilą wydarzyło się coś niezwykłego. Mężczyzna miał na sobie jedynie płaszcz od Burberry’ego, spodnie i niezasznurowane płócienne buty. Gdy się przewrócił na bok, zobaczyliśmy jego plecy, wcześniej ukryte pod płaszczem zarzuconym na ramiona. Osłupiali, patrzyliśmy na ciało. Plecy pokrywały ciemne czerwone rany, jakby przed chwilą ktoś wysmagał je cienkim batem. Narzędzie, którym wykonano tę straszną karę, musiało być bardzo elastyczne i dość długie, gdyż pręgi zakręcały na żebrach i ramionach. Po brodzie mężczyzny spływała krew z dolnej wargi, którą przygryzł, gdy był w agonii. Jego wykrzywiona twarz wskazywała na to, że odszedł w strasznych męczarniach.

Klęczałem nad ciałem, a Stackhurst stał obok mnie. Nagle padł na nas cień czyjejś sylwetki. Okazało się, że był to Ian Greever, wysoki szczupły mężczyzna, który uczył w szkole matematyki. Jego mrukliwość i wyniosły charakter spowodowały, że nikt nie chciał się z nim nigdy zaprzyjaźnić. Wydawało się, że żyje w jakimś abstrakcyjnym świecie wśród liczb niewymiernych i krzywych stożkowych, w całkowitym oderwaniu od rzeczywistości. Studenci patrzyli na niego jak na dziwaka; pewnie uczyniliby z niego obiekt swych drwin, gdyby nie wyróżniające go wygląd i temperament: smagła twarz o czarnych jak węgiel oczach i nagłe wybuchy gniewu, które można było określić jako straszliwe i brutalne. Pewnego razu, gdy rzucił się na niego piesek McPhersona, matematyk złapał zwierzę i cisnął nim o lustrzaną szybę, za co Stackhurst z pewnością zwolniłby go z pracy, gdyby nie fakt, że był to wyjątkowo dobry nauczyciel. Właśnie taką skomplikowaną osobowość miał człowiek, który pojawił się obok nas. Gdy zobaczył zwłoki, odniosłem wrażenie, że się szczerze przeraził, choć incydent z psem mógłby wskazywać na to, iż nie darzył sympatią zmarłego.

– Biedny człowiek! Biedny człowiek! Czy mogę coś zrobić? Jak mogę pomóc?

– Był pan z nim? Może nam pan powiedzieć, co się wydarzyło?

– Niestety, dzisiaj wstałem nieco później. W ogóle nie byłem jeszcze na plaży. Właśnie szedłem tu ze szkoły. Mogę jakoś pomóc?

– Tak, trzeba jak najszybciej zawiadomić policję w Fulworth o wypadku.

Matematyk bez słowa puścił się biegiem w kierunku miasteczka, a ja postanowiłem wziąć sprawy w swoje ręce, gdyż Stackhurst stał nieruchomo, wstrząśnięty tragedią. Po pierwsze, sprawdziłem, oczywiście, czy ktoś był na plaży. Stojąc na wzniesieniu, widziałem ją wyraźnie aż po horyzont. Oprócz dwóch czarnych sylwetek idących w kierunku miasteczka, na plaży nie było nikogo. Gdy już wykonałem tę czynność, zacząłem powoli iść ścieżką. Na tych terenach wszędzie było pełno gliny lub marglu zmieszanego z kredą. Widziałem ślady butów wskazujące na to, że osoba idąca wcześniej zeszła na dół, a następnie wróciła. Nikt inny poza zmarłym nie szedł tędy dziś rano. W jednym miejscu zauważyłem odcisk dłoni, palce skierowane były w stronę szczytu. To mogło oznaczać, że biedny McPherson przewrócił się, a potem próbował wspiąć się wyżej. Gdzieniegdzie widniały również wklęsłe okrągłe miejsca sugerujące, że kilkakrotnie upadł na kolana. Na samym dole ścieżki znajdowała się spora zatoczka, pozostałość po przypływie. Na jej brzegu leżały ręcznik i szlafrok; tu właśnie McPherson się rozebrał. Jego rzeczy były złożone i suche, co mogło świadczyć o tym, że nie zdążył wejść do wody. Poszukując śladów na żwirze, w kilku miejscach znalazłem odciski jego płóciennych butów i bosych stóp. Był to dowód na to, że już się przygotował do kąpieli, ale sądząc po suchym ręczniku, nie zdążył się zanurzyć.

Ot i cała zagadka, najdziwniejsza ze wszystkich, jakie do tej pory rozwiązywałem. Mężczyzna przebywał na plaży nie dłużej niż kwadrans. Nie miałem co do tego wątpliwości, gdyż Stackhurst podążał za nim ze szkoły. McPherson poszedł popływać i rozebrał się, na co wskazują ślady bosych stóp. Następnie w pośpiechu zarzucił na siebie ubranie – płaszcz był niezapięty, a sznurowadła butów niezawiązane – i wrócił na górę, nie zanurzając się w wodzie, a przynajmniej nie używając ręcznika, żeby się wysuszyć. Nie zrealizował swego planu, ponieważ ktoś w bestialski sposób pokaleczył mu plecy i potraktował go tak okrutnie, że biedak przygryzł wargę z bólu i ostatkiem sił uwolnił się od oprawcy, by umrzeć w spokoju. Któż mógłby uczynić coś tak barbarzyńskiego?

U podnóża klifu znajdowały się małe groty i jaskinie, jednak promienie nisko stojącego słońca oświetlały je na tyle wyraźnie, że nie mogły służyć za kryjówkę. No i jeszcze sylwetki daleko na plaży. Wydawało się jednak, że te osoby znajdowały się w takiej odległości, że nie sposób było powiązać je z dokonaną zbrodnią, zwłaszcza że szeroka zatoczka stanowiłaby przeszkodę w dotarciu do McPhersona. Na morzu w niewielkiej odległości od brzegu zauważyłem dwa lub trzy kutry rybackie. Postanowiłem przesłuchać w wolnej chwili rybaków. Istniało kilka tropów, jednak żaden z nich nie prowadził do oczywistych wniosków. Gdy w końcu wróciłem na górę, wokół ciała zebrała się już grupka gapiów. Stackhurst nadal stał przy zwłokach, a Ian Greever właśnie wracał w towarzystwie miejscowego posterunkowego Andersona, potężnego człowieka o rudych wąsach, wychowanego w tych okolicach. Mężczyźni z hrabstwa Sussex zwykle ukrywali pod lekko głupkowatym wyrazem twarzy oraz mrukliwością dość błyskotliwy umysł. Policjant wysłuchał całej historii, zanotował szczegóły i poprosił mnie na bok:

– Będę wdzięczny za pańską pomoc, panie Holmes. To poważna sprawa i, jeśli mi się nie powiedzie, oberwę za to od Lewesa.

Poradziłem, by natychmiast posłał po swego przełożonego oraz doktora i dopilnował, by nikt niczego nie dotykał ani nie kręcił się przy zwłokach, gdyż mógłby w ten sposób zatrzeć ślady. Tymczasem przeszukałem kieszenie płaszcza ofiary. Znalazłem w nich chusteczkę, duży nóż i niewielki portfel. Wystawał z niego skrawek papieru, który rozłożyłem i podałem posterunkowemu. Na kartce, widniała następująca wiadomość, napisana kobiecą ręką:

Będę na pewno. MAUDIE.

 

To wyglądało na liścik miłosny, jednak nie było takich szczegółów jak miejsce czy godzina spotkania. Posterunkowy schował karteczkę z powrotem do portfela i wraz z pozostałymi przedmiotami włożył do kieszeni płaszcza ofiary. Po oględzinach dopilnowałem jeszcze, by należycie przeszukano podnóże klifu, i poszedłem do domu na śniadanie, gdyż byłem pewny, że tego dnia na miejscu zbrodni nic się już nie wydarzy.

Dwie godziny później odwiedził mnie Stackhurst i powiedział, że ciało przeniesiono do „Gables”, gdzie zostanie zbadane w celu określenia przyczyny zgonu. Pan Stackhurst miał też ważne informacje. Tak jak podejrzewałem, w małych jaskiniach u podnóża klifu niczego nie znaleziono, za to pośród papierów znajdujących się w szufladach biurka McPhersona, które przejrzał Stackhurst, było kilka liścików świadczących o zażyłych stosunkach z panną Maud Bellamy z Fulworth. Zatem udało się ustalić tożsamość nadawcy tej krótkiej wiadomości znalezionej w płaszczu.

– Policja zabrała listy – wyjaśnił. – Nie mogłem ich przynieść. Bez wątpienia był to namiętny romans. Nie widzę jednak powodów, no może poza tym, że dama zamierzała spotkać się z ofiarą, żeby łączyć ich zażyłość z dzisiejszymi przerażającymi wydarzeniami.

– Nie sądzę jednak, żeby umówili się przy zatoczce na plaży, z której przecież wszyscy korzystają – odparłem.

– Prawdopodobieństwo tego, że razem z McPhersonem był któryś z jego uczniów, też jest znikome.

– Niby dlaczego?

Stackhurst zmarszczył czoło.

– Ian Greever przetrzymał ich w klasie nieco dłużej – odparł. – Mieli rozwiązać jeszcze przed śniadaniem zadania z algebry, które im zadał. Biedaczysko, jest bardzo przygnębiony tym strasznym wypadkiem.

– Słyszałem, że nie byli dobrymi kolegami.

– Kiedyś nie byli. Ale rok temu, może nawet wcześniej Greever zbliżył się do McPhersona bardziej niż do kogokolwiek przedtem. Jak wiadomo, nie jest to człowiek życzliwie nastawiony do innych ludzi.

– Rozumiem. Przypominam sobie historię o tym, jak matematyk okropnie potraktował psa.

– O tym już nikt nie pamięta.

– Ale może pozostał żal do oprawcy.

– Na pewno nie, jestem przekonany, że to była prawdziwa przyjaźń.

– Powinniśmy się dowiedzieć czegoś więcej o tej dziewczynie. Znasz ją?

– Wszyscy ją znają. To najbardziej urodziwa dziewczyna w okolicy, prawdziwa piękność, Holmesie, za którą wszyscy wodzą oczami. Wiedziałem, że podoba się McPhersonowi, ale nie sądziłem, że stosunki między nimi zaszły tak daleko, jak to wynika z tych listów.

– Ale kim ona jest?

– To córka Toma Bellamy’ego, właściciela wszystkich łodzi i koszy plażowych w Fulworth. Kiedyś był rybakiem, ale teraz jest człowiekiem interesu. Prowadzi firmę razem z synem Williamem.

– Może pójdziemy do miasteczka i odwiedzimy go?

– Pod jakim pretekstem?

– Na pewno coś wymyślimy. Przecież ten biedny McPherson tak okrutnie sam się nie okaleczył. Ktoś trzymał bat w dłoni, jeśli faktycznie użyto takiego narzędzia kaźni.

Tutaj na odludziu krąg jego znajomych jest dość wąski. Przyjrzyjmy się im wszystkim, a na pewno znajdziemy sposób, który doprowadzi nas do zabójcy.

Gdyby nasze myśli nie krążyły wokół tragedii, której byliśmy niedawno świadkami, spacer po pachnących tymiankiem pagórkach byłby zapewne bardzo przyjemny.

Miasteczko Fulworth jest położone w niewielkiej dolince opasującej półkolem zatokę. Za starą osadą rybacką na zboczach pagórków wybudowano kilka nowoczesnych willi. Stackhurst zaprowadził mnie do jednej z nich.

– To ten dom z narożną wieżyczką i dachem z płytki łupkowej. Bellamy nazwał go „Przystań”. Nieźle jak na człowieka, który zaczynał od niczego. Na Boga! Popatrz, kto idzie!

Brama prowadząca do ogrodu „Przystani” otworzyła się, i wyszedł z niej mężczyzna. Dobrze znałem tę wysoką kościstą sylwetkę matematyka Iana Greevera. Po chwili zrównaliśmy się z nim.

– Witam! – krzyknął Stackhurst. Mężczyzna ukłonił się, spojrzał na nas swymi niesamowitymi czarnymi oczami i z pewnością poszedłby dalej, ale zatrzymał go jego pracodawca.

– Dlaczego pan tu przyszedł? – zapytał.

Greever wyraźnie się rozgniewał:

– Podlegam panu tylko w szkole. Nie wiedziałem, że kontroluje pan też moje prywatne życie.

Dzisiejsze wydarzenia mocno nadszarpnęły nerwy Stackhursta. Prawdopodobnie, byłby bardziej cierpliwy, teraz jednak całkowicie stracił opanowanie.

– W świetle dzisiejszej tragedii pańska odpowiedź jest po prostu bezczelna, panie Greever.

– Pańskie pytanie jest tak samo zuchwałe.

– Nie po raz pierwszy przymykam oko na pańską niesubordynację, ale z całą pewnością po raz ostatni. Proszę, aby jak najszybciej poszukał pan sobie nowej pracy.

– Właśnie zamierzałem to zrobić. Dzisiaj straciłem jedyną osobę, dzięki której mogłem wytrzymać w tej szkole.

Po tych słowach oddalił się szybkim krokiem, odprowadzany wściekłym spojrzeniem dyrektora.

– Co za nieznośny człowiek! – wykrzyknął mój towarzysz.

Scena, którą obserwowałem, nasunęła mi myśl, że Ian Greever wykorzystał pierwszą nadarzającą się okazję, by otworzyć sobie drogę ucieczki z miejsca zbrodni. Mgliste podejrzenia zaczęły kiełkować w moim umyśle. Pomyślałem, że być może wizyta w domu Bellamy’ego rzuci nieco jaśniejsze światło na całą sprawę. Gdy Stackhurst się opanował, ruszyliśmy w kierunku domu.

Pan Bellamy, mężczyzna w średnim wieku, miał ognistorudą brodę. Był bardzo zdenerwowany; po chwili jego twarz upodobniła się do jaskrawej barwy zarostu brody.

– Proszę pana, nie interesują mnie szczegóły tego, co się stało. Mój syn – wskazał na potężnego młodego mężczyznę, który z ponurą miną siedział w kącie pokoju – i ja uważamy, że stosunki McPhersona z Maud były wysoce niestosowne. Nigdy nie było mowy o małżeństwie mimo licznych liścików, schadzek i innych rzeczy, których żaden z nas nie pochwala. Dziewczyna wychowała się bez matki, jesteśmy jej jedynymi opiekunami. Zdecydowaliśmy się na...

Nie zdążył dokończyć zdania, bo oto w drzwiach stanęła Maud. Niewątpliwie, jej uroda była wyjątkowa. Któż by pomyślał, że taki piękny kwiat wyrośnie z takich nasion i do tego w takim środowisku. Rzadko zwracałem uwagę na kobiety, gdyż nigdy nie kierowałem się sercem, lecz rozumem, ale patrząc na tę idealną, pięknie wyrzeźbioną twarz o delikatnych rysach i świeżej rumianej cerze, typowej dla dziewcząt wychowujących się w tutejszym klimacie, nie dziwiłem się wcale temu, że żaden mężczyzna nie mógł przejść obok niej obojętnie. Dziewczyna otworzyła drzwi i stanęła naprzeciwko Harolda Stackhursta z szeroko otwartymi oczami.

– Wiem już, że Fitzroy nie żyje – rzekła. – Nie bójcie się, panowie, możecie swobodnie mówić o szczegółach.

– Ten drugi dżentelmen, który pracuje w pańskiej szkole, przekazał nam nowinę – wyjaśnił ojciec.

– Nie widzę powodów, dla których mielibyśmy mieszać w to moją siostrę – odburknął młodzieniec.

Dziewczyna popatrzyła na niego gniewnym wzrokiem.

– To moja sprawa, Williamie. Pozwól, że sama się nią zajmę. Wszystko wskazuje na to, że popełniono zbrodnię. Jedyne, co mogę teraz zrobić dla Fitzroya, to pomóc panom w odnalezieniu sprawcy.

Młoda dama wysłuchała krótkiej opowieści mego towarzysza w pełnym skupieniu, co świadczyło o tym, że poza niezwykłą urodą posiada również silny charakter. Do końca moich dni zapamiętam pannę Maud Bellamy jako niezwykłą osobę, obdarzoną wieloma zaletami. Była to najwspanialsza kobieta, jaką kiedykolwiek poznałem. Okazało się, że zna mnie z widzenia:

– Panie Holmes, niech pan doprowadzi ich przed oblicze sprawiedliwości. Wesprę pana i pomogę mu bez względu na to, kim są zbrodniarze. – Wydawało mi się, że mówiąc to, zerknęła znacząco na ojca i brata.

– Dziękuję pani – odparłem. – Uważam, że w takich sprawach kobieca intuicja jest niezwykle przydatna. Mówiła pani o zbrodniarzach? Uważa pani, że było ich kilku?

– Bardzo dobrze znałam McPhersona i wiem, że był to niezwykle odważny i silny człowiek. Jeden napastnik za nic w świecie nie zdołałby go tak okrutnie pokiereszować.

– Czy mogę zamienić z panią słówko na osobności?

– Mówiłem ci, żebyś się w to nie mieszała! – wykrzyknął ojciec.

Popatrzyła na mnie z bezradną miną.

– Cóż mogę począć, panie Holmes?

– Niedługo i tak cały świat pozna prawdę, więc nie widzę powodu, dla którego nie mielibyśmy porozmawiać tutaj – odrzekłem. – Wolałbym, oczywiście, pomówić z panią na osobności, ale skoro jej ojciec się na to nie godzi, będzie musiał w tym uczestniczyć.

Po tych słowach opowiedziałem o liściku znalezionym w kieszeni ofiary.

– Na pewno zostanie on uwzględniony w toku śledztwa. Czy mogłaby pani powiedzieć coś więcej na temat waszego spotkania?

– Nie widzę powodów, by to zatajać – odpowiedziała. – Byliśmy zaręczeni, a fakt ten trzymaliśmy w tajemnicy jedynie dlatego, że wuj Fitzroya, który jest na łożu śmierci, mógłby go wydziedziczyć z powodu ślubu, który miał się odbyć wbrew jego woli. Tylko dlatego ukrywaliśmy nasze zamiary.

– Mogłaś nam powiedzieć – mruknął Bellamy.

– Zrobiłabym to, gdybyś choć raz okazał zrozumienie.

– Nie podobało mi się, że moja córka spotyka się z mężczyzną z niższych sfer.

– Nie powiedzieliśmy ci o niczym tylko dlatego, że byłeś do niego uprzedzony. A wracając do spotkania – spomiędzy fałd sukni wyciągnęła pogniecioną karteczkę – to była moja odpowiedź na liścik, który od niego dostałam:

Najdroższa, spotkajmy się we wtorek tam, gdzie zawsze, na plaży, tuż po zachodzie słońca. Tylko wtedy będę mógł się na chwilę wyrwać. F.M.

 

– Dziś mamy wtorek, wieczorem miałam się z nim spotkać.

Odwróciłem kartkę.

– Nie ma stempla pocztowego. W jaki sposób to pani doręczono?

– Wolałabym nie odpowiadać. To naprawdę do niczego wam się nie przyda, ale chętnie odpowiem na inne pytania.

Jak rzekła, tak zrobiła, jednak w żaden sposób nie pomogła nam w śledztwie. Nie wiedziała niczego o ewentualnych wrogach swojego narzeczonego, choć przyznała, że kręcili się wokół niej adoratorzy.

– Czy pan Greever był jednym z nich?

Dziewczyna zmieszała się, a na jej policzkach wystąpiły rumieńce.

– Kiedyś myślałam, że tak. Ale gdy zrozumiał, co łączy mnie i Fitzroya, wszystko się zmieniło.

Była to kolejna uwaga, dzięki której moje wyobrażenie o tym dziwnym człowieku zaczęło nabierać konkretnych kształtów. Wiedziałem już, że należało się zapoznać z faktami z jego przeszłości i przeszukać cichaczem jego pokój. W umyśle Stackhursta również zaczęły kiełkować podejrzenia, dlatego nie ukrywał, że chciałby mi pomóc. Po wizycie w „Przystani” mieliśmy nadzieję, że koniec nitki zwiniętej w ten poplątany kłębek, trzymamy już w dłoni.

Minął tydzień. Określenie przyczyny zgonu nie wniosło niczego nowego do śledztwa, które zostało chwilowo zawieszone do czasu pojawienia sie nowych dowodów. Stackhurst przeprowadził dyskretny wywiad na temat swego pracownika oraz pobieżnie przeszukał jego pokój, niestety na próżno. Ja z kolei poszedłem ponownie na miejsce zbrodni i po raz kolejny próbowałem połączyć ze sobą fakty, lecz nie wysnułem żadnych wniosków. Pośród historii odnotowanych w moich kronikach czytelnik nie znajdzie ani jednej sprawy, w której czułbym się taki bezradny. Nawet moja wyobraźnia nie podpowiadała mi żadnych rozwiązań. I wtedy doszło do incydentu z psem.

Usłyszała o nim moja stara gosposia dzięki łańcuszkowi pośredników zwykle roznoszących plotki w małych miasteczkach.

– To smutne, sir, co się wydarzyło się z psem McPhersona – powiedziała pewnego wieczora.

Zwykle niechętnie wdaje się z nią w takie rozmowy, ale tym razem jej słowa zwróciły moją uwagę:

– A co się stało z psem McPhersona?

– Drogi panie, zdechł z żalu po swoim panu.

– Kto pani o tym powiedział?

– Wszyscy o tym gadają. Bardzo to przeżył, przez tydzień nic nie jadł. Dzisiaj dwóch młodzieńców z „Gables” znalazło go martwego na plaży, dokładnie w tym samym miejscu, gdzie dokonał żywota jego pan.

„W tym samym miejscu”. Te słowa głęboko zapadły mi w pamięć. Ogarnęło mnie niejasne przeczucie, że należałoby natychmiast zbadać tę sprawę. To, że pies zdechł, nie zdziwiło mnie, gdyż są z natury niezwykle wierne swym właścicielom, ale że „dokładnie w tym samym miejscu”?! Dlaczego wyzionął ducha akurat na pustej plaży? Czy to możliwe, że także to biedne zwierzę padło ofiarą zemsty? Choć moje przeczucie było mgliste, w głowie zaczęły się rodzić pewne myśli. Po chwili byłem już w drodze do szkoły. Stackhursta znalazłem w jego gabinecie. Na moją prośbę posłał po Sudbury’ego i Blounta, dwóch studentów, którzy znaleźli psa.

– Leżał na brzegu zatoki – rzekł jeden z nich. – Musiał iść po śladach swego zmarłego pana.

Wychodząc, zauważyłem to biedne wierne stworzenie rasy airedale terier, leżące na wycieraczce w korytarzu. Jego ciałko było sztywne, oczy wytrzeszczone, a kończyny powykrzywiane. Było jasne, że bardzo cierpiał przed śmiercią.

Ze szkoły poszedłem prosto na plażę. Słońce już zachodziło, a cień wielkiego klifu kładł się czarną plamą na mieniącej się tafli wody, wyglądająca niczym blacha, od której odbijają się promienie słoneczne. Dookoła było pusto, ani śladu żywego ducha, nie licząc dwóch skrzeczących mew krążących nad moją głową. Obok wielkiego kamienia, na którym leżał ręcznik ofiary, ledwo odnalazłem w przygasającym świetle dnia wgłębienie w piasku, gdzie znaleziono psa. Długo stałem, pogrążony w zadumie, a cienie wokół mnie stawały się coraz głębsze. W mojej głowie jedna myśl goniła drugą. Wszyscy znamy to koszmarne uczucie, kiedy wiadomo, że istnieje jakiś ważny element, i szuka się go w przekonaniu, że gdzieś być musi, ale, niestety, i tak w końcu pozostaje on na zawsze tajemnicą. Właśnie tak się czułem tamtego wieczora, stojąc samotnie na „cmentarzysku”. W końcu odwróciłem się i poszedłem w kierunku domu.

Byłem już u szczytu ścieżki, gdy doznałem olśnienia. To było jak błyskawica. Przypomniałem sobie nagle to, czego tak uporczywie poszukiwałem. Wiecie zapewne (a jeśli nie, to znaczy, że Watson pisał o tym niepotrzebnie), że zgromadziłem w domu mnóstwo wszelkiego rodzaju informacji (nieuporządkowanych i nieposegregowanych), które w trakcie moich licznych śledztw nie raz okazały się bardzo przydatne. Mój mózg przypomina zatłoczony magazyn pełen paczek poukrywanych w różnych zakamarkach. Z istnienia wielu z nich nie zdaję sobie nawet sprawy. Przeczuwałem, że gdzieś głęboko w moim umyśle tkwi jakiś trop, który może się przydać w tej sprawie. Był nadal mglisty, ale przynajmniej wiedziałem, gdzie go szukać. Rozwiązanie wydawało się przerażające i niewiarygodne, a jednak możliwe. Wiedziałem, że będę musiał zbadać to dokładnie.

W moim niewielkim domu jest duży strych, po brzegi wypełniony książkami. To tam spędziłem kolejną godzinę, szperając w swoich zbiorach. Poszukiwania zakończyłem, trzymając w ręku wolumin w srebrno-czekoladowych okładkach. Z zapałem szukałem rozdziału, którego treść ledwo pamiętałem. Po przeczytaniu tekstu wiedziałem już, że ewentualne rozwiązanie jest mało prawdopodobne i naciągane, ale czułem, że nie spocznę, dopóki nie sprawdzę jego autentyczności. Gdy kładłem się spać, było już bardzo późno. Nie mogłem się doczekać następnego dnia – tak bardzo chciałem sprawdzić swoją teorię. Rano, nim zdążyłem cokolwiek zrobić, ktoś mi przeszkodził w irytujący sposób. Wypiłem poranną herbatę i ledwo zacząłem się przygotowywać do wyjścia, gdy nagle w drzwiach mojego domu stanął inspektor Bardle z okręgowego posterunku policji hrabstwa Sussex. Był to potężny człowiek, w którego zatroskanym spojrzeniu wyczytałem zakłopotanie.

– Znam pana wspaniałe dokonania, sir – rzekł. – Chciałbym nieoficjalne zadać panu pytanie, co, oczywiście, pozostanie między nami. Nie mogę sobie poradzić ze sprawą McPhersona. Nie wiem, czy mam dokonać aresztowania, czy nie?

– Ma pan na myśli pana Iana Greevera?

– Tak, sir. Nikt inny nie przychodzi mi na myśl. Oto zalety takich odosobnionych miejsc, w których można zacieśnić krąg podejrzanych. Jeśli nie on, to kto?

– Jakie ma pan dowody przeciwko niemu?

Policjant opierał swe przypuszczeniach na tych samych założeniach, o których i ja myślałem. Koncentrował się na charakterze Greevera i na tajemniczej aurze, która go otaczała. Zwrócił też uwagę na jego wybuchowy temperament, który dał o sobie znać podczas incydentu z psem. W końcu przypomniał nader istotne fakty: Greever nie był w przeszłości z McPhersonem w dobrych stosunkach i prawdopodobnie chował do niego urazę spowodowaną stosunkami, jakie łączyły go z panną Bellamy. Poza tym uzyskałem od inspektora Bardle’a informację, że wszystko wskazuje na to, iż Greever przygotowuje się do wyjazdu.

– Jak to będzie wyglądało, jeśli mając takie dowody przeciwko niemu, pozwolę mu się wywinąć? – Tęgi flegmatyczny mężczyzna był szczerze zmartwiony całą sytuacją.

– Musi pan pomyśleć – rzekłem – o brakujących ogniwach. Kilka osób może potwierdzić alibi nauczyciela matematyki. Lekcja trwałą dłużej niż zazwyczaj, a na plaży pojawił się kilka minut po tym, jak zobaczyliśmy McPhersona. Przyszedł od strony szkoły. Należy też wziąć pod uwagę, że jest mało prawdopodobne, by tak straszliwie okaleczył człowieka równie silnego jak on sam bez niczyjej pomocy. Nie wiemy poza tym, jakie było narzędzie zbrodni.

– A co innego poza batem albo giętkim biczem?

– Czy zbadał pan pręgi na ciele ofiary? – zapytałem.

– Zerknąłem na nie, podobnie jak i lekarz.

– A ja przyjrzałem im się uważnie za pomocą lupy. Są tam pewne interesujące szczegóły.

– Jakie, panie Holmes?

Poszedłem do gabinetu i przyniosłem powiększoną fotografię.

– Oto moje metody działania – wyjaśniłem.

– Widzę, że jest pan niezwykle skrupulatny, panie Holmes.

– Nie byłbym tym, kim jestem, gdybym tak nie postępował. Popatrzmy na tę pręgę, która zachodzi aż na prawe ramię. Czy widzi pan coś niezwykłego?

– Muszę przyznać, że nie.

– Są przede wszystkim miejsca, w których pręga jest mocniejsza. Tutaj widzimy większą kroplę krwi i tutaj także. Z tej rany poniżej również można wyczytać dodatkowe informacje. Jak pan myśli, co to może oznaczać?

– Nie mam pojęcia. A pan wie?

– Tak mi się wydaje, tyle że nie jestem pewien. Być może wkrótce powiem panu coś więcej na ten temat. Gdy się dowiemy, jakim narzędziem zadano rany, będziemy o wiele bliżej przestępcy.

– To absurdalny pomysł – powiedział policjant – ale jeśli na przykład na plecach ofiary położono rozgrzaną do czerwoności siatkę lub drucianą kratkę, to w tych miejscach, gdzie pręgi są bardziej widoczne, znajdowały się być może łączenia siatki.

– Doskonały pomysł. A może był to sztywny dziewięciorzemienny bat do chłosty zakończony supełkami?

– Na Boga, panie Holmes, chyba ma pan rację.

– Może mam, a może nie. A jeśli użyto innego narzędzia, panie Bardle? Nie ma pan wystarczających dowodów, by aresztować matematyka. Trzeba pamiętać o ostatnich słowach ofiary: „Lwia grzywa”.

– Zastanawiałem się, czy Ian...

– Też myślałem o tym, czy słowa, które wypowiedział umierający, nie brzmiały jak „Ian Greever”, ale doszedłem do wniosku, że nie. Jestem pewien, że wykrzyczał „grzywa”.

– Nie ma pan innego pomysłu, panie Holmes?

– Być może... Ale na razie, póki nie mam dowodów, wolałabym o tym nie mówić.

– A kiedy pan może je zdobyć?

– W ciągu godziny, nie wykluczone, że nawet wcześniej.

Inspektor podrapał się po brodzie i spojrzał na mnie podejrzliwie.

– Chciałbym wiedzieć, co też panu chodzi po głowie, panie Holmes. A może to ma jakiś związek z kutrami rybackimi?

– Nie sądzę, były zbyt daleko od brzegu.

– W takim razie może stary Bellamy z tym swoim wielkim synem? Nie byli zbyt przyjaźnie nastawieni do McPhersona. Czy oni mogliby być sprawcami?

– Proszę mnie nie ciągnąć za język. Jak będę coś wiedział, to wszystko panu opowiem – odparłem z uśmiechem na ustach. – Inspektorze, powinniśmy wrócić do swoich obowiązków. Proszę zajrzeć do mnie około południa.

Podczas gdy ustalaliśmy godzinę spotkania, nagle wydarzyło się coś, co przybliżyło koniec tej dziwnej sprawy.

Drzwi do mojego domu otworzyły się z hukiem, w korytarzu usłyszałem pośpieszne kroki, i po chwili stanął przed nami sam Ian Greever. Był blady, potargany i niechlujnie ubrany; kościstą dłonią łapał poręcz fotela, próbując utrzymać się na nogach.

– Brandy! Nalejcie mi brandy! – sapał, opadając ciężko na kanapę.

Nie był sam. Po chwili do pokoju wszedł Stackhurst. Nie miał na głowie kapelusza; był zdyszany i zdenerwowany prawie tak samo jak mój pierwszy gość.

– Dla mnie też brandy! – wykrzyknął. – Greever prawie wyzionął ducha. Jedyne, co mogłem dla niego zrobić, to przywlec go tu. Po drodze zemdlał dwukrotnie.

Pół szklanki mocnego alkoholu zdziałało cuda. Mężczyzna podparł się na rękach i zrzucił z ramion płaszcz.

– Na litość boską! Dajcie mi opium lub morfinę, cokolwiek! – wykrzyknął. – Wszystko jedno co, byle tylko uśmierzyć ten rozdzierający ból!

Widok, jaki ukazał się naszym oczom, wstrząsnął zarówno mną, jak i policjantem. Na ramionach mężczyzny zobaczyliśmy taki sam kraciasty wzór, utworzony z zaognionych pręg, jaki zaobserwowałem na plecach zmarłego Fitzroya McPhersona.

Te rany nie były najwidoczniej jedynym źródłem bólu, gdyż matematyk oddychał z trudem, a jego twarz siniała. Nabierając raz po raz łapczywie powietrza, chwytał się za serce, czoło miał zroszone kropelkami potu. Śmierć była blisko. Laliśmy mu do gardła spore porcje brandy i wydawało się, że alkohol przywraca pacjenta do życia. Bawełniane okłady nasączone leczniczym olejem, które położyliśmy na jego rany, uśmierzały ból. W końcu głowa Greevera ciężko opadła na poduszkę. Wykończony organizm szukał schronienia w śnie jako ostatnim źródle sił witalnych. Pacjent na poły zasypiał i tracił przytomność, ale ból ustąpił, przynajmniej częściowo.

Nie mogliśmy zapytać go o to, co się wydarzyło, ale gdy tylko upewniliśmy się, że jego stan jest stabilny, Stackhurst zwrócił się do mnie.

– Mój Boże! – wykrzyknął – Co to jest, Holmesie? O co tu chodzi?

– Gdzie go znalazłeś?

– Na plaży – odparł. – W tym samym miejscu, gdzie naszego biednego McPhersona. Gdyby jego serce było tak słabe, jak poprzedniej ofiary, już by go z nami nie było. Kiedy szliśmy do ciebie, nie raz miałem wrażenie, że już nie oddycha. Do szkoły było za daleko, dlatego postanowiłem przyprowadzić go do ciebie.

– Spotkałeś go na plaży?

– Spacerowałem po klifie, gdy nagle usłyszałem krzyk. Stał nad wodą i kołysał się jak pijany. Zbiegłem na dół, zarzuciłem mu na ramiona płaszcz i przyprowadziłem prosto do ciebie. Na litość boską, Holmesie, błagam cię, zrób wszystko, co w twojej mocy, by zdjąć klątwę z tego miejsca, bo życie tutaj staje się nie do zniesienia. Czy człowiek taki jak ty, cieszący się szacunkiem na całym świecie, nie potrafi nic dla nas zrobić?

– Myślę, że potrafię. Chodź za mną! Panie inspektorze, zapraszam. Może uda nam się doprowadzić zabójcę wprost przed pana oblicze.

Zostawiliśmy nieprzytomnego matematyka pod opieką mojej gosposi, a sami udaliśmy się do śmiercionośnej zatoczki. Na kamieniach leżała sterta ręczników i porzuconych przez ofiarę ubrań. Powoli obszedłem wodę dookoła. Moi towarzysze szli gęsiego za mną. Zatoczka była raczej płytka, ale tuż pod klifem plaża była wyżłobiona i głębokość wody sięgała czterech, może pięciu stóp. Zwykle pływacy wybierali właśnie ten fragment plaży, gdyż mieli szansę popływać w pięknym przejrzystym basenie wypełnionym zielonkawą kryształową wodą. U podnóża klifu leżała góra kamieni, po których właśnie szedłem, zaglądając ciekawie w odmęty wody. Dotarłem do najgłębszego miejsca nie zmąconego falami i ujrzałem, to czego szukałem. Krzyknąłem triumfalnie:

– Cyanea! Cyanea! Chodźcie zobaczyć „lwią grzywę”!

Dziwny obiekt, na który wskazywałem palcem, rzeczywiście wyglądał jak garść kudłów wyrwanych z grzywy lwa. Spoczywał na skalnej półce na głębokości około trzech stóp pod wodą. Była to dziwaczna falująca włochata istota, składająca się z żółtych warkoczy, gdzieniegdzie poprzeplatanych srebrnymi paseczkami. Pulsowała wolno w wyniku jednostajnych skurczy.

– Zbyt wiele zła już wyrządziła. Wybiła jej ostatnia godzina! – wykrzyknąłem. – Pomóż mi, Haroldzie! Zakończmy żywot tego morderczego stworzenia.

Tuż nad skalną półką, gdzie spoczywał stwór, znajdował się spory głaz. Popchnęliśmy go do wody i usłyszeliśmy plusk. Gdy fale wywołane potężnym uderzeniem o taflę wody uspokoiły się, zobaczyliśmy, że kamień spadł akurat na półkę skalną. Samotna żółta odnoga falująca w głębinach świadczyła o tym, że nasza ofiara została przyciśnięta głazem, spod którego wydobywała się teraz gęsta, oleista maź, rozprzestrzeniająca się dookoła i powoli wypływająca na powierzchnię.

– Zadziwiające! – wykrzyknął inspektor. – Co to jest, panie Holmes? Urodziłem się i wychowałem w tych okolicach, ale nigdy wcześniej nie spotkałem niczego takiego. W Sussex takie stwory nie mieszkają.

– Tym lepiej dla was – odparłem. – Pewnie przywiał ją ten południowo-zachodni wiatr podczas ostatniej burzy. Zapraszam panów do siebie do domu; przeczytam wam o strasznych wydarzeniach, w których uczestniczył pewien człowiek. Ten mężczyzna do końca życia zapamięta spotkanie z tym groźnym morskim stworzeniem.

Gdy wróciliśmy do gabinetu, okazało się, że Greever doszedł już do siebie na tyle, że nawet siedział o własnych siłach. Był oszołomiony, a jego ciałem co chwilę wstrząsał spazm bólu. Lekko bełkocząc, próbował wyjaśnić, że nie ma pojęcia, co się wydarzyło. Pamiętał jedynie, że kąpiąc się, poczuł w pewnej chwili straszliwy skurcz i resztką sił zdołał dopłynąć do brzegu.

– W tej książce – powiedziałem, pokazując gościom niewielki tomik – po raz pierwszy rzucono światło na sprawę, która na zawsze mogła pozostać nieodkrytą. Książka nosi tytuł Tajemnice przyrody, napisał ją znany badacz J. G. Wood. Autor również ledwo uniknął śmierci po spotkaniu z tym okropnym stworzeniem, więc doskonale wie, o czym pisze. Cyanea capillata to pełna nazwa tej złośliwej jędzy, a poparzenie jadem jej macek zagraża życiu w takim samym stopniu jak ukąszenie przez kobrę, z tym że jest o wiele bardziej bolesne. Pozwólcie, panowie, że przeczytam krótki fragment:

Jeśli pływak zauważy falujący luźny kłąb złotawobrązowych włóknistych macek, przypominający garść kłaków wyrwanych z grzywy lwa, połączonych jakby ze srebrnymi wstążeczkami, musi być bardzo ostrożny, ponieważ właśnie natknął się na straszną parzącą meduzęCyanea capillata.

 

Próżno szukać dokładniejszego opisu naszej złowrogiej znajomej. Dalej autor opowiada o tym, jak podczas kąpieli natrafił na tę meduzę w hrabstwie Kent. Odkrył, że rozpościera ona swe niewidzialne czułki w promieniu stu stóp i dla każdego, kto znajdzie sie w jej zasięgu, kąpiel może zakończyć się śmiercią. Choć Wood znajdował się w pewnej odległości od meduzy, i tak omal nie zginął.

Liczne witki spowodowały szkarłatne pręgi na skórze, które przy bliższym zbadaniu okazały się być maleńkimi krostkami, wyglądającymi tak, jakby w ciało wbito setki rozgrzanych do czerwoności igieł.

 

Jak wyjaśnia jednak dalej, ból miejscowy był niczym w porównaniu z innymi objawami:

Skurcze przeszyły moją klatkę piersiową i poczułem się tak, jakby trafił w nią pocisk wystrzelony z pistoletu. Było to tak silne uczucie, że aż upadłem. Puls powoli ustawał, a serce zaczynało bić jak oszalałe, jakby chciało wyrwać się z piersi.

 

Wood omal nie zginął, choć trafił na meduzę, zażywając kąpieli w otwartym wzburzonym oceanie, a nie w spokojnych wodach niewielkiej zatoczki. Autor twierdzi, że widząc odbicie swojej bladej pomarszczonej i pokurczonej twarzy, nie wierzył, że należy do niego. Chwycił butelkę brandy i wychylił ją do dna, co uratowało mu życie. Inspektorze, proszę bardzo, oto książka. Zostawiam ją panu i sądzę, że zgodzi się pan ze mną, iż to w niej znajduje się wyjaśnienie sprawy McPhersona.

– A przy okazji ma pan dowód, który oczyszcza mnie z zarzutów – zauważył Greever z lekko drwiącym uśmiechem na twarzy. – Nie mam panu za złe, panie inspektorze, ani panu, panie Holmes, gdyż wasze podejrzenia były całkowicie usprawiedliwione. Wygląda na to, że na chwilę przed moim aresztowaniem udowodniłem, że jestem niewinny, jako że prawie podzieliłem los z moim biednym przyjacielem.

– Nie, panie Greever. Już wcześniej podejrzewałem, jaka była prawdziwa przyczyna śmierci McPhersona, i gdybym wcześniej wyszedł z domu, kto wie, może udało by się uchronić pana przed tym strasznym doświadczeniem.

– Ale jak pan na to wpadł, panie Holmes?

– Mam wszechstronne zainteresowania, dużo czytam, a oprócz tego mam świetną pamięć do szczegółów. Określenie „lwia grzywa” nie dawało mi spokoju. Pamiętam, że już wcześniej w jakichś okolicznościach się z nim spotkałem. Widzieliście, panowie, to wyrażenie idealnie opisuje tę istotę. Nie mam wątpliwości, że to właśnie ją widział McPherson w dniu swojej śmierci. Porównując ją do lwiej grzywy, próbował ostrzec nas przed niebezpieczeństwem.

– Przynajmniej wina nie spadła na mnie – rzekł Greever, wstając powoli z kanapy. – Myślę jednak, że należą się panom pewne wyjaśnienia, ponieważ wiem, czego panowie próbowali się dowiedzieć. Prawdą jest, że kochałem pannę Maud, ale gdy tylko dowiedziałem się, że wybrała mojego przyjaciela, pragnąłem już tylko jej szczęścia. Cieszyłem się, że jestem przy niej i mogę być ich pośrednikiem. Często bywałem listonoszem, i właśnie dlatego, że byłem ich powiernikiem i darzę tę pannę uczuciem, natychmiast pośpieszyłem, by osobiście poinformować ją o śmierci mojego przyjaciela. Nie chciałem, by dowiedziała się tego w bardziej przykrych okolicznościach. Nie powiedziała panu o naszych stosunkach, bo bała się, że pan by tego nie pochwalił, a ja miałbym problemy. Teraz, drodzy panowie, jeśli pozwolicie, udam się już do mego pokoju w „Gables”; we własnym łóżku będzie mi znacznie wygodniej.

Stackhurst wyciągnął do niego dłoń.

– Wszyscy byliśmy bardzo zdenerwowani tą sytuacją – rzekł. – Zapomnijmy o urazach, panie Greever. Myślę, że w przyszłości będziemy potrafili się lepiej porozumieć.

Po tych słowach wyszli razem, objęci w przyjacielskim uścisku. Inspektor cielęcym wzrokiem patrzył na mnie w milczeniu.

– Udało się panu! – rzekł w końcu. – Czytałem o pana zdolnościach, ale szczerze mówiąc, nie zawsze w nie wierzyłem. Wspaniale!

Nie mogłem się z nim zgodzić. Gdy człowiek bezkrytycznie przyjmuje takie komplementy, obniża wymagania w stosunku do siebie.

– Byłem zbyt wolny już na starcie, wstyd mi za to. Gdyby ciało zostało znalezione w wodzie, nie przeoczyłbym tego na pewno. Zmylił mnie ten ręcznik. Biedak nawet nie pomyślał, by się wytrzeć, dlatego sądziłem, że po prostu w ogóle nie wszedł do wody.

Skąd więc mogłem przypuszczać, że zaatakowało go jakieś wodne stworzenie? Wtedy się pogubiłem. Tak, inspektorze, często żartowałem sobie z dżentelmenów z policji, a tu, proszę, Cyanea capillata prawie pomściła Scotland Yard.

Rozdział dziesiąty

 

Lokatorka w woalce

 
 

Jeśli wziąć pod uwagę fakt, że Sherlock Holmes aktywnie pracował przez dwadzieścia trzy lata, z czego przez siedemnaście lat razem z nim prowadziłem śledztwa i zapisywałem wszystkie jego przygody, okaże się, że w ciągu tego czasu uzbierała się ogromna ilość notatek. Nigdy nie miałem problemu ze znalezieniem tematu do opisania, miałem kłopoty jedynie z tym, by wybrać go spośród zgromadzonych materiałów. Zastawiłem całą półkę kronikami oraz teczkami pełnymi dokumentów. Była to niezwykła kopalnia wiedzy dla badacza kryminalnych spraw, a także cenne źródło informacji o skandalach zarówno towarzyskich, jak i tych na wyższym szczeblu, o których było głośno w epoce wiktoriańskiej. Jeśli chodzi o tę drugą grupę, to zaniepokojeni nadawcy listów, w których błagają mnie, by nie ucierpiały honor ich rodzin oraz nieskalana do tej pory reputacja ich znanych przodków, nie muszą się niczego obawiać. Dyskrecja i niezwykły profesjonalizm zawodowy, które stały się wizytówką mojego przyjaciela, są także teraz kryterium, według którego spisuję te wspomnienia, i mogę zapewnić, że niczyje zaufanie nie zostanie zawiedzione. Jednak stanowczo potępiam ostatnie próby wykradnięcia i zniszczenia tych notatek. Wiem, kto się dopuścił tak skandalicznego czynu, i jeśli sytuacja się powtórzy, mam całkowite pozwolenie od pana Holmesa, by opublikować pełną wersję wydarzeń dotyczących jednego z polityków, latarni morskiej i wyszkolonego kormorana. Przynajmniej jeden z czytelników powinien wiedzieć, co mam na myśli.

Nierozsądnym byłoby podejrzewać, że każda ze spraw, jakie prowadził mój przyjaciel, pozwoliła mu wykazać się jego niezwykłą intuicją i umiejętnością obserwacji, które starałem się opisać w niniejszych pamiętnikach. Czasami musiał włożyć duży wysiłek, żeby podnieść owoc z ziemi, a w innych przypadkach owoc sam spadał mu na kolana. Ale te sprawy, w których nie miał możliwości wykazać się swymi umiejętnościami, zwykle wiązały się z potwornymi tragediami ludzkimi, i właśnie jedną z takich historii pragnę teraz opisać. Nazwisko bohaterki i miejsce zdarzenia są tu inne niż w rzeczywistości, ale wszystko inne pozostało niezmienione.

Rzecz się działa w 1896 roku. Pewnego przedpołudnia otrzymałem liścik od Holmesa, w którym prosił mnie, bym natychmiast pojawił się na Baker Street. Gdy przyjechałem, siedział w gęstej chmurze dymu, a na krześle naprzeciwko niego spoczywała starsza kobieta przypominająca nasze matki. Był to typ gospodyni domowej o obfitych kształtach.

– Przedstawiam ci panią Merrilow z South Brixton – powiedział mój przyjaciel, wskazując ręką na damę. – Nasz gość nie ma nic przeciwko paleniu tytoniu, Watsonie, więc jeśli tylko masz ochotę dać upust swojemu okropnemu nałogowi, to się nie krępuj. Pani Merrilow chciałaby opowiedzieć nam niezwykle interesującą historię. Nie jest wykluczone, że pociągnie to za sobą pewne działania, w których twój udział będzie bardzo przydatny.

– Jeśli tylko będę mógł pomóc...

– Pani Merrilow, rozumie pani, że wizytę u pani Ronder wolałbym złożyć w towarzystwie świadka. Proszę wytłumaczyć to jej przed naszym przyjazdem.

– Niech pana Bóg błogosławi, panie Holmes – rzekł nasz gość – biedaczka nie może się już doczekać spotkania z panem, może pan przyprowadzić ze sobą nawet całą parafię.

– Przyjedziemy zatem wczesnym popołudniem. Ale najpierw uporządkujmy fakty. Przy okazji, gdy ponownie je prześledzimy, doktor Watson dowie się, o co chodzi. Pani Ronder jest lokatorką w pani domu od siedmiu lat i tylko raz widziała pani jej twarz, czy nie tak?

– I z całego serca żałuję, że tak się stało! – wykrzyknęła pani Merrilow.

– Twarz tej pani jest strasznie okaleczona.

– Panie Holmes, trudno nazwać to twarzą. Wyglądała potwornie. Gdy nasz mleczarz zauważył ją, kiedy wyglądała przez okno, upuścił bańkę i mleko rozlało się po całym ogrodzie. To właśnie z powodu tej okaleczonej twarzy! Gdy ją zobaczyłam, zresztą zupełnie przypadkowo, pani Ronder szybko zakryła oblicze, mówiąc: „Teraz już pani wie, dlaczego nigdy nie odsłaniam woalki”.

– Czy zna pani jej historię?

– Niestety, nie.

– Gdy starała się o pokój w pani domu, przedstawiła jakiś list polecający?

– Nie, za to dała mi sporo gotówki. Z góry zapłaciła za trzy miesiące bez negocjowania stawki. W dzisiejszych czasach taka biedna kobieta jak ja nie może sobie pozwolić na odrzucenie korzystnej oferty.

– Czy podała powód, dla którego wybrała akurat pani dom?

– Chyba tylko taki, że stoi nieco dalej od drogi w porównaniu z innymi, jest więc na uboczu. Oprócz tego jest ona moją jedyną lokatorką, nie mam własnej rodziny. Sądzę, że oglądała inne posiadłości, ale moja najbardziej przypadła jej do gustu. Najbardziej zależy jej na prywatności i jest gotowa wiele za nią zapłacić.

– Mówiła pani, że poza tą jedną sytuacją nigdy ani wcześniej, ani później nie odsłoniła twarzy. To naprawdę niezwykła historia; nie dziwię się, że chce pani, byśmy przyjrzeli się tej sprawie z bliska.

– Nie chcę, panie Holmes. Jestem bardzo zadowolona, ona dobrze płaci za wynajem. Tak spokojnej lokatorki próżno szukać, w dodatku nie stwarza żadnych problemów.

– Dlaczego zatem potrzebuje pani mojej pomocy?

– Chodzi o jej zdrowie, panie Holmes. Każdego dnia się pogarsza. Jej umysł nawiedzają jakieś potworne myśli. „Morderstwo! – krzyczy – Morderstwo!”. A innym razem usłyszałam, jak wołała: „Ty okrutna bestio! Ty potworze!”. To miało miejsce w nocy i jej krzyk niósł się po całym domu, przyprawiając mnie o dreszcze. Poszłam do niej rano. „Pani Ronder – powiedziałam – jeżeli pani dusza cierpi, mamy tu księdza, no i policję. Na pewno pani pomogą”. „Na litość boską, tylko nie policja! – krzyknęła. – A i ksiądz nie zmieni przeszłości, jednak uspokoiłabym się trochę, gdybym przed śmiercią mogła komuś powiedzieć prawdę”. Wtedy ja zaproponowałam: „Jeśli nie chce pani skorzystać z pomocy duchownych ani policji, może poradzi się pani tego detektywa, o którym czytałyśmy, pana Holmesa”. Proszę mi wybaczyć. Od razu na to przystała: „Ten człowiek mi pomoże. Zastanawiam się, dlaczego wcześniej o tym nie pomyślałam. Proszę go tu przyprowadzić, pani Merrilow, a jeśli nie zechce przyjść, proszę mu powiedzieć, że jestem żoną niejakiego Rondera, który kiedyś prowadził cyrk. I proszę jeszcze wymienić nazwę: «Abbas Parva»”. Zapisała ją na tej karteczce. „Jeśli jest tym, o kim myślę, to gdy usłyszy moje nazwisko, na pewno się tu zjawi”.

– Dlatego między innymi odwiedzę pani lokatorkę – wtrącił Holmes. – Dobrze, pani Merrilow. Chciałbym teraz pomówić z doktorem Watsonem. Z pewnością potrwa to do lunchu. Może się pani nas spodziewać w Brixton około trzeciej.

Gdy tylko pani Merrilow poczłapała na korytarz – żadne inne słowo nie określiłoby bardziej trafnie sposobu, w jaki nasza klientka opuściła pokój – Holmes poderwał się i energicznie podszedł do stosu starych książek leżących w kącie. Przez chwilę słyszałem tylko szelest przewracanych kartek, aż w końcu mój towarzysz mruknął z zadowolenia – znalazł bowiem to, czego szukał. Był tak podekscytowany, że nawet nie wstał z podłogi, siedział tylko ze skrzyżowanymi nogami jak Budda. Na kolanach trzymał jakiś tom, a dookoła wszędzie leżały pootwierane książki.

– Już wtedy zainteresowałem się tą sprawą, Watsonie. A tu na marginesie widnieją moje ówczesne notatki. Przyznaję, że wtenczas niczego nie zrozumiałem. Byłem jednak pewien, że koroner się pomylił. Czy nie pamiętasz tej tragedii w Abbas Parvie?

– Niestety, nie, Holmesie.

– Przecież wtedy pracowaliśmy już razem. Moje wnioski były dość powierzchowne. Nie miałem się czego chwycić, a żadna ze stron nie chciała mojej pomocy. Może przeczytasz te notatki?

– Wolałbym, żebyś sam przedstawił mi fakty.

– Oczywiście, nie ma problemu. Pewnie przypomnisz sobie tę sprawę, gdy będę opowiadał. Nazwisko Ronder było w tamtych czasach bardzo dobrze znane w towarzystwie. Człowiek, który je nosił, był najwspanialszym cyrkowcem w owym czasie i jednocześnie konkurentem niejakich Wombwella i Sangera. Niestety, zaczął dużo pić, i na krótko przed tragedią, jaka się rozegrała, zszedł na psy, a jego słynny popisowy numer przestał być atrakcyjny. Te straszne wydarzenia, o których mowa, miały miejsce w Abbas Parva, małej wiosce w Berkshire, gdzie trupa cyrkowa zatrzymała się na noc. Podróżowali do Wimbledonu, chcieli odpocząć, nie planowali rozbijać namiotu i występować, bo miasteczko było na tyle małe, że im by się to zupełnie nie opłaciło.

W jednym z pokazowych numerów brał udział wspaniały afrykański lew o imieniu „Król Sahary”. Ronder wraz z żoną występowali z nim w klatce. Tutaj jest fotografia jednego z numerów, na której widać, że Ronder był potężny i gruby, a jego małżonka odznaczała się zachwycającą urodą. W trakcie śledztwa okazało się, że już przed występem lew zachowywał się agresywnie, jednak jak to zwykle bywa, gdy człowiek jest zbyt pewny swego, przestaje doceniać niepokojące oznaki, dlatego też nie zwrócono uwagi na dziwne zachowanie zwierzęcia.

Zwykle Ronder albo jego żona karmili bestię w nocy. Czasami do klatki wchodziło tylko jedno z nich, innym razem przebywali tam we dwójkę, jednak nikomu innemu nie wolno było zbliżać się do lwa. Wierzyli bowiem, że dopóki to oni będą go karmić, zwierzę nigdy nie zrobi im krzywdy jako swoim dobroczyńcom. Siedem lat temu oboje poszli w nocy nakarmić lwa i wtedy właśnie wydarzyło się coś strasznego. Szczegóły do dziś nie są znane. O północy wszystkich śpiących w obozowisku obudziły ryk lwa i wrzask kobiety. Opiekunowie zwierząt i inni pracownicy cyrku wybiegli ze swych namiotów, niosąc w rękach latarki; w ich świetle zobaczyli przerażającą scenę. Ronder leżał na ziemi w odległości dziesięciu jardów od klatki, która teraz była otwarta. Czaszka mężczyzny była pogruchotana, a na skórze głowy widniały ślady wielkich pazurów. Niedaleko klatki leżała na plecach pani Ronder, a nad nią pochylało się wielkie warczące zwierzę. Twarz biednej kobiety była tak poszarpana, że nikt nie dawał jej szans na przeżycie. Kilku cyrkowców z siłaczem Leonardo i klaunem Griggsem odgoniło kijami lwa od cierpiącej kobiety. Przestraszone zwierzę wycofało się do klatki, którą natychmiast zamknięto. Nikt nie wie, jak to się stało, że lew zdołał się uwolnić. Przypuszczalnie gdy opiekunowie otworzyli drzwiczki klatki, zamierzając wejść do środka, bestia rzuciła się na nich. Nie odkryto żadnych innych śladów, Kobieta półprzytomna z bólu krzyczała: „Tchórz! Tchórz!”, podczas gdy przenoszono ją do wozu, w którym mieszkała. Zeznania złożyła dopiero sześć miesięcy później, gdy jej stan się polepszył, ale śledztwo zostało zawieszone, a werdykt brzmiał: „Śmierć na skutek nieszczęśliwego wypadku”.

– Jakież mogło być inne rozwiązanie? – zapytałem.

– Być może masz rację. Jednak jeden, może dwa elementy tej układanki zainteresowały niejakiego Edmundsa z posterunku policji w Berkshire. Bystry młodzieniec! Po tamtych wydarzeniach wysłano go do Allahabad. To od niego dowiedziałem się o całej sprawie, gdyż pewnego dnia odwiedził mnie i przy fajeczce opowiedział mi całą historię.

– Czy mówisz o takim szczupłym żółtowłosym mężczyźnie?

– Zgadza się. Byłem pewien, że w końcu trafisz na dobry trop.

– A na co zwrócił on uwagę?

– Obaj zwróciliśmy. Niezmiernie trudno było zrekonstruować przebieg wypadków. Popatrz na to z punktu widzenia lwa. Co robi uwolnione zwierzę? Dopada Rondera w kilku susach. Ten odwraca się, a świadczą o tym ślady pazurów na czaszce mężczyzny, próbuje uciec, lecz zwierzę powala go na ziemię. Następnie zamiast skorzystać z wolności, lew wraca do kobiety stojącej przy klatce, rzuca się na nią i wgryza się w jej twarz. Poza tym słowa, które ona wykrzykuje, wskazują na to, że mąż ją zawiódł. A cóż ten biedny człowiek mógł zrobić, żeby jej pomóc? Sam widzisz, że sprawa wydaje się trudna, prawda?

– Racja.

– Jest jeszcze jeden szczegół. Teraz, gdy o tym myślę, przypominam sobie pewną rzecz. Istniały dowody, wskazujące na to, że w chwili gdy lew zaryczał, a kobieta zaczęła krzyczeć, słychać było przeraźliwy wrzask mężczyzny.

– Rondera? – zapytałem.

– Gdy człowiek ma roztrzaskaną czaszkę, raczej trudno się spodziewać, że będzie jeszcze cokolwiek mówił. Dwóch świadków wspominało, że wyraźnie słyszeli na przemian krzyki kobiety i mężczyzny.

– Wydaje mi się, że wtedy już całe obozowisko wrzeszczało. A jeśli chodzi o inne elementy tej układanki, to myślę, że mam rozwiązanie.

– Chętnie cię wysłucham.

– Mężczyzna i kobieta stali w odległości dziesięciu jardów od klatki, gdy lew nagle się z niej wydostał. Mężczyzna odwrócił się, by uciec, i został powalony na ziemię. Pani Ronder wpadła na pomysł, żeby zamknąć się w klatce. Tylko tak mogła się uratować. Ruszyła w stronę klatki, i gdy już prawie była wewnątrz, bestia dopadła ją i przewróciła na ziemię. Była zła na męża za to, że rozjuszył zwierzę, próbując uciekać. Gdyby stanęli z nim oko w oko, ono być może się przestarszyło. Dlatego właśnie krzyczała: „Tchórz!”.

– Genialnie, Watsonie! Twój brylant ma jednak jedną rysę – zaoponował mój przyjaciel.

– Co masz na myśli, Holmesie?

– Skoro oboje stali w pewnej odległości od klatki, w jaki sposób zwierzę się wydostało?

– Być może jakaś nieprzychylna im osoba otworzyła wcześniej zamek.

– Dlaczego zatem lew tak okrutnie ich poranił, skoro zwykle bawił się z nimi i wykonywał różne sztuczki na ich rozkazy?

– Być może ta sama osoba, która go wypuściła, zrobiła coś, co go rozwścieczyło?

Holmes zamyślił się i zamilkł na kilka chwil.

– Cóż, Watsonie, istnieją pewne fakty, które mogłyby potwierdzić twoją teorię. Ronder miał wielu wrogów. Edmunds wspominał, że gdy tylko się napił, zachowywał się fatalnie. Rozrabiał, przeklinał i atakował wszystkich, którzy weszli mu w drogę. Domyślam się, że te krzyki: „Ty potworze!”, o których mówiła pani Merrilow, były spowodowane nocnymi koszmarami, strasznymi wspomnieniami po jej kochanym zmarłym mężu. Dopóki jednak nie poznamy wszystkich faktów, nasze rozważania będą jałowe. Na bufecie czeka zimna kuropatwa, Watsonie, i stoi butelka Montrachet. Musimy się wzmocnić, z pewnością będą nam potrzebne siły.

Gdy podjechaliśmy dorożką pod dom pani Merrilow, pulchna gospodyni stała już w progu swego skromnego domku, położonego na ustroniu. Było oczywistym, że dbała głównie o to, aby jej cenna lokatorka nie opuściła mieszkania, więc zanim zaprowadziła nas do pani Ronder, poprosiła, byśmy nie zrobili ani nie powiedzieli niczego, co mogłoby się skończyć opuszczeniem przez nią domu. Zapewniliśmy, że niczego takiego się nie zdarzy, i podążyliśmy za nią po schodach, na których leżał nieładny wytarty chodnik. Po chwili byliśmy już w pokoju tajemniczej lokatorki.

W pomieszczeniu było duszno, wyczuwało się stęchły zapach, co zresztą nie zdziwiło nas zupełnie, gdyż jego mieszkanka rzadko je opuszczała. Niegdyś to ona doglądała bestii zamkniętych w klatkach, teraz los zemścił się na niej okrutnie, gdyż sama stała się bestią zamkniętą w klatce. Pani Ronder siedziała w wysłużonym fotelu znadującym się w zacienionym kącie pokoju. Długie lata bezczynności sprawiły, że przybrała nieco na wadze, lecz z pewnością była niegdyś piękną kobietą, a jej pełne kształty były ciągle kuszące. Twarz miała przykrytą czarną woalką do wysokości górnej wargi, dzięki czemu jej pięknie wyrzeźbione usta i delikatnie zaokrąglona broda były odsłonięte. Mogłem sobie wyobrazić, że dawniej była kobietą o niezwykłej urodzie. Miała też bardzo przyjemny tembr głosu.

– Moje nazwisko z pewnością obiło się panu o uszy, panie Holmes – rzekła. – Wiedziałam, że przyjdzie pan, gdy je usłyszy.

– Zgadza się, madame, choć nie mam pojęcia, skąd może pani wiedzieć o tym, że interesowałem się pani sprawą.

– Dowiedziałam się, gdy wkrótce po tym, jak doszłam do siebie, przesłuchiwał mnie pan Edmunds, miejscowy detektyw. Okłamałam go. Pewnie zachowałabym się rozsądniej, gdybym powiedziała całą prawdę.

– Zazwyczaj słuszniej jest mówić prawdę. Ale dlaczego go pani oszukała?

– Ponieważ od moich zeznań zależał los innej osoby. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie był to wartościowy człowiek, a mimo to nie chciałam przyłożyć ręki do jego zguby. Łączyły nas bliskie stosunki, bardzo bliskie!

– Czy ta przeszkoda nadal istnieje?

– Nie, sir. Osoba, o której mowa, nie żyje.

– Dlaczego zatem teraz nie zwróci się pani do policji?

– Ponieważ w tę sprawę zamieszana jest jeszcze jedna osoba. Mam na myśli siebie. Nie zniosłabym skandalu i publicznej nagonki, jaka niewątpliwie by rozgorzała, gdyby policja wznowiła śledztwo. Długo już nie pożyję i chcę umrzeć w spokoju, dlatego potrzebuję opowiedzieć moją straszną historię jakiemuś rozsądnemu człowiekowi, żeby po mojej śmierci wszystko było jasne.

– To dla mnie komplement, madame. Ale jestem także odpowiedzialnym człowiekiem. Nie mogę pani obiecać, że gdy wyjawi pani tajemnicę, nie dojdę do wniosku, że moim obowiązkiem jest zgłosić to na policję.

– Nie wydaje mi się, by pan to uczynił, panie Holmes. Od kilku lat śledzę pana osiągnięcia i zdążyłam już poznać jego charakter i metody pracy. Czytanie to obecnie moja jedyna przyjemność; dzięki temu wiem, co się dzieje na świecie. W każdym razie zaryzykuję bez względu na to, jaki użytek zrobi pan z moich wyjaśnień. Będę spokojniejsza, jeśli komuś opowiem o tamtych wydarzeniach.

– Zarówno ja, jak i mój przyjaciel chętnie panią wysłuchamy.

Kobieta podniosła się z fotela i wyjęła z szuflady fotografię mężczyzny. Wyglądał na zawodowego akrobatę, gdyż miał niezwykłą sylwetkę. Pozował do zdjęcia ze skrzyżowanymi na umięśnionej klatce piersiowej potężnymi ramionami, a na jego twarzy malował się pod gęstymi wąsami uśmiech pewnego siebie zwycięzcy.

– To jest Leonardo – rzekła.

– Siłacz Leonardo, który składał zeznania?

– Ten sam. A to mój mąż. – Pokazała nam drugie zdjęcie.

Spojrzała na nas okropna twarz, przypominająca ryj wieprza lub raczej dzika; była to twarz bestii. Nietrudno sobie wyobrazić, jak te wstrętne usta toczyły pianę z wściekłości, a małe złośliwe oczka rzucały na wszystkich wredne spojrzenia. Bandyta, tyran, bestia – to wszystko było wypisane na jego twarzy, którą cechowała także szeroka szczęka.

– Te dwa zdjęcia pomogą panom zrozumieć moją historię. Byłam biedną dziewczyną; wychowałam się w cyrku. Zanim skończyłam dziesięć lat, wykonywałam już salta przez obręcze. Gdy stałam się kobietą, pokochał mnie ten człowiek, o ile oczywiście jego dzikie pożądanie można było nazwać miłością; w końcu zostałam jego żoną, niestety, w złą godzinę. Od tamtej pory żyłam w piekle, w którym torturował mnie sam diabeł. W cyrku wszyscy wiedzieli, jak mnie traktuje. Zdradzał mnie z innymi kobietami. Gdy żaliłam się na swój marny los, przywiązywał mnie i chłostał pejczem. Moi koledzy bardzo mi współczuli, a do niego pałali nienawiścią. Byli jednak bezradni, bo się bali mojego męża. Wcale mnie to zresztą nie dziwi, gdyż z natury był to straszny człowiek, a kiedy wypił za dużo, miewał mordercze zamiary. Ciągle miał problemy z policją, niejednokrotnie był w areszcie za bójki i okrucieństwo wobec zwierząt, jednak nie przejmował się karami pieniężnymi, bowiem był bardzo bogaty. Wszyscy najlepsi cyrkowcy odeszli od nas, i interes zaczął podupadać. Jedynie Leonardo i ja dbaliśmy o wszystko, a pomagał nam klaun, mały Jimmy Griggs. Mimo że nie było się z czego śmiać, biedak wychodził z siebie, żeby tylko rozśmieszyć ludzi. Leonardo stawał się coraz bliższy mojemu sercu. Widzicie, panowie, jakim był mężczyzną. Teraz już wiem, że w tym silnym ciele krył się słaby duch, choć w porównaniu z moim mężem zachowywał się jak anioł Gabriel. Temu siłaczowi bardzo mnie było żal, pomagał mi, aż w końcu nasza zażyłość przerodziła się w miłość. To było głębokie uczucie, silne i namiętne, o jakim wcześniej mogłam jedynie marzyć; nie miałam nadziei, że kiedyś spotka także i mnie. Mój mąż tyran podejrzewał, że łączy nas coś więcej niż tylko praca, ale był tchórzem i Leonarda bał się najbardziej. Mścił się za to na mnie, torturując okrutnie. Pewnej nocy, usłyszawszy moje krzyki, Leonardo przyszedł pod drzwi wozu, w którym spałam. Wtedy to zarówno mój kochanek, jak i ja zrozumieliśmy, że nie da się uniknąć tragedii. Mój mąż nie zasługiwał na to, by żyć. Postanowiliśmy go zabić i ułożyliśmy plan. Leonardo był bystry i sprytny.

To on wpadł na ten pomysł. Nie mówię tak dlatego, by zrzucić na niego winę, wówczas poszłabym za nim w ogień. Sama nigdy bym nie wpadła na taki pomysł. Leonardo przymocował na końcu pałki pięć długich stalowych gwoździ; rozstaw był identyczny z rozstawem pazurów w łapie lwa. Mój mąż miał zginąć tak, by wyglądało, że został zaatakowany przez zwierzę, które wcześniej chcieliśmy wypuścić z klatki.

To była wyjątkowo ciemna noc. Oboje z mężem jak zwykle poszliśmy nakarmić bestię. Mieliśmy ze sobą surowe mięso w cynkowym wiadrze. Leonardo czekał, schowany za jednym z wozów, który minęliśmy, idąc do klatki. Siłacz był zbyt powolny; zanim zadał cios, zdążyliśmy już przejść obok niego. Nie zrezygnował jednak i zaczął się skradać za nami. W chwili gdy pałka roztrzaskała czaszkę mojego męża, usłyszałam huk. Moje serce podskoczyło z radości. Pobiegłam do przodu i otworzyłam drzwiczki klatki, w której siedział nasz wielki lew. I wtedy stało się coś strasznego. Być może panowie wiedzą, że gdy te zwierzęta poczują tylko zapach krwi, natychmiast atakują. Instynkt podpowiedział temu stworzeniu, że zabito człowieka. Gdy otworzyłam drzwiczki, bestia natychmiast na mnie skoczyła. Leonardo mógł mnie uratować. Gdyby podbiegł do zwierzęcia i uderzył pałką, pewnie by go przestraszył. Mężczyzna jednak nie potrafił się opanować. Słyszałam, jak krzyczał ze strachu, a potem zobaczyłam, jak ucieka. Kły lwa zatopiły się w mojej twarzy. Gorący obrzydliwy oddech zwierzęcia odurzył mnie, byłam nieprzytomna z bólu. Wołając o pomoc, próbowałam rękami odepchnąć ogromne szczęki, upaćkane krwią. Wiedziałm, że całe obozowisko stanęło na równe nogi, jak za mgłą pamiętam grupkę mężczyzn. Leonardo, Griggs i inni wyciągnęli mnie wreszcie z łap lwa. Nic więcej nie pamiętam, panie Holmes. Następne miesiące były wypełnione cierpieniem. Gdy doszłam do siebie i miałam odwagę spojrzeć w lustro, przeklinałam lwa, jak strasznie go przeklinałam! Przeklinałam nie dlatego, że zniszczył mi urodę, ale dlatego, że nie zabrał mi życia. Miałam tylko jedno marzenie i wystarczająco pieniędzy, by je spełnić. Pragnęłam zamieszkać w ustronnym miejscu, gdzie nikt nie mógłby mnie odnaleźć, i ukryć moją okaleczoną twarz, by nikt jej więcej nie zobaczył. Tylko tyle mi pozostało. Tak też uczyniłam. Biedne zranione stworzenie, które wczołgało się do swej nory, by umrzeć – taki koniec mial spotkał Eugenię Ronder.

Gdy nieszczęsna kobieta skończyła swą opowieść, przez chwilę siedzieliśmy, pogrążeni w milczeniu. Po chwili Holmes wyciągnął ku niej swą długą rękę i pogładził ją po dłoni z taką czułością, jaką rzadko przejawiał w stosunku do ludzi.

– Biedna dziewczyna! – rzekł. – Biedna dziewczyna! Czasem trudno zrozumieć niespodzianki, jakie szykuje nam los. Jeśli nasze tragedie na ziemi nie zostaną później wynagrodzone, to świat jest tylko okrutną drwiną. Ale co się stało z Leonardem?

– Nie miałam nigdy więcej żadnych wiadomości ani o nim, ani od niego. Chyba nie powinnam go tak surowo oceniać, być może potrafiłby pokochać to, co pozostawił lew, wszak byłam taka, jak jedna z tych biednych, dziwacznie wyglądających dziewcząt, które nie raz pokazywaliśmy w naszym cyrku. Miłość kobiety nie umiera tak szybko. Ten człowiek zostawił mnie w łapach dzikiej bestii, opuścił mnie w potrzebie, a mimo to nie byłam w stanie posłać go na szubienicę. Jeśli o mnie chodzi, było mi wszystko jedno. Czy może być coś gorszego niż moje obecne życie? Ode mnie jednak zależał los Leonarda.

– On nie żyje...?

– Utopił się miesiąc temu, kąpiąc się niedaleko Margate. Czytałam o jego śmierci w gazetach.

– Wie pani, co zrobił wtedy z pałką naśladującą lwie pazury? Muszę przyznać, że to najciekawszy element pani opowieści.

– Nie mam pojęcia, panie Holmes. Niedaleko obozowiska znajdował się kamieniołom; na jego dnie było głębokie jeziorko, w którym woda miała zieloną barwę. Być może wrzucił ją w tę głębinę...

– Cóż, siłacz i tak już nie poniesie konsekwencji swego czynu. Uważam tę sprawę za zamkniętą.

– Zgadzam się z panem, panie Holmes – odparła kobieta. – Sprawa jest zamknięta.

Podnieślismy się z krzeseł, jednak w głosie tej biedaczki było coś, co zwróciło uwagę mego przjaciela. Energicznie odwrócił się do niej.

– Pani życie nie należy jedynie do niej! – wykrzyknął. – Nie może go pani sobie odebrać!

– A na cóż ja się mogę jeszcze przydać?

– Nigdy nie wiadomo. Cierpliwe czekanie w cierpieniu jest samo w sobie najcenniejszą lekcją dla tego niecierpliwego świata.

Odpowiedź kobiety była przerażająca. Podniosła woalkę i podeszła do światła.

– Ciekawe, czy zniósłby pan coś takiego? – zapytała.

Wyglądała koszmarnie. Nie ma takich słów, które mogłyby opisać twarz, której tak naprawdę nie było. Dwoje żywych pięknych brązowych oczu zerkających na nas ze smutkiem z tej makabrycznej ruiny sprawiały, że widok był jeszcze bardziej przejmujący. Holmes uniósł rękę w geście współczucia i protestu i obaj opuściliśmy pokój.

Dwa dni później, gdy odwiedziłem mojego przyjaciela w jego domu, wskazał na małą niebieską buteleczkę na kominku. Wziąłem ją do ręki. Widniała na niej czerwona naklejka ostrzegająca o tym, że zawartość jest trująca. Gdy ją otworzyłem, poczułem przyjemny migdałowy zapach.

– Kwas pruski? – zapytałem.

– Zgadza się. Paczka przyszła dziś rano. Dołączono do niej liścik: „Wysyłam panu moją pokusę. Posłucham pańskiej rady”. Myślę, Watsonie, że wiemy, kto napisał ten list.

Rozdział jedenasty

 

Stary dwór Shoscombe

 
 

Od dłuższego czasu Sherlock Holmes siedział pochylony nad niewielkim mikroskopem. Nagle wyprostował się i popatrzył na mnie wzrokiem zwycięzcy.

– To klej, Watsonie – rzekł. – Nie mam co do tego żadnych wątpliwości. Zerknij na te paproszki!

Podszedłem do przyrządu, przytknąłem oko do okularu i nastawiłem odpowiednią ostrość.

– Te włoski to nici pochodzące z tweedowego płaszcza, a nieregularne szare drobiny to kurz. Po lewej stronie widać komórki naskórka. Brązowe kleksy pośrodku to bez wątpienia klej.

– Cóż – zaśmiałem się – wierzę ci na słowo. Czy to odkrycie do czegoś ci się przyda?

– To wspaniały eksperyment – odparł. – Może pamiętasz wydarzenia na stacji St. Pancras, kiedy to obok zwłok policjanta znaleziono czapkę? Oskarżony twierdzi, że nie należy do niego. Człowiek ten zajmuje się wyrobem ram do obrazów, ma zatem styczność z klejem.

– Mówisz o sprawie, którą prowadzisz?

– Nie, mój przyjaciel Merivale ze Scotland Yardu poprosił mnie o pomoc. Gdy jakiś czas temu udowodniłem winę fałszerza monet, odnajdując opiłki cynku i miedzi w szwach jego mankietów, zaczęli doceniać wagę mikroskopu.

Zerknął niecierpliwie na zegarek.

– Spodziewam się nowego klienta, ale widzę, że się spóźnia. Tak przy okazji, Watsonie, znasz się może na wyścigach?

– Powinienem. Wydaję na nie połowę mojej renty wojskowej.

– Zatem będziesz moim przewodnikiem po torze wyścigowym. Słyszałeś o baronecie Robercie Norbertonie?

– Obiło mi się o uszy. Człowiek ten mieszka w posiadłości Shoscombe. Dobrze znam te okolice, bo kiedyś spędzałem tam lato. Norberton raz już nawet dołączył do grona kryminalistów, ocierając się tym samym o obszar twoich działań.

– A co zrobił?

– Na torze wyścigowym Newmarket Heath wychłostał szpicrutą Sama Brewera, znanego lichwiarza z Curzon Street. Omal go nie zabił.

– Wygląda mi na ciekawego człowieka! Często oddaje się takim uciechom?

– Wyrobił sobie reputację niebezpiecznego człowieka. Jest najodważniejszym dżokejem w Anglii, kilka lat temu zdobył drugie miejsce w wyścigu Grand National. To jeden z tych, co urodzili się o pokolenie za późno. W okresie regencji byłby prawdziwym dandysem. Jest doskonałym bokserem, sportowcem, ryzykantem na torze wyścigowym, otacza się pięknymi kobietami, a do tego wszystkiego ma tyle długów, że być może nigdy nie będzie w stanie ich spłacić.

– Kapitalnie, Watsonie! Cóż za fantastyczny opis w pigułce. Jakbym zobaczył tego pana Norbertona! Mógłbyś mi opowiedzieć jeszcze o posiadłości Shoscombe?

– Wiem tylko tyle, że położona jest w samym środku parku, a w pobliżu znajdują się znana stadnina koni i ośrodek treningowy.

– Głównym trenerem – rzekł Holmes – jest John Mason. Nie dziw się, tę wiedzę zdobyłem z ogromną łatwością. Pan Mason napisał do mnie list. Ale powiedz mi więcej o samym dworze. Jesteś nieocenionym źródłem informacji.

– Hoduje się tam spaniele. Na każdej wystawie psów jest o nich głośno. To najwspanialsza rasa w całej Anglii. Psy są chlubą właścicielki rezydencji.

– Domyślam się, że mowa o żonie sir Roberta Norbertona.

– Sir Robert jest kawalerem i to się dobrze składa, biorąc pod uwagę jego sytuację. On mieszka ze swoją owdowiałą siostrą, lady Beatrice Falder.

– Chciałeś powiedzieć, że to ona mieszka z nim?

– Nie. Posiadłość należała do jej zmarłego męża sir Jamesa, Norberton nie ma żadnych praw do majątku. Po śmierci lady Beatrice właścicielem zostanie brat jej zmarłego męża. Na razie to ona czerpie zyski.

– A braciszek Robert przepuszcza jej dochody?

– Mniej więcej tak to wygląda. To istny diabeł wcielony; pewnie uprzykrza jej życie. A jednak słyszałem, że jest do niego bardzo przywiązana. Czy coś złego wydarzyło się w Shoscombe?

– Tego właśnie chcę się dowiedzieć. A oto przyszedł człowiek, który opowie nam coś więcej.

Drzwi się otworzyły i służący wprowadził wysokiego, starannie ogolonego mężczyznę o stanowczym i groźnym wyrazie, jaki spotyka się jedynie na twarzach ludzi trenujących konie lub szkolących niegrzecznych chłopców. Pan John Mason musiał radzić sobie z jednymi i drugimi i wyglądał na takiego, który potrafił stanąć na wysokości zadania. W jego ukłonie wyczuwało się pewien chłodny dystans. Mężczyzna usiadł na krześle, które wskazał mu Holmes.

– Dostał pan mój liścik, panie Holmes?

– Owszem, ale nic z niego nie wynika.

– To zbyt delikatna sprawa, żeby jej szczegóły spisywać na papierze, a także za bardzo skomplikowana. Muszę opowiedzieć panu osobiście o dziwnych wydarzeniach, których byłem świadkiem.

– Jesteśmy do pańskiej dyspozycji.

– Panie Holmes, po pierwsze, wydaje mi się, że mój pracodawca sir Robert oszalał.

Detektyw otworzył szeroko oczy ze zdumienia.

– Jest pan w moim mieszkaniu przy Baker Street, a nie w gabinecie psychiatry przy Harley Street – odparł. – Ale proszę mi powiedzieć, dlaczego pan tak uważa.

– Sir, jeśli człowiek zachowa się raz czy dwa razy ekscentrycznie, można to jakoś wytłumaczyć, ale jeśli wszystko, co robi, jest dziwaczne, to daje wiele do myślenia.

Sądzę, że Książę Shoscombe i wyścigi młodych koni pomieszały mu w głowie.

– Ma pan na myśli tego źrebaka, którym się pan zajmuje.

– Jest najlepszy w całej Anglii, panie Holmes. Wiem, co mówię. Będę z panem szczery, bo wiem, że jest pan honorowym dżentelmenem i moje słowa nie wyjdą poza te ściany. Sir Roberts musi wygrać derby. Tkwi w długach po uszy i to będzie jego ostatnia szansa. Wszystko, co zdołał pożyczyć, postawił na tego konia. Teraz zakłady można kupić po czterdzieści funtów, ale zaczynał od stu.

– Skoro to tak wspaniały koń, dlaczego stawki są niższe?

– Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, jaki jest dobry. Sir Robert to spryciarz, lepszy od bukmacherów. W eliminacjach wystawił źrebaka od tej samej matki co Książę.

Konie są identyczne. Ale jeśli chodzi o galop, to na dystansie dwustu dwudziestu jardów Książę jest lepszy o dwie długości. Mój pracodawca nie potrafi myśleć o niczym innym jak tylko o koniu i wyścigu. Stawką jest jego przyszłość. Na razie lichwiarze go nie nagabują. Jeśli Książę przegra, to mój pracodawca będzie skończony.

– Wygląda to na desperacką próbę odkucia się na zakładach, ale nie widzę tu obłędu.

– Żeby tylko pan zobaczył sir Roberta! Jestem pewien, że wcale nie sypia. Całymi dniami przebywa w stajniach. Ma dzikie spojrzenie i zszarpane nerwy. Do tego jeszcze jego zachowanie wobec lady Beatrice!

– O czym pan mówi?

– Oni zawsze byli najlepszymi przyjaciółmi. Mają jednakowy gust, a lady Beatrice kocha konie równie mocno jak jej brat. Każdego dnia o tej samej porze jeździła do stajni, by na nie popatrzeć, największą miłością darzyła Księcia. Gdy koń słyszał pisk kół zatrzymujących się na żwirze, od razu stawiał uszy i truchtem podbiegał do powozu, by dostać kostkę cukru. Ale to się skończyło.

– Dlaczego?

– Lady przestała się interesować zwierzęciem. Gdy ostatnio pojawia się w stajniach, rzuca tylko obojętne „dzień dobry”. Trwa to już tydzień.

– Sądzi pan, że pokłóciła się z bratem?

– To musiała być straszna i burzliwa kłótnia, bo sir Robert zabrał jej ulubionego pieska, a był on dla niej jak syn. Kilka dni temu podarował zwierzaka staremu Barnesowi, który prowadzi zajazd „Zielony Smok”, to jakieś trzy mile od Crendall.

– Faktycznie, to dość dziwne zachowanie.

– Kobieta ma słabe serce, cierpi na puchlinę wodną i ledwo się porusza. Wcześniej sir Robert każdego dnia spędzał u niej w pokoju przynajmniej dwie godziny. Robił wszystko, co chciał, siostra wszystko mu wybaczała. To była prawdziwa, rzadko spotykana przyjaźń. Ale wszystko się skończyło. Teraz sir Robert w ogóle nie przychodzi do lady Beatrice i ona bardzo to przeżywa. Przestała wychodzić z pokoju, stała się humorzasta i zaczęła pić. Panie Holmes, pije jak smok!

– Czy przedtem też nadużywała alkoholu?

– Od czasu do czasu wychyliła kieliszeczek, ale teraz w ciągu wieczora może wypić całą butelkę. Tak mi powiedział nasz lokaj Stephens. Nic nie jest takie, jak było dawniej, panie Holmes, w tym domu dzieje się coś bardzo niepokojącego. No i nie mam pojęcia, po co sir Robert chodzi nocą do starej krypty i kim jest mężczyzna, z którym się tam spotyka.

Holmes zatarł ręce z zainteresowaniem.

– Proszę kontynuować, panie Mason. Robi się coraz ciekawiej.

– Tego wieczora, gdy koło północy kamerdyner zauważył pana Roberta, padał rzęsisty deszcz. Następnej nocy nie spałem, przekonany, że mój pracodawca znowu wyjdzie na nocną przechadzkę. Razem ze Stephensem podążyliśmy w ślad za nim, a nie było to łatwe zadanie, bo musieliśmy uważać, by pan Robert nas nie zauważył. Gdy się denerwuje, wstępuje w niego diabeł – zaciska pięści z gniewu, a innych ludzi ma za nic.

Baliśmy się zatem podejść nieco bliżej, ale całą noc go obserwowaliśmy. Szedł w stronę straszliwej krypty, gdzie czekał na niego jakiś mężczyzna.

– O jakiej krypcie pan mówi?

– W parku stoi stara zrujnowana kapliczka. Jest tak wiekowa, że nikomu nie udało się ustalić daty jej powstania. Pod kapliczką znajduje się krypta, która cieszy się w okolicy złą sławą. Nawet w ciągu dnia w tym opuszczonym wilgotnym miejscu jest ciemno, ale niewielu jest ludzi w tym kraju, którzy odważyliby się pójść tam w nocy. Sir Robert jednak się nie boi. On nigdy w życiu niczego się nie bał. Ale po co chodzi tam w nocy?

– Zaraz! – rzekł Holmes. – Twierdzi pan, że spotyka się tam z innym mężczyzną? To musi być wasz stajenny albo ktoś ze służby. Wystarczy odkryć, co to za człowiek, i zadać mu parę pytań.

– Nie znam tego człowieka.

– Jest pan pewien?

– Widziałem go, panie Holmes! Wtedy, drugiej nocy. Sir Robert, wracając do domu, przeszedł tuż obok nas. Ponieważ tamta noc była wyjątkowo jasna, czatowaliśmy ze Stephensem w krzakach jak dwa króliki. Słyszeliśmy ciągle tego drugiego mężczyznę. Nie baliśmy się go. Gdy mój pracodawca zniknął w ciemnościach, wyszliśmy z naszego ukrycia i jak gdyby nigdy nic ruszyliśmy w kierunku obcego, udając, że wybraliśmy się na nocną przechadzkę. „Hej, ktoś tu jest?” – zawołałem. Najwidoczniej nie słyszał, że nadchodzimy, bo gdy się odwrócił, na jego twarzy malowało się przerażenie, wyglądał tak, jakby zobaczył ducha. Krzyknął ze strachu i nagle rzucił się do ucieczki. Był świetnym biegaczem! Trzeba to przyznać. Po minucie zniknął z horyzontu i nigdy nie dowiedzieliśmy się, kim lub czym był.

– Ale wtedy, w świetle księżyca widział go pan wyraźnie?

– Owszem, zobaczyłem jego żółtawą twarz. Tylko co on może mieć wspólnego z sir Robertem?

Holmes siedział przez chwilę, zamyślony.

– Kto dotrzymuje lady Beatrice towarzystwa? – zapytał.

– Służąca Carrie Evans. Jest z nią już od pięciu lat.

– Zapewne jest bardzo lojalna?

Pan Mason nieco się zmieszał.

– Powiedzmy, że wystarczająco lojalna – rzekł. – Ale nie chciałbym mówić, w stosunku do kogo.

– Ach tak! – wykrzyknął Holmes.

– Nie chcę roznosić plotek.

– Rozumiem, panie Mason. Sytuacja jest wystarczająco jasna. Jak powiedział doktor Watson, żadna kobieta, która ma do czynienia z sir Robertem, nie jest bezpieczna. Być może właśnie o to pokłócił się z siostrą?

– Wie pan, od dawna już wiadomo o tym skandalu.

– Ale może lady Beatrice nie była tego świadoma? Możemy założyć, że dopiero niedawno dowiedziała się o całej sprawie. Teraz chce się pozbyć swej pokojówki. Jej brat nie zgadza się na to, jest głuchy na wszelkie perswazje tej biednej chorej kobiety o słabym sercu, której się nawet trudno poruszać. Znienawidzona służąca jest stale u jej boku. Pani domu zamyka się w sobie, przestaje rozmawiać z ludźmi, zaczyna zaglądać do butelki. Wiedziony gniewem, sir Robert zabiera jej ukochanego pieska. Czyż taki scenariusz nie byłby możliwy?

– Owszem, elementy tej układanki pasują do siebie. Ale jak wytłumaczy pan wizyty mego pracodawcy w krypcie? To nie ma nic wspólnego z pańskim scenariuszem. I jeszcze jedno. Po co sir Robert miałby odkopywać zwłoki?

Holmes gwałtownie się wyprostował.

– O tym dowiedzieliśmy się dopiero wczoraj, już po tym, jak do pana napisałem. Sir Robert pojechał do Londynu, więc razem ze Stephensem zakradliśmy się do krypty. Niby wszystko było w porządku, ale w rogu zauważyliśmy ludzkie szczątki.

– Poinformowaliście policję?

Nasz gość uśmiechnął się ponuro:

– Wątpię, żeby się tym zainteresowali. Na podłodze leżała głowa i kilka kości. Myślę, że szczątki mogły mieć nawet tysiąc lat, ale wcześniej ich tam nie było. Tego jestem pewien, Stephens też to potwierdzi. Ktoś ułożył je w kącie i przykrył deskami.

– Co panowie zrobili z kośćmi?

– Zostawiliśmy je tam, gdzie leżały.

– Bardzo rozsądnie. Pan twierdzi, że sir Roberta nie było wczoraj w domu. Czy dziś już wrócił?

– Spodziewamy się go dopiero wieczorem.

– Kiedy pański pracodawca oddał psa siostry?

– Tydzień temu. Pies strasznie wył na dworze przy starej studni, a sir Robert był tego dnia w fatalnym nastroju. Złapał zwierzę, przestraszyłem się nawet, bo pomyślałem, że go zabije. Na szczęście, zaniósł je Sandyemu Bainowi, dżokejowi. Poprosił go o zawiezienie psa do starego Barnesa, właściciela „Zielonego Smoka”. Powiedział, że nie chce więcej oglądać zwierzęcia.

Holmes na chwilę pogrążył się w milczeniu. Zapalił najstarszą i najbrzydszą fajkę ze swojej kolekcji.

– Chyba nie do końca wiem, czego pan ode mnie oczekuje, panie Mason – rzekł. – Czy mógłby mi pan powiedzieć, jak mogę mu pomóc?

– Zdradzę panu coś, co może uczyni moją prośbę bardziej konkretną – rzekł nasz gość.

Wyjął z kieszeni kartkę papieru, rozwinął ją ostrożnie i wyjął fragment kości.

Holmes zbadał okaz z zainteresowaniem.

– Skąd pan to ma?

– W piwnicy, pod sypialnią lady Beatrice znajduje się piec centralnego ogrzewania. Długo nie był używany, ale ostatnio sir Robert narzekał na chłód, i dlatego ponownie go uruchomili. Obsługuje go Harvey, jeden z moich pomocników. Dziś rano przyniósł mi to. Twierdzi, że znalazł kość, wygarniając popiół z pieca. Nie spodobało mu się to odkrycie.

– Mnie się także nie podoba – odparł Holmes. – Co o tym sądzisz, Watsonie?

Kość była spalona prawie na węgiel, jednak poza wszelką wątpliwością, były to szczątki ludzkie.

– To fragment kości udowej – stwierdziłem.

– Zgadza się! – Holmes spoważniał. – Kiedy Harvey dorzuca do pieca?

– Co wieczór. Ogień pali się przez całą noc.

– Czyli w środku nocy każdy może tam wejść?

– Tak, sir.

– Czy do piwnicy można dostać się z zewnątrz?

– Owszem. Są tam drzwi prowadzące na podwórze. Jest jeszcze drugie wyjście. Po schodach można dojść do korytarza, z którego się prowadzą drzwi do sypialni lady Beatrice.

– Wygląda na to, że trafiliśmy na wyjątkowo nieprzyjemny bagnisty teren, panie Mason. Mówi pan, że sir Robert był wczoraj poza domem?

– Zgadza się.

– Zatem ktokolwiek palił kości, to nie był on.

– Racja.

– Jak nazywa się zajazd, o którym pan wspominał?

– „Zielony Smok”.

– A jak ryba bierze w tej części hrabstwa Berkshire?

Po minie biednego trenera widać było wyraźnie, że jest przekonany, iż w jego i tak już ciężkim życiu pojawił sie kolejny wariat.

– Słyszałem, że w strumieniu przy młynie można złapać pstrąga, a w jeziorze Hall szczupaka.

– Nie jest najgorzej. Watson i ja jesteśmy doświadczonymi wędkarzami, czyż nie, doktorze? Zatrzymamy się w „Zielonym Smoku”. Będziemy tam już dziś wieczorem. Rozumie pan, że nie warto mu tam przychodzić, wystarczy, jak w razie potrzeby wyśle pan liścik. Jeśli będę potrzebował spotkać się z panem, sam go znajdę. Gdy się dowiem więcej na temat tej dziwnej sprawy, dam panu znać.

I tak oto pewnego pogodnego majowego wieczora jechaliśmy z Holmesem w wagonie pierwszej klasy, zmierzając w kierunku niewielkiej stacji Shoscombe, gdzie pociągi zatrzymują się jedynie na wyraźne życzenie pasażera. Półka na bagaż wisząca nad naszymi głowami była zapchana wędkami, kołowrotkami i różnymi koszami. Na stacji przesiedliśmy się do dorożki i dość szybko dotarliśmy do staromodnego zajazdu, gdzie gospodarz Jozajasz Barnes, amator sportów, z wielkim zainteresowaniem wysłuchał naszych planów dotyczących połowu ryb w okolicznych akwenach.

– A może w jeziorze Hall udałoby się złowić jakiegoś szczupaka? – zapytał Holmes.

Twarz właściciela zajazdu spochmurniała.

– Nic z tego, sir. Już prędzej sam pan wylądujesz w jeziorze, zanim cokolwiek złapiesz.

– Jak to?

– Sir Robert nie pozwoli wam na wędkowanie w tym miejscu. Bardzo pilnuje, żeby po jego włościach nie plątali się szpiedzy. Gdyby zobaczył, że dwaj obcy mężczyźni znaleźli się tak blisko jego toru treningowego, z pewnością pokazałby wam, gdzie pieprz rośnie. Sir Robert nie chce ryzykować.

– Słyszałem, że jego koń zakwalifikował się do wielkiego wyścigu.

– Owszem, to świetny źrebak. Wszyscy z okolicy na niego postawili i sir Robert bardzo liczy na zwycięstwo. No właśnie – popatrzył na nas z zainteresowaniem – panowie nie macie chyba nic wspólnego z wyścigami?

– W rzeczy samej, nie mamy. Jesteśmy tylko dwoma zmęczonymi londyńczykami, którym przyda się odrobina tutejszego świeżego powietrza.

– Trafiliście w odpowiednie miejsce. Tego nam tu nie brakuje. Ale radzę pamiętać, o czym panom mówiłem. Sir Robert najpierw atakuje, a potem dopiero zadaje pytania. Lepiej trzymajcie się z dala od parku.

– Oczywiście, panie Barnes! Zastosujemy się do pańskich wskazówek. A tak na marginesie, widziałem w korytarzu pięknego spaniela.

– Zgadza się. To pies z tutejszej hodowli. W całej Anglii nie ma wspanialszych okazów.

– Ja sam bardzo lubię psy – rzekł Holmes. – Jeśli wolno mi spytać, ile kosztuje zwierzę o tak szlachetnych korzeniach?

– Znacznie więcej, niż mógłbym za niego dać. Sir Robert podarował go mnie. Dlatego musiałem uwiązać go na smyczy. Gdybym tego nie zrobił, od razu uciekłby z powrotem do dworu.

– Powoli odkrywają się przede mną poszczególne karty, Watsonie – rzekł Holmes, gdy właściciel wyszedł. – Nie wiem, czy będzie nam się nimi dobrze grało, ale o tym przekonamy się w ciągu najbliższych dni. Sir Robert nadal chyba bawi w Londynie. Zatem zakradniemy dziś się do posiadłości bez uszczerbku dla zdrowia. Muszę osobiście sprawdzić kilka elementów tej układanki.

– Czy masz już jakąś teorię, Holmesie?

– Wiem z pewnością, że tydzień temu wydarzyło się coś, co odcisnęło swe straszne piętno na mieszkańcach tego domostwa. Co to mogło być? Możemy tylko zgadywać, patrząc na dość dziwne skutki tych wydarzeń. Ale to jest akurat zaletą. Nieciekawe sprawy, w których nic się nie dzieje, są skazane na niepowodzenie. Podsumujmy to, co już wiemy. Brat przestał odwiedzać swoją ukochaną chorą siostrę. W gniewie pozbył się jej ulubionego zwierzęcia. Jej psa, Watsonie! Nie sądzisz, że to może być wskazówka?

– Co do tego tylko, że jej brat ogromnie rozzłoszczony.

– Zapewne masz rację. A może istnieje inne wytłumaczenie. Porozmawiajmy teraz o wydarzeniach, które działy się po kłótni, jaka między nimi wybuchła, zakładając, że kłótnia faktycznie miała miejsce. Lady Beatrice nie wychodzi ze swej sypialni, porzuca dotychczasowe zwyczaje, nie wysiada z powozu, gdy jedzie wraz ze służącą na przejażdżkę, nie zatrzymuje się w stajni, by przywitać się ze swoim ulubionym koniem, a do tego zaczyna pić. Na razie wszystko jest jasne, tak?

– Poza kryptą.

– To jest odrębny wątek, Watsonie, a jest ich dwa, i proszę cię, byś ich nie mieszał ze sobą. Wątek „A” dotyczy lady Beatrice i ma nieco złowieszcze zabarwienie, nie uważasz?

– Nic z tego nie rozumiem.

– Zastanówmy się nad wątkiem „B”, ma on związek z bratem lady Beatrice. Człowiek ten całkowicie oszalał na punkcie zwycięstwa w derbach. Lichwiarze ostrzą sobie na niego zęby, w każdej chwili może stracić swe stajnie i konie i zostanie bankrutem. Sir Robert jest odważny i zdesperowany. Utrzymuje go siostra, której służąca jest narzędziem w jego rękach. Jak dotąd wszystko wydaje się zrozumiałe, prawda?

– Ale co z tą kryptą?

– No tak, krypta! Załóżmy, że, jest to jedynie dramatyczne przypuszczenie, tylko i wyłącznie hipoteza, czysta teoria, sir Robert zabił swoją siostrę.

– Mój drogi Holmesie, to jest absolutnie niemożliwe.

– Może masz rację, Watsonie. Sir Robert pochodzi z rodziny szlacheckiej. Ale w każdym stadzie znajdzie się czarna owca. Zastanówmy się przez chwilę nad taką możliwością. Sir Robert dokonuje zbrodni, ale nie może uciec za granicę, dopóki Książę nie wygra, a on sam nie dostanie pieniędzy. Dlatego musi tu zostać, ale żeby jego zbrodnia nie wyszła na jaw, powinien pozbyć się ciała i znaleźć osobę, która wcieli się w rolę jego siostry, co jest konieczne, by nie wywołać podejrzeń jej nagłym zniknięciem. Biorąc pod uwagę fakt, że jest w świetnych stosunkach ze służącą, przychodzi mu to niezwykle łatwo. Ciało może przenieść do krypty, gdyż jest to miejsce, gdzie prawie nikt nie bywa. Następnie w nocy pali je w piecu, zostawiając dowód w postaci fragmentu kości. Co ty na to, Watsonie?

– Jeśli przyjmiemy twoją straszliwą hipotezę, to wydaje się to prawdopodobne.

– Jutro przeprowadzimy mały eksperyment, może wtedy poznamy więcej szczegółów. A teraz, jeśli chcemy być wiarygodni, zaprośmy naszego gospodarza na kieliszek wina; pogadamy o węgorzach i innych rybach. Dzięki temu zdobędziemy jego zaufanie. Być może usłyszymy jakieś ciekawe miejscowe ploteczki, a to może się okazać przydatne.

Rankiem Holmes odkrył, że nie wzięliśmy ze sobą przynęty na szczupaki, dlatego musieliśmy zrezygnować z wędkowania. Około jedenastej poszliśmy na spacer; mój przyjaciel uzyskał pozwolenie na zabranie ze sobą czarnego spaniela.

– Jesteśmy na miejscu – rzekł, gdy stanęliśmy przed wysoką bramą, prowadzącą do parku, na której widniał herb rodzinny.

– Pan Barnes mówił, że koło południa starsza pani wybiera się zwykle na przejażdżkę powozem, i w tym miejscu stangret musi nieco zwolnić, czekając, aż otworzą bramę. Gdy dorożka podjedzie pod bramę, chciałbym, Watsonie, żebyś zatrzymał stangreta pod byle pretekstem. Na mnie nie zwracaj uwagi. Będę stał za tym ostrokrzewem i spróbuję zajrzeć do wnętrza powozu.

Nie musieliśmy długo czekać. Po piętnastu minutach zobaczyliśmy wielki żółty pojazd z rozkładaną budą, ciągnięty przez dwa wspaniałe dostojne siwe konie. Holmes ukrył się za krzakiem razem z psem. Ja stałem beztrosko na środku alejki, machając laską. Z domku obok wybiegł dozorca i otworzył bramę.

Powóz jechał teraz bardzo wolno i dzięki temu mogłem się dokładnie przyjrzeć podróżującym. Na siedzeniu po lewej stronie zobaczyłem młodą dziewczynę o bezczelnym spojrzeniu z rumieńcami na twarzy i jasnymi włosami. Z prawej strony zauważyłem starszą przygarbioną osobę, której twarz i ramiona zasłonięte były szalami. Wszystko wskazywało na to, że jest to starsza niepełnosprawna kobieta. Gdy konie przekroczyły bramę, uniosłem bez wahania rękę i stangret zatrzymał powóz. Zapytałem, czy sir Robert przebywa obecnie w rezydencji.

W tej samej chwili Holmes wyszedł zza krzaków i spuścił spaniela ze smyczy. Pies podbiegł do powozu, radośnie szczekając, jednak bardzo szybko wesołe powitanie zmieniło się w dziką wściekłość. Patrząc na czarną spódnicę, znajdującą się nieco wyżej jego wzroku, zwierzę zaczęło głośno ujadać.

– Jedziemy! Jedziemy! – usłyszeliśmy ostry głos. Stangret uderzył konie batem, i po chwili zostaliśmy na drodze całkiem sami.

– Cóż, Watsonie, wszystko jasne – powiedział Holmes, zakładając obrożę na szyję podnieconego spaniela. – Myślał, że to jego pani, a okazało się, że w powozie siedzi ktoś obcy. Psy nigdy się nie mylą.

– Ale ten głos należał do mężczyzny! – krzyknąłem.

– Masz rację! Kolejna karta wpadła nam w ręce, ale tę partię należy rozegrać bardzo ostrożnie.

Mój towarzysz nie miał żadnych planów na popołudnie, więc poszliśmy wzdłuż strumienia, gdzie w końcu wykorzystaliśmy nasz sprzęt wędkarski, czego rezultatem był wyśmienity pstrąg podany na kolację. Dopiero po posiłku Holmes powrócił do tematu.

Ponownie znaleźliśmy się na drodze, która prowadziła do bramy parku. W ciemnościach czekał na nas wysoki mężczyzna. Okazał się nim trener koni John Mason, którego poznaliśmy w Londynie.

– Dobry wieczór, panowie – rzekł. – Dostałem pański list, panie Holmes. Sir Roberta nadal nie ma, ale słyszałem, że dziś wieczorem ma wrócić.

– Czy krypta znajduje sie daleko od domu? – zapytał Holmes.

– Mniej więcej ćwierć mili.

– Myślę zatem, że możemy zlekceważyć ostrzeżenia właściciela zajazdu.

– Nie mogę pójść z panami. Jak tylko wróci, od razu po mnie pośle. Będzie chciał, żebym streścił mu ostatnie wydarzenia w Shoscombe.

– Rozumiem! W takim wypadku musimy poradzić sobie sami, panie Mason. Proszę tylko pokazać nam kryptę, a potem wróci pan do siebie.

Noc była ciemna i księżyc nie oświetlał nam drogi, ale Mason pewnie poprowadził nas przez park; wkrótce potem ujrzeliśmy ciemny kształt budowli, która okazała się starą kaplicą. Weszliśmy do środka przez otwór w ścianie znajdujący się od strony niegdysiejszej kruchty. Pan Mason, potykając się o bryły gruzu, przedostał się do kąta pomieszczenie, skąd prowadziły schody do krypty, po czym zapalił zapałkę. Jej płomień rozświetlił to przygnębiające miejsce. Ujrzeliśmy wyjątkowo ponure pomieszczenie z sypiącymi się ścianami wykonane z grubo ciosanego kamienia. Zewsząd unosił się zapach stęchlizny. Na ziemi stały stosy kamiennych i ołowianych trumien, sięgające aż do łukowego sklepienia. Holmes zapalił swoją małą latarkę, której jasny snop światła padał na poszczególne elementy pomieszczenia. Światło odbijało się od wiek trumien; widniały na nich herby rodziny, której korzenie sięgały odległej przeszłości, a jej członkowie dumnie kroczyli na spotkanie ze śmiercią.

– Mówił pan o kościach, panie Mason. Mógłby je nam pan pokazać, zanim nas opuści?

– Leżą w tym kącie.

Trener podszedł do miejsca, które wskazał, i zamilkł ze zdziwienia, gdy padło tam światło.

– Nie ma, nie ma kości! – wykrzyknął.

– Tak przypuszczałem – zachichotał Holmes. – Sądzę, że ich popiół nadal leży w piecu, który już wcześniej pochłonął część szczątków.

– Ale dlaczegóż, na Boga, ktokolwiek miałby palić resztki człowieka, który nie żyje od wieków? – zapytał John Mason.

– Jesteśmy tu po to, żeby wszystko wyjaśnić – odparł Holmes. – Poszukiwania dowodów zajmą nam trochę czasu, więc nie chcę już dłużej pana zatrzymywać. Sądzę, że nad ranem będziemy mieli rozwiązanie tej zagadki.

Gdy Mason nas opuścił, Holmes zaczął skrupulatnie badać groby. Rozpiętość w czasie była imponująca. Pierwsze groby sięgały czasów anglosaskich, pośrodku leżały trumny, w których pochowano przodków z długiej linii z okresu panowania dynastii Normańskiej; były tam wreszcie szczątki sir Williama i Denisa Falderów z XVIII wieku. Po godzinie Holmes zaczął badać ołowianą trumnę, stojąca w kącie przed wejściem do krypty. Usłyszałem cichy pomruk zadowolenia i, widząc jego szybkie ukierunkowane ruchy, wiedziałem już, że znalazł to, czego szukał. Za pomocą lupy uważnie przyglądał się krawędziom ciężkiego wieka. Następnie wyjął z kieszeni krótki łom i włożył go w szczelinę, podważając przednią część wieka, zabezpieczonego jedynie kilkoma klamrami. Gdy zatrzaski puściły, usłyszeliśmy dźwięk otwierającej się pokrywy. Niestety, nie zdążyliśmy zajrzeć do środka trumny, po nasze poszukiwania zostały przerwane.

Nagle usłyszeliśmy wyraźnie czyjeś kroki, dochodzące z góry. Ten ktoś kroczył szybko i pewnie, co świadczyło o tym, że doskonale znał drogę do kaplicy i dokładnie wiedział, po co tu przyszedł. Na schodach pojawił się strumień światła, i po chwili na gotyckim sklepieniu ujrzeliśmy cień mężczyzny. Jego potężna sylwetka była przerażająca i groźna. Przed sobą trzymał wielką latarnię, z tych, co zwykle wiszą w stajniach, która oświetlała twarz o ostrych rysach, przyozdobioną wąsami, i rozgniewane spojrzenie, którym omiótł całe pomieszczenie. W końcu zatrzymał swój piorunujący wzrok na mnie i moim towarzyszu.

– Do diabła, kto tu jest? – zagrzmiał. – I co robicie na terenie mojej posiadłości? Holmes nie odezwał się ani słowem, więc gospodarz postąpił kilka kroków do przodu z uniesionym w górę drągiem, który przyniósł ze sobą.

– Słyszycie mnie? – krzyknął. – Kim jesteście? Co tu robicie? – Groził nam kijem.

Holmes nie przestraszył się gróźb i podszedł do napastnika.

– Ja również mam do pana pytanie, sir Robercie – powiedział charakterystycznym oziębłym tonem. – Kto to jest? I dlaczego leży w trumnie?

Następnie odwrócił się, otworzył wieko i oświetlił wnętrze latarką. Oczom ukazało sie ciało owinięte w prześcieradło. Uderzył mnie widok sinej rozpadającej się twarzy, wykrzywionej i pełnej zmarszczek, z której wystawały długi nos i podbródek; ciemne oczodoły wpatrywały się nieruchomo w przestrzeń.

Baronet krzyknął, cofając się, by się wesprzeć na kamiennym sarkofagu.

– Skąd pan o tym wie? – krzyknął, a następnie dodał zaczepnym tonem: – Jaki pan ma w tym interes?

– Nazywam się Sherlock Holmes – rzekł mój towarzysz. – Być może moje nazwisko obiło się panu o uszy. Prowadząc jakąkolwiek sprawę, pilnuję, by przestrzegano prawa, czyli tego, co powinno być ważne dla każdego prawego obywatela. Leży to w moim interesie. Pan, wydaje się, ma wiele na sumieniu.

Sir Robert przez chwilę patrzył na nas gniewnym wzrokiem, ale obojętny ton głosu Holmesa i jego opanowanie uspokoiły go nieco.

– Przysięgam na Boga, że nic złego się tu nie wydarzyło – rzekł. – Wiem, że wszystko wskazuje na to, iż popełniłem zbrodnię, ale nie mogłem tego inaczej rozwiązać.

– Chciałbym w to wierzyć, jednak sądzę, że powinien pan tłumaczyć się przed policją.

Sir Robert wzruszył swymi szerokimi ramionami.

– Jeśli to konieczne, to niech tak będzie. Proszę pójść ze mną do domu. Sami panowie zobaczą, jak się sprawy mają.

Kwadrans później znaleźliśmy się w zbrojowni starego domu, o czym świadczyły wypolerowane lufy pistoletów w szklanych gablotach. Stały tu wygodne sofy, na których usiedliśmy, gdy gospodarz na chwilę nas opuścił. Wrócił w towarzystwie dwóch osób. Jedną z nich była rumiana młoda kobieta (widzieliśmy ją w powozie), a drugą – niski człowieczek o szczurzej twarzy, którego zachowanie było nieprzyjemnie tajemnicze. Tych dwoje wyglądało na niezwykle zdziwionych, co świadczyło o tym, że baronet nie miał czasu, by opowiedzieć im o ostatnich wydarzeniach.

– Przedstawiam panom – rzekł sir Robert, wskazując ręką na przybyłą parę – pana i panią Norlett. Pani Norlett od lat jest zaufaną pokojówką mojej siostry i znana jest pod nazwiskiem Evans. Są to jedyni ludzie na świecie, którzy mogą potwierdzić moje słowa, a ja uważam, że najlepiej będzie, jeśli wyjawię panom całą prawdę.

– Czy to naprawdę konieczne, sir Robercie? Przemyślał pan w szczegółach swoją decyzję? – zapytała kobieta.

– Jeśli o mnie chodzi, nie miałem z tym nic wspólnego – wtrącił jej mąż.

Sir Robert popatrzył na niego z pogardą:

– Biorę na siebie całą odpowiedzialność. Panie Holmes, proszę wysłuchać całej tej historii. Sądząc po tym, gdzie pana spotkałem, jestem pewien, że jest on świadom wielu moich poczynań. Przygotowuję do wyścigów wspaniałego konia, i cała moja przyszłość zależy od tego, czy koń zwycięży. Jeśli wygra, wszystko się ułoży. Jeśli przegra, wtedy... boję się nawet o tym myśleć.

– Rozumiem, w jakiej sytuacji pan się znalazł – powiedział Holmes.

– Jestem całkowicie zależny od mojej siostry lady Beatrice. Wiadomo jednak, że wszelkie dochody z tej posiadłości należą do niej tylko do dnia jej śmierci. Ja z kolei tkwię po uszy w długach. Od zawsze wiedziałem, że jeśli moja siostra umrze, wierzyciele rzucą się na ten majątek jak sępy na padlinę. Zabiorą mi wszystko, w tym moją stadninę i moje konie... Panie Holmes, moja siostra umarła tydzień temu.

– I nikomu pan o tym nie powiedział?

– Miałem coś wymyślić? Stanąłem w obliczu bankructwa. Chciałem tylko zataić ten fakt przez najbliższe trzy tygodnie. Obecny tu pan Norlett, mąż służącej, jest aktorem. Wpadliśmy na pomysł, a dokładniej mówiąc, ja to wymyśliłem, żeby on przez jakiś czas udawał moją siostrę. Do jego obowiązków należały tylko codzienne przejażdżki powozem i nic więcej, bo przecież nikt poza służącą nie wchodził do pokoju jej pani.

Nietrudno było to zaaranżować. Moja siostra umarła na skutek puchliny wodnej, na którą cierpiała od wielu lat.

– O tym zdecyduje koroner.

– Jej doktor na pewno potwierdzi, że objawy od dawna wróżyły bliski koniec.

– Co pan zrobił po jej śmierci?

– Nie mogłem zostawić ciała w pokoju. Pierwszej nocy zanieśliśmy razem z Norlettem zwłoki do starego nieużywanego pawilonu, w którym znajduje się studnia. Niestety, poszedł za nami ulubiony spaniel Beatrice, który potem szczekał jak opętany przed drzwiami. Wiedziałem już wtedy, że zwłoki należy przenieść w bezpieczniejsze miejsce. Najpierw pozbyłem się psa, a potem przenieśliśmy ciało do krypty pod kaplicą. W moim mniemaniu nie jest to brak poszanowania dla zmarłej, panie Holmes i nie wydaje mi się, żebym zbezcześcił jej zwłoki.

– Pańskiego czynu nie można niczym usprawiedliwić.

Baronet potrząsną niecierpliwie głową.

– Łatwo jest prawić innym kazania – rzekł. – Gdyby był pan w mojej sytuacji, pewnie miałby inne zdanie. Nie można bezczynnie patrzeć, jak wszystkie marzenia i nadzieje mogą zostać zaprzepaszczone w jeden dzień. Wydawało mi się, że jeśli na jakiś czas miejscem spoczynku mej siostry będzie jedna z trumien przodków jej męża znajdująca się na poświęconej ziemi, to nic złego się nie stanie. Otworzyliśmy trumnę, usunęliśmy z niej szczątki i położyliśmy ciało mojej siostry. Nie mogliśmy jednak pozostawić starych kości na podłodze krypty. Razem z Norlettem przenieśliśmy je do pieca i w nocy spaliliśmy. Oto cała historia, panie Holmes, choć to, jak pan odkrył mój sekret i zmusił, bym go panu wyjawił, jest niezwykłe.

Holmes przez chwilę siedział, zamyślony.

– Jest jedna rzecz, która się nie zgadza, sir Robercie – powiedział w końcu. – Mam na myśli pańskie zakłady, a co za nimi idzie, nadzieję na lepszą przyszłość. Gdyby wierzyciele pozbawili nawet pana majątku, i tak mógłby żyć pan z wygranej.

– Koń jest częścią majątku, inaczej w ogóle nie zależałoby im na tym wyścigu. Prawdopodobnie wcale nie wystawiliby konia. Największe długi zaciągnąłem u mojego najzagorzalszego wroga, nie lada łobuza Sama Brewera, którego kiedyś przetrenowałem batem na torze wyścigowym Newmarket Heath. Czy naprawdę myślicie, panowie, że oszczędziłby mnie?

– Cóż, sir Robercie – rzekł Holmes, wstając z krzesła – bez dwóch zdań sprawę tą należy zgłosić na policję. Muszę dopilnować, by fakty wyszły na światło dzienne. Na tym moja praca się zakończy. Nie mnie jednak oceniać pański kręgosłup moralny albo poczucie przyzwoitości. Watsonie, dochodzi północ, powinniśmy się chyba udać do naszych skromnych kwater.

Historia ta zakończyła się radosną wieścią od sir Roberta: jego działanie się opłaciło. Książe Shoscombe wygrał derby, właściciel konia zgarnął osiemdziesiąt tysięcy funtów z zakładów, a do chwili zwycięstwa udało mu się utrzymać wierzycieli z dala od majątku. Wygrana pozwoliła sir Robertowi spłacić długi i poukładać sobie życie na nowo. Zarówno policjanci, jak i koroner popatrzyli na przewinienia sir Roberta przez palce i poza reprymendą za zwłokę w zgłoszeniu śmierci starszej pani baronet wyszedł z opresji bez szwanku. Ten dziwny incydent w jego życiu pomógł mu stanąć na nogi, i można przypuszczać, że uda mu się dożyć sędziwego wieku.

Rozdział dwunasty

 

Emerytowany sprzedawca farb

 
 

Tego ranka Sherlock Holmes był w melancholijnym filozoficznym nastroju. Jego czujny i praktyczny umysł często poddawał się takim stanom.

– Widziałeś go? – zapytał.

– Masz na myśli tego mężczyznę, który przed chwilą stąd wyszedł?

– Nie inaczej.

– Tak, minęliśmy się drzwiach – odparłem.

– Co o nim sądzisz?

– Żałosna istota, mizerna i przybita.

– Trafiłeś, Watsonie. Żałosny mizerny człowiek. Ale czy cały świat nie jest żałosny i mizerny? Czy osobista historia człowieka nie jest tylko odzwierciedleniem tego, co doświadcza świat, tylko na mniejszą skalę? Mamy marzenia. Spełniamy je. Ale cóż pozostaje nam na koniec? Cień. Albo nawet gorzej – cierpienie.

– Czy to był twój nowy klient?

– Można tak powiedzieć. Przysłali go do mnie ze Scotland Yardu, podobnie jak lekarze, którzy czasami wysyłają swoich nieuleczalnie chorych pacjentów do znachora. Twierdzą wtedy, że oni już nie poradzą, a stan pacjenta jest tak zły, że i tak nic go już nie pogorszy.

– Jaki problem sprowadził tego dżentelmena?

Holmes podniósł ze stołu poplamioną wizytówkę.

– Jozajasz Amberley. Twierdzi, że był kiedyś wspólnikiem w firmie Brickfall i Amberley, produkującej artykuły dla artystów malarzy. Nazwa ta często widnieje na opakowaniach farb. Po wielu latach żmudnej pracy zarobił tyle pieniędzy, że w wieku sześćdziesięciu jeden lat odszedł na emeryturę, kupił dom w Lewisham, przeprowadził się tam i wreszcie mógł się napawać odpoczynkiem. Wydawało się, że czeka go skromne spokojne życie.

Holmes zerknął na zapiski nabazgrane na odwrotnej stronie koperty.

– Przeszedł na emeryturę w 1896 roku. W 1897 roku pojął za żonę młodszą o dwadzieścia lat kobietę i, jeśli ta fotografia nie kłamie, to była ona bardzo urodziwa. Miał więc pieniądze, żonę i cieszył się życiem. Wszystko układało się wspaniale. A jednak w ciągu dwóch lat zmienił się, jak sam zauważyłeś, w przygnębionego nieszczęśliwego człowieka.

– Znasz powód jego kłopotów?

– To, co zwykle, Watsonie. Nielojalny przyjaciel i niewierna żona. Pan Amberley ma jedno hobby – grę w szachy. W Lewisham mieszka niedaleko niego pewien lekarz, który również jest amatorem tego szlachetnego sportu. Mam tu zapisane jego imię, nazywa się Ray Ernest. Lekarz ten często odwiedzał mojego klienta, więc nikogo nie dziwiło, że stosunki między nim a panią Amberley stały się dosyć zażyłe, gdyż, nawet na pierwszy rzut oka widać, jak się zresztą sam przekonałeś, iż nasz nieszczęsny klient nie grzeszy urokiem osobistym, choć pewnie ma inne zalety. Przyjaciel lekarz i żona mego klienta uciekli w zeszłym tygodniu i nikt nie wie dokąd. Co więcej, jego niewierna małżonka zabrała ze sobą kasetkę na dokumenty, w której pan Amberley trzymał większość oszczędności. Czy tę kobietę da się odszukać? Czy uda się odzyskać pieniądze klienta? Problem jest dość pospolity, jednak dla pana Jozajasza Amberleya jest niezwykle istotny.

– Co zamierzasz zrobić?

– Mój drogi, pytanie powinno brzmieć: „Co ty, Watsonie, zamierzasz zrobić?”, jeśli oczywiście będziesz tak dobry i zechcesz mnie zastąpić. Wiesz przecież, że obecnie zajmuję się sprawą dwóch patriarchów kościoła koptyjskiego, która już dziś powinna się wyjaśnić. W tej chwili naprawdę nie mam czasu, żeby jechać do Lewisham, a przecież dowody zgromadzone na miejscu zdarzenia są niezwykle istotne. Starszy pan bardzo nalegał, żebym to ja właśnie pojechał, ale wytłumaczyłem mu, dlaczego nie mogę tego uczynić. Zapewniłem go, że przyjedzie mój przedstawiciel.

– Oczywiście, pojadę – odparłem. – Szczerze mówiąc, nie sądzę, żebym zdołał jakoś pomóc, ale zrobię wszystko, co tylko w mojej mocy.

I tak pewnego letniego dnia wyruszyłem do Lewisham, marząc po cichu, by problem, z jakim przyjdzie mi się zmierzyć w tym tygodniu, stał się tematem numer jeden w całej Anglii.

Gdy wróciłem na Baker Street, by zdać relacje z mojej wyprawy, było już dość późno. Słuchając mnie, Holmes siedział, wtulony całym swoim chudym ciałem w fotel, i pykał spokojnie fajkę, z której unosił się gryzący dym. Miał błogi wyraz twarzy; powieki opadły leniwie na oczy i wydawało się, że za chwilę zaśnie, ale gdy tylko zawieszałem głos lub moja opowieść nasuwała jakieś pytania, jego szare oczy się otwierały, a żywe spojrzenie przewiercało mnie na wylot niczym rapier.

– Dom pana Jozajasza Amberleya nazywa się „Przystań”. Myślę, że to cię powinno zainteresować. Posiadłość wygląda jak zubożały patrycjusz, który zagubił się wśród swych poddanych. Znasz tę dzielnicę – na ulicach kostka brukowa, a dojechać do niej można tylko podmiejską podniszczoną drogą. Gdzieś pośrodku znajduje się ten stary dom, niczym mała oaza starożytnej kultury i stylu, otoczony wysokim popękanym murem, gdzieniegdzie nakrapianym mchem...

– Watsonie, daruj sobie, proszę, ten poetycki opis – rzekł Holmes ostrym tonem. – Istotne jest to, że to wysoki ceglany mur.

– Zgadza się. Żeby się dowiedzieć, gdzie znajduje się „Przystań”, musiałem zapytać o drogę jakiegoś przypadkowego przechodnia, palącego fajkę. Mam powody, by o nim wspomnieć. Był to wysoki ciemnowłosy mężczyzna, obdarzony gęstymi wąsami. Wyglądał na wojskowego. W odpowiedzi na moje pytanie pokiwał głową, a w jego oczach dostrzegłem ciekawość, o czym przypomniałem sobie dopiero później. Nie zdążyłem jeszcze przekroczyć bramy, gdy zauważyłem pana Amberleya wychodzącego z domu. Dziś rano nie miałem okazji mu się przyjrzeć, choć nawet krótkie spojrzenie pozwoliło mi wywnioskować, że jest to dziwny człowiek. Gdy zobaczyłem go w pełnym świetle, wydał się jeszcze bardziej osobliwy.

– Ja mu się przyjrzałem, ale chciałbym wiedzieć, jakie ty odniosłeś wrażenie – rzekł Holmes.

– Tego człowieka troski dosłownie przygniatają do ziemi. Garbi się bardzo, wydaje się, jakby dźwigał na barkach ogromny ciężar. A jednak nie wygląda na słabeusza, za jakiego na początku go uważałem – ma szerokie jak u atlety ramiona i klatkę piersiową, sylwetka zwęża się ku dołowi i kończy się dwiema umięśnionymi nogami. I wiesz co? Jego lewy but jest bardziej zniszczony niż prawy.

– Nie zwróciłem na to uwagi! – wykrzyknął Holmes.

– To jasne. Jestem lekarzem, zauważyłem, że ma sztuczną nogę.

– Kontynuuj, proszę.

– Zdumiały mnie wijące się pukle siwych włosów, wystające spod starego słomianego kapelusza, i mocno pomarszczona twarz o zawziętym żywym spojrzeniu.

– Bardzo dobrze, Watsonie. Co powiedział?

– Zaczął wylewać swe gorzkie żale. Szliśmy alejką, więc miałem okazję, by się dobrze rozejrzeć. Pierwszy raz widziałem tak zaniedbany dom. Ogród był całkowicie zarośnięty, pozostawione samym sobie rośliny wyglądały tak, jakby celem ich wegetacji był powrót do natury, a nie ozdabianie ogrodu. Nie wiem, czy jakakolwiek porządna kobieta była w stanie żyć w takim otoczeniu. Dom był również zapuszczony. Ten biedny starszy człowiek zdawał sobie z tego sprawę i najwidoczniej chciał pomalować fasadę, bo w korytarzu stała puszka zielonej farby, a on sam miał w ręku gruby pędzel. Widocznie miał zamiar się zabrać za malowanie drewnianej framugi.

Zaprowadził mnie do swej zapuszczonej pracowni, gdzie długo sobie pogawędziliśmy. Oczywiście, był nieco zawiedziony faktem, że nie stawiłeś się osobiście. „Nie sądziłem – rzekł – że taka skromna osoba jak ja, zwłaszcza teraz, gdy straciłem większość swego majątku, zwróci na siebie uwagę tak sławnego człowieka, jakim jest pan Sherlock Holmes”.

– Uspokoiłem go, mówiąc, że się nie musi martwić o finanse. „No tak, dla tego wielkiego detektywa prowadzenie sprawy jest samo w sobie ekscytujące – powiedział – i może się okazać, że nawet w tym przypadku znajdzie dla siebie coś interesującego. Och! Ludzka natura jest okrutna, doktorze Watson, a najgorsza jest ta niewdzięczność. Spełniałem wszystkie zachcianki mojej żony. Nie ma na świecie kobiety, której tak by dogadzano. A ten młodzieniec mógłby być moim synem. Często odwiedzał nas w moim domu. Widzi, pan jak mnie potraktowali. Doktorze, świat jest naprawdę okrutny i bezduszny”.

– Przez godzinę opowiadał mi o swoim cierpieniu. Twierdził, że była to przemyślana intryga. Małżonkowie mieszkali tylko we dwoje. Każdego dnia rano przychodziła służąca i zostawała do szóstej po południu. Owego feralnego dnia Amberley, chcąc sprawić żonie przyjemność, kupił bilety do teatru Haymarket, najlepsze miejsca, na balkonie. Gdy już mieli wychodzić, żona poskarżyła się na ból głowy i stwierdziła, że zostanie w domu. Mąż udał się na przedstawienie sam. Nie ma co do tego żadnych wątpliwości, bo pokazał mi niewykorzystany bilet małżonki.

– Niezwykła historia – rzekł Holmes coraz bardziej zainteresowany moją opowieścią. – Proszę, mów dalej, Watsonie. Twoja relacja jest bardzo ciekawa. Czy dokładnie obejrzałeś ten bilet? A może przez przypadek zapamiętałeś numer miejsca?

– W rzeczy samej, zapamiętałem. – Byłem z siebie bardzo dumny. – Nie sprawiło mi to trudności, gdyż był to mój numer w dzienniku klasowym w czasach szkolnych. Trzydzieści jeden.

– Doskonale, Watsonie! Zatem mąż musiał siedzieć na miejscu numer trzydzieści albo trzydzieści dwa.

– Zgadza się – odpowiedziałem nieco zafrapowany. – Rząd B.

– Wspaniale! Co jeszcze ci powiedział?

– Pokazał mi pomieszczenie, które nazywa skarbcem. To naprawdę dobrze zabezpieczony pokój, jak w banku. Prowadzą do niego metalowe drzwi, zewnętrzne okiennice też są metalowe, i jak twierdzi właściciel, żaden włamywacz się nie dostanie do środka. Sądzę jednak, że pani Amberley miała drugi klucz i zabrała ze sobą gotówkę i papiery wartościowe, warte siedem tysięcy funtów.

– Papiery wartościowe? Jak zamierzają je sprzedać?

– Gospodarz powiedział, że złożył na policji listę i liczy na to, iż złodziejom nie uda się niczego sprzedać. Około północy wrócił z teatru. Mieszkanie zastał całkowicie splądrowane, drzwi i okna pootwierane. Żony nie było nigdzie. Nie zostawiła żadnej wiadomości ani listu, nie odezwała się od tamtej pory ani słowem. Natychmiast zawiadomił policję.

Mój przyjaciel się zamyślił:

– Twierdzisz, że zabierał się do malowania? Co chciał pomalować?

– Ścianę w korytarzu. Wcześniej pomalował już drzwi i drewnianą framugę, jak wspomniałem.

– Czy nie wydaje ci się dziwne, że w tych przykrych okolicznościach znalazł sobie akurat takie zajęcie?

– Ludzie robią czasem różne rzeczy, żeby tylko zająć czymś swe myśli. Właśnie tak wytłumaczył swe czynności. To dość dziwne zachowanie, ale i on sam jest ekscentryczny. Gdy tam byłem, podarł na kawałeczki fotografię swojej żony. Był wściekły, przemawiał przez niego straszliwy gniew. „Nigdy więcej nie chcę widzieć jej przeklętej twarzy” – krzyczał.

– Coś jeszcze, Watsonie?

– Jest jedna rzecz, na którą zwróciłem szczególną uwagę. Gdy skończyliśmy rozmowę, pojechałem na dworzec Blackheath i wsiadłem do pociągu. Gdy ten ruszał, zobaczyłem, jak w ostatniej chwili do przedziału obok wskoczył mężczyzna. Wiesz dobrze, Holmesie, że mam dar zapamiętywania twarzy. Był to bez wątpienia ten wysoki ciemnowłosy mężczyzna, którego zaczepiłem wcześniej na ulicy. Widziałem go jeszcze raz na London Bridge, a potem zgubił się w tłumie. Jestem jednak przekonany, że mnie śledził.

– Z całą pewnością! – odparł Holmes. – Twierdzisz, ze był to wysoki mężczyzna z długimi wąsami w przyciemnionych okularach?

– Holmesie, ty chyba jesteś czarownikiem. Nie mówiłem przecież, że miał okulary.

– Miał też pewnie masońską szpilkę do krawata?

– Holmesie!

– To bardzo proste, mój drogi Watsonie. Ale na razie zajmijmy się faktami. Muszę przyznać, że sprawa, która wyglądała na absurdalnie prostą i trywialną, nabiera w szybkim tempie rumieńców. Poza istotnymi szczegółami, na które nie zwróciłeś uwagi, te, które same wpadły ci w oczy, są podstawą do przemyśleń.

– Co umknęło mojej uwadze?

– Mój przyjacielu, nie chciałem cię urazić. Wiesz, że stronię od osobistych przytyków. Nikt inny nie wykonałby tego zadania lepiej niż ty. Są tacy, co uczyniliby je w miarę dobrze. Umknęły ci jednak pewne istotne elementy. Co sądzą sąsiedzi o panu Amberleyu i jego żonie? To z pewnością jest ważne. Czy mówili coś o młodym doktorze, który grywał ze starszym panem w szachy? Czy rzeczywiście był kobieciarzem? Masz nieodparty urok, Watsonie, który powoduje, że wszystkie kobiety chętnie ci pomagają. A może dowiedziałbyś się czegoś od dziewczyny pracującej na poczcie albo od żony sprzedawcy warzyw? Wyobrażam sobie, jak szepczesz słodkie banały do uszka młodej dziewoi w zajeździe „Pod Niebieską Kotwicą”, a w zamian uzyskujesz kilka istotnych informacji. O tym nie pomyślałeś!

– Nic straconego, mogę tam jeszcze wrócić.

– Nie musisz się już kłopotać. Telefony i policjanci ze Scotland Yardu pomagają mi zbierać informacje bez wychodzenia z domu. Fakty, które zdobyłem, potwierdzają słowa naszego klienta. W okolicy ma opinię liczykrupy i surowego męża. Potwierdziło się również, że w tym swoim skarbcu trzymał dużą sumę pieniędzy. Wiem także, że młody doktor Ernest jest kawalerem, grywał w szachy z Amberleyem i prawdopodobnie z żoną naszego emeryta łączyło go ciepłe uczucie. Sprawa niby oczywista, a jednak tak nie jest.

– W czym leży problem?

– Prawdopodobnie w mojej wyobraźni. I tymczasem pozostawmy go tam, Watsonie. Wyrwijmy się z tego prozaicznego świata pracy przez drzwi prowadzące do muzyki. Dziś wieczorem w Albert Hall występuje Carina. Jeszcze zdążymy się przebrać i zjeść kolację, a potem pójdziemy się rozkoszować jej śpiewem.

Następnego dnia wstałem wcześnie rano, ale pozostawione na stole okruszki po tostach i dwie skorupki po jajkach wskazywały na to, że mój towarzysz był na nogach dużo przede mną. Znalazłem też pośpiesznie zapisaną wiadomość.

Drogi Watsonie. Istnieje kilka elementów, o których chciałbym pomówić z panem Jozajaszem Amberleyem. Gdy to uczynię, będziemy mogli uznać sprawę za zamkniętą albo i nie. Prosiłbym, żebyś był w domu około trzeciej, bardzo możliwe, że będziesz mi potrzebny. S.H.

 

Holmes wrócił o umówionej godzinie. Był poważny, małomówny i pochłonięty swoimi myślami. W takich chwilach lepiej było mu nie przeszkadzać.

– Czy był tu pan Amberley?

– Nie – odparłem.

– Ach tak! Czekam na niego.

Nie trwało to długo, gdyż starszy pan właśnie wszedł do pokoju, a na jego zatroskanej twarzy malowało się zaskoczenie.

– Dostałem telegram, panie Holmes. Nic z tego nie rozumiem. – Gość wręczył kartkę Holmesowi, który przeczytał na głos:

Proszę natychmiast przyjechać. Mam informacje o pańskiej zgubie. ELMAN.

 

– List przyszedł z plebanii.

– Wysłano go o drugiej dziesięć z Little Purlington – rzekł Holmes. – Little Purlington to miejscowość w hrabstwie Essex, niedaleko Frinton. Oczywiście, natychmiast pan tam pojedzie. Najwyraźniej wiadomość pochodzi od osoby godnej zaufania, od tamtejszego księdza. Gdzie jest spis księży z tamtych okolic? O, proszę, jest: „J. C. Elman, magister teologii, zamieszkały w Little Purlington”. Przyjacielu, sprawdź, proszę, pociągi.

– Jest taki, co odjeżdża o piątej dwadzieścia z dworca przy Liverpool Street.

– Doskonale! Watsonie, powinieneś pojechać z naszym klientem. Być może będzie pan potrzebował pomocy mego przyjaciela. Przed nami przełomowy moment.

Jednak nasz klient wcale się nie palił do wyjazdu.

– To absurdalne, panie Holmes – rzekł. – Cóż ten człowiek może wiedzieć na temat mojej żony i mych oszczędności? Ta podróż to według mnie strata czasu i pieniędzy.

– Nie wysłałby do pana telegramu, gdyby nie wiedział czegoś istotnego. Proszę zatelegrafować do niego, że pan przyjedzie.

– Nie sądzę, żeby moja obecność tam była konieczna.

Holmes przybrał swą najsurowszą minę.

– Pańska odmowa wywarłaby zarówno na mnie, jak i na policji wyjątkowo złe wrażenie. Nie wyglądałoby dobrze, gdyby w świetle pojawiających się nowych dowodów z takim uporem odmawiał pan zapoznania się z nimi. Oznaczałoby to, że ma pan coś do ukrycia.

Te słowa wyraźnie przestraszyły naszego klienta.

– Jeśli tak to pan odbiera, to oczywiście pojadę – odparł. – Choć nadal nie uważam, że ten ksiądz wie cokolwiek o mojej sprawie, ale skoro pan naciska...

– Owszem, naciskam – rzekł Holmes stanowczo.

Wyruszyliśmy zatem w podróż do Little Purlington. Przed wyjściem z domu przy Baker Street Holmes dał mi na osobności ostatnie wskazówki. Świadczyło to o tym, że sprawa jest poważna.

– Musisz zrobić wszystko, by nasz klient pojechał – powiedział. – Gdyby jednak uciekł albo wrócił sam do domu, znajdź najbliższą budkę telefoniczną i powiedz hasło: „Czmychnął”. Zaaranżuję wszystko tak, by dostać tę wiadomość bez względu na to, gdzie będę.

Do tej niewielkiej miejscowości nie jest łatwo się dostać, gdyż prowadzi do niej jedynie boczna linia kolejowa. Podróż nie należała do przyjemnych, ponieważ było niewiarygodnie gorąco, pociąg jechał wolno, a mój towarzysz był milczący i zamyślony. Poza kilkoma ironicznymi uwagami dotyczącymi bezcelowości tej wyprawy nie odezwał się ani słowem. Na niewielkiej stacji przesiedliśmy się w powóz i po przejechaniu dwóch mil dotarliśmy do plebanii, gdzie przywitał nas w swym gabinecie potężny i trochę pompatyczny ksiądz. Na biurku leżał telegram, który otrzymał od nas.

– Jak mogę panom pomóc – zapytał?

– Przyjechaliśmy w odpowiedzi na telegram od pana – wyjaśniłem.

– Ale ja nie wysyłałem żadnej wiadomości.

– Mam na myśli telegram, który nadał pan do Jozajasza Amberleya w sprawie jego żony i pieniędzy.

– Szanowny panie, jeśli to jakiś żart, to mało śmieszny – odburknął gniewnie ksiądz. – Nigdy nie słyszałem takiego nazwiska i nie nadawałem żadnych telegramów.

Nasz klient i ja popatrzyliśmy na siebie ze zdziwieniem.

– Nastąpiła jakaś pomyłka – rzekłem. – Czy pan jest jedynym księdzem w okolicy? Proszę, oto telegram, na dole widnieje nazwisko Elman.

– Tu jest tylko jedna plebania, sir, i tylko jeden ksiądz, a ten telegram jest sfałszowany i powinien zostać zbadany przez policję. Tymczasem panowie pozwolą, że ich pożegnam.

Tak oto razem z panem Amberleyem znaleźliśmy się na drodze w tej, jak mi się wydawało, najbardziej zapomnianej wiosce w całej Anglii. Chciałem zatelegrafować do Holmesa, ale poczta była już nieczynna. Na stacji kolejowej była jednak budka telefoniczna, zadzwoniłem do mego przyjaciela, który był równie zdziwiony jak my, usłyszawszy, jaki przebieg miała nasza wizyta.

– Niewiarygodne! – powiedział głos w słuchawce. – Doprawdy niezwykłe! Obawiam się, mój drogi Watsonie, że dziś już nie ma żadnego pociągu do Londynu. Niechcący skazałem was na koszmar spędzenia nocy w zajeździe, chociaż zawsze jest jeszcze przyroda, no i Jozajasz Amberley, możesz się zbliżyć do nich obojga. – W słuchawce dało się słyszeć niegłośny chichot mego przyjaciela.

Bardzo szybko się przekonałem, że mój towarzysz podróży w pełni zasłużył sobie na miano skąpca. Narzekał na ceny biletów, nalegał, byśmy pojechali w przedziale trzeciej klasy, i nie śpieszył się z zapłaceniem rachunku za nocleg. Trudno stwierdzić, który z nas następnego dnia w gorszym humorze dotarł do Londynu.

– Myślę, że powinien pan wstąpić na Baker Street – powiedziałem. – Być może pan Holmes będzie miał jakieś nowe informacje.

– Jeśli są tyle warte, co ostatnie rewelacje, to nie będą zbyt pomocne – odburknął Amberley niechętnie. Niemniej jednak dotrzymał mi towarzystwa. Choć powiadomiłem Holmesa telegramem o godzinie naszego przyjazdu, na Baker Street znaleźliśmy karteczkę, na której napisał, że wyruszył do Lewisham, gdzie będzie oczekiwał naszego powrotu. Informacja ta bardzo nas zaskoczyła, choć jeszcze bardziej zdziwił fakt, że w salonie domu w Lewisham oprócz Holmesa siedział ktoś jeszcze. Zobaczyłem poważnego człowieka o kamiennej twarzy, w przyciemnionych okularach. Na jego krawacie widniała masońska szpilka.

– Przedstawiam panom mojego znajomego, pana Barkera – powiedział Holmes. – On także interesuje się pańską sprawą, choć każdy z nas pracuje na własną rękę. Obaj chcielibyśmy zadać panu te same pytania.

Pan Amberley opadł ciężko na krzesło. Wyczuwał nadciągające niebezpieczeństwo. Poznałem to po jego wybałuszonych oczach i wykrzywionej twarzy.

– Co chciałby pan wiedzieć, panie Holmes?

– W zasadzie tylko jedno. Co pan zrobił ze zwłokami?

Gospodarz poderwał się na równe nogi, krzycząc przeraźliwie. Zaczął wygrażać nam swymi kościstymi rękami. Stał tak z otwartymi ustami, wyglądając jak straszny drapieżny ptak. Przez chwilę zobaczyliśmy prawdziwe oblicze Jozajasza Amberleya, zdeformowanego demona, którego dusza była równie zniekształcona jak jego ciało. Gdy w końcu opadł ciężko na krzesło, zasłonił sobie usta dłonią, jakby próbował stłumić kaszel. Holmes gwałtownie skoczył ku niemu niczym tygrys i przycisnął twarz mężczyzny do ziemi. Z jego ust wypadła biała pigułka.

– Nie ładnie tak wybierać sobie drogę na skróty, panie Jozajaszu Amberley. Tę sprawę należy zakończyć we właściwy sposób. Jaki pan ma plan, panie Barker?

– Dorożka czeka przed drzwiami – odparł nasz tajemniczy towarzysz.

– Komisariat jest niedaleko. Pojadę z panem. Watsonie, poczekaj tu na mnie. Wrócę za pół godziny.

Starszy człowiek okazał się silny jak lew, ale i tak nie dał rady dwóm doświadczonym łowcom złoczyńców. Gdy prowadzili go do dorożki, ciągle wierzgał i wyrywał się z rąk swej eskorty. Zostałem zupełnie sam w tym pechowym domu. Holmes wrócił w czasie krótszym, niż się tego spodziewałem, a razem z nim do pokoju wszedł młody przystojny inspektor policji.

– Barker został na komisariacie, musi załatwić jakieś formalności – rzekł Holmes. – Nie miałeś jeszcze okazji go poznać, Watsonie. To mój zaprzysięgły rywal z Surrey. Gdy powiedziałeś mi o wysokim ciemnowłosym mężczyźnie, wiedziałem już, o kim mowa. Trzeba przyznać, że parę spraw udało mu się rozwiązać, prawda, inspektorze?

– Na pewno kilka razy ingerował w nasze śledztwa – odparł powściągliwie inspektor.

– Ma nietypowe metody, podobnie zresztą jak i ja. Ci, których metody są oryginalne, często okazują się przydatni. Na przykład, gdyby z uporem maniaka chciał pan przeforsować mój pomysł i przedstawić temu złoczyńcy znaną formułkę, iż wszystko, co powie może być użyte przeciwko niemu, nigdy nie przeprowadzilibyśmy tego blefu, który praktycznie zakończył się jego przyznaniem się do winy.

– Być może ma pan rację. Ale ja także osiągnąłbym swój cel, panie Holmes. Niech się panu nie wydaje, że nie mieliśmy swoich własnych podejrzeń co do tej sprawy i że nie złapalibyśmy w końcu tego człowieka. Proszę wybaczyć nasze oburzenie, ale nagle pojawia się pan z tymi swoimi metodami, które dla nas są nie do przyjęcia, i zbiera laury.

– Proszę się nie obawiać, panie MacKinnon, nie odbiorę wam zaszczytów. Zapewniam pana, że od tej chwili nie będę już interesował się tą sprawą, a jeśli chodzi o Barkera, robił tylko to, o co go prosiłem, więc i jego zasług tu nie ma.

Inspektor chyba poczuł znaczną ulgę.

– To bardzo szlachetne z pana strony, panie Holmes. Dla pana pochwały lub reprymendy nie mają znaczenia, ale jeśli o nas chodzi, to zupełnie inna historia, zwłaszcza gdy dziennikarze zaczynają zadawać pytania.

– Rozumiem. Jestem jednak pewien, że pojawią się na komisariacie, dobrze byłoby zatem, gdyby pan wiedział, co odpowiedzieć, kiedy jakiś bystry i ciekawski reporter zapyta, jakie poszlaki wzbudziły pana podejrzliwość i doprowadziły do rozwiązania tej sprawy.

Inspektor popatrzył na mego towarzysza, zmieszany.

– Na razie brakuje nam faktów, panie Holmes. Jedyne, co mamy, to pańskie słowa, że gospodarz domu w obecności trzech świadków przyznał się właściwie do zbrodni, gdyż chciał popełnić samobójstwo. Tym samym poświadczył, że zamordował żonę i jej kochanka. Czy zna pan inne dowody?

– Czy kazał pan przeszukać dom?

– Posłałem po trzech posterunkowych, są już w drodze.

– No to wkrótce będzie miał pan przed sobą dowód całkowicie obciążający małżonka. Te dwa ciała muszą tu gdzieś być. Radzę przeszukać piwnicę i ogród. To nie powinno zająć wam zbyt wiele czasu. Dom jest starszy niż kanalizacja. Musi tu gdzieś być stara studnia. Proszę tam szukać.

– Ale jak pan na to wpadł, i w jaki sposób Amberley dokonał zabójstwa?

– Najpierw opowiem wam, w jaki sposób zabił swą żonę i jej kochanka, a potem wyjaśnię, jak to odkryłem. Jestem bardzo wdzięczny mojemu przyjacielowi, który przy okazji tej sprawy tak wiele wycierpiał, ale przysłużył się do jej rozwiązania. Najpierw jednak należy powiedzieć parę słów o mentalności Amberleya. Jego umysł pracuje w bardzo nietypowy sposób, sądzę nawet, że zamiast na stryczku powinien skończyć w szpitalu psychiatrycznym. Taka mentalność była właściwa raczej średniowiecznym Włochom, u współczesnych Brytyjczyków jest rzadkością. Człowiek ten jest nieszczęśliwym skąpcem, który tak uprzykrzył życie swojej żonie, że ta gotowa była odejść z pierwszym lepszym adoratorem. W naszym konkretnym wypadku okazał się nim doktor, z którym mrukliwy małżonek grywał w szachy. Amberley jest mistrzem szachów. Ludzie przebiegli zwykle świetnie sobie radzą w tej grze. Jak każdy skąpiec, starszy człowiek bywał zazdrosny, co w końcu przeobraziło się w obsesję. Słusznie czy nie, podejrzewał, że jego żona romansuje z lekarzem. Za wszelką cenę chciał się zemścić na niewiernej małżonce i nielojalnym przyjacielu, więc swą wendettę zaplanował z diaboliczną wręcz precyzją. Podejdźcie, panowie!

Holmes poprowadził nas pewnym krokiem przez korytarz, jakby to on sam mieszkał w tym domu, i zatrzymał się przed otwartymi drzwiami skarbca.

– Fuj! Ten okropny zapach farby! – wykrzyknął inspektor.

– To była pierwsza wskazówka – odparł Holmes. – Można za nią podziękować doktorowi Watsonowi, choć nie sądził on, że ten fakt może mieć jakieś znaczenie. Uczepiłem się go: dlaczego w tak przykrym dla siebie okresie mężczyzna spowodował, by tak silna woń przeniknęła cały dom? Oczywiście, po to, by zabić nią inny zapach, który najwyraźniej bardzo chciał ukryć. Mam na myśli tajemniczą woń, która mogłaby wywołać podejrzenia. Następnie moją uwagę przykuł ten pokój z metalowymi drzwiami i okiennicami. Pomieszczenie to może być przecież hermetycznie zamknięte. Połączmy ze sobą te dwa fakty i dokąd nas to zaprowadzi? Mogłem się tego dowiedzieć jedynie, przyjeżdżając tu osobiście. Na tym etapie wiedziałem już, że sprawa jest poważna, gdyż zasięgnąłem informacji w kasie biletowej teatru Haymarket – kolejny strzał w dziesiątkę Watsona – i dowiedziałem się, że na balkonie w rzędzie B ani miejsce numer trzydzieści dwa, ani trzydzieści nie były tego wieczoru zajęte. A to znaczy, że Amberley nie był wtedy na spektaklu, co z kolei przekreśliło jego alibi. Popełnił błąd, pozwalając, by mój bystry przyjaciel zauważył numer miejsca przeznaczonego dla żony. Zacząłem się zastanawiać, w jaki sposób przeszukać dom. Postanowiłem wysłać go do wioski, do której ciężko było dotrzeć. Amberley powinien przybyć na miejsce o takiej porze, żeby powrót do Londynu był już niemożliwy. Aby wszystko poszło zgodnie z planem, towarzyszył mu doktor Watson. Nazwisko księdza znalazłem w spisie księży. Czy do tej pory wszystko jest jasne?

– Jak najbardziej. To mistrzowska akcja – rzekł inspektor, a w jego głosie dało się wyczuć wielki szacunek.

– Wiedząc, że nikt mi nie przeszkodzi, mogłem swobodnie przetrząsnąć dom. Zawsze uważałem, że gdybym nie był tym, kim jestem, pracowałbym jako włamywacz, co więcej, jestem przekonany, że byłbym w tym doskonały. Proszę zobaczyć, co znalazłem. Widzicie, panowie, tę rurę gazową przy listwie przypodłogowej? Dobrze. W tym miejscu, w kącie, idzie ona po ścianie w górę, a tu w rogu znajduje się kurek. Dalej, jak widzicie, rura biegnie do skarbca i znika pod tą gipsową rozetą na środku sufitu. Koniec rury nie jest niczym zabezpieczony. W każdej chwili można odkręcić kurek i wówczas cały pokój wypełni się gazem. Gdy drzwi i okna są szczelnie zamknięte, a w rurze płynie gaz, potrzeba dwóch minut, by osoba zamknięta w tym małym pomieszczeniu straciła przytomność. Nie wiem, jakiego diabelskiego podstępu użył, by ich tam zwabić, ale gdy drzwi się za nimi zamknęły, byli już całkowicie zdani na jego łaskę.

Inspektor z zainteresowaniem zbadał rurę.

– Jeden z moich podwładnych wspomniał coś o zapachu gazu – rzekł – ale wtedy drzwi i okna były już otwarte i w pomieszczeniu dało się wyczuć głównie zapach farby. Jeśli wierzyć słowom Amberleya, zaczął on malowanie dzień przed tym strasznym wydarzeniem. Ale co było dalej, panie Holmes?

– Potem miało miejsce pewne zdarzenie, którego się nie spodziewałem. O świcie próbowałem wymknąć się przez okno, gdy nagle poczułem, jak ktoś chwyta mnie za kołnierz. Następnie usłyszałem głos: „Ty, łobuzie, co tu robisz?”. Udało mi się odwrócić głowę, wtedy spojrzałem prosto w przyciemnione okulary mojego znajomego i rywala zarazem, pana Barkera. Trzeba przyznać, że było to niezwykłe spotkanie, więc obaj zaczęliśmy się śmiać. Okazało się, że rodzina doktora Raya Ernesta wynajęła go, żeby przeprowadził śledztwo. Po kilku zdaniach ustaliliśmy, że obaj mamy te same podejrzenia. Barker od kilku dni obserwował dom i pewnego dnia był świadkiem wizyty Watsona, który wydał mu się podejrzany. Nie mógł kazać aresztować mego przyjaciela, ale gdy zobaczył człowieka wymykającego się przez okno, jego cierpliwość się skończyła. Opowiedziałem mu, jak sprawy wyglądają, i postanowiliśmy poprowadzić tę sprawę wspólnie do końca.

– Dlaczego akurat z nim? Czemu nie z nami?

– Zależało mi na tym małym eksperymencie, który tak fantastycznie się powiódł. Obawiam się, że policja nie zgodziłaby się na podjęcie takich kroków.

Inspektor uśmiechnął się.

– Pewnie nie. Mam nadzieję, że teraz pan zniknie, i pańskie nazwisko nie będzie łączone z tą sprawą. Czy przedstawi pan wszystkie szczegóły na komisariacie?

– Oczywiście, zawsze działam w ten sposób.

– Cóż, dziękuje panu w imieniu władz policyjnych. Wydaje się, że zakończymy tę sprawę szybko i łatwo odnajdziemy ciała.

– Pokażę panom ponury dowód – rzekł Holmes – i jestem pewien, że sam Amberley nie zwrócił na niego uwagi. Dobre rezultaty osiąga się, myśląc, co ty sam zrobiłbyś na miejscu zbrodniarza czy ofiary. To wymaga bujnej wyobraźni, ale się opłaci. Wyobraźmy sobie, że jest pan zamknięty w malutkim pokoju, pozostały mu dwie minuty życia, ale mimo to chce pan wyrównać rachunki ze swym oprawcą, który w tej chwili prawdopodobnie drwi sobie z pana za zamkniętymi drzwiami. Co by pan zrobił?

– Napisałbym coś.

– Doskonale. Chciałby pan poinformować ludzi o tym, jak zginął. Nie ma sensu pisać na kartce, bo oprawca od razu ją znajdzie. Ale jeśli napisze pan na ścianie, być może ktoś to kiedyś zauważy. Proszę popatrzeć! Tuż nad listwą widnieje informacja napisana fioletowym niezmywalnym atramentem: „Zamor...”. I to wszystko.

– Jak pan to zinterpretuje?

– Napis znajduje się na wysokości jednej stopy nad podłogą. Ten biedny człowiek leżał na ziemi, konając; zanim skończył pisać, stracił przytomność. Chciał napisać: „Zamordowano nas”. Tak to odczytałem. Jeśli znajdzie pan pióro z niezmywalnym atramentem przy zwłokach...

– Może pan być pewien, że będziemy go szukali. Ale co z tymi papierami wartościowymi? Oczywistym jest, że nie było włamania, a oskarżony naprawdę je posiadał. Potwierdziliśmy to.

– Na pewno ukrył wszystkie w bezpiecznym miejscu. Gdy cały szum związany z rzekomą ucieczką tych dwojga ucichłby w końcu, Amberley z pewnością stwierdziłby, że para wiedziona poczuciem winy odesłała łup lub porzuciła go gdzieś podczas ucieczki.

– Widzę, że ma pan gotowe wyjaśnienia na wszystko – rzekł inspektor. – Złoczyńca musiał zgłosić zaginięcie na policji, ale dlaczego przyszedł prosić pana o pomoc?

– Bezczelna przechwałka! – odparł Holmes. – Był tak przekonany o genialności swego sprytnego planu, iż nie wierzył, że ktokolwiek odgadnie jego tajemnicę. Każdemu podejrzliwemu sąsiadowi mógł przecież powiedzieć: „Zrobiłem wszystko, co w mojej mocy, żeby ich odnaleźć. Zgłosiłem sprawę na policję, nawet poprosiłem o pomoc Sherlocka Holmesa”.

Inspektor zaśmiał się.

– Musimy wybaczyć panu to „nawet”, panie Holmes – rzekł – już dawno nie widziałem, żeby ktoś tak fachowo wykonał swą pracę.

Kilka dni później mój przyjaciel podał mi ostatni numer dwutygodnika „North Surrey Observer”. Zwróciłem uwagę na szereg krzykliwych nagłówków, poczynając od „Horror w Przystani”, a kończąc na „Policja przeprowadza genialne śledztwo”. W kolumnie poniżej opisano drobnym drukiem poszczególne kroki, podjęte w toku dochodzenia. Wystarczy, że przytoczę akapit, w którym podsumowano te wydarzenia, gdyż cały artykuł utrzymany był w podobnym tonie:

Dzięki swemu niezwykle przenikliwemu umysłowi inspektor MacKinnon zwrócił uwagę na zapach farby i wydedukował, że ma on na celu ukrycie innej woni. Jego śmiałe przypuszczenie, iż skarbiec w domu w Lewisham mógł służyć jako komnata śmierci, doprowadziło do przerażającego odkrycia. Policjanci znaleźli dwa ciała na dnie nieużywanej studni, sprytnie ukrytej pod budą dla psa. Dochodzenie prowadzone przez inspektora przejdzie do historii kryminologii jako znakomity przykład niezwykłej inteligencji naszych służb policyjnych.

 

– Cóż, MacKinnon to porządny człowiek – rzekł Holmes, uśmiechając się pobłażliwie. – Watsonie, możesz dołączyć tę sprawę do swych archiwów. Być może pewnego dnia opiszesz prawdziwą historię.